Giltzadi

Wikipedia(e)tik
Teklatu (ordenagailua)» orritik birbideratua)
Hona jauzi: nabigazioa, Bilatu
Alphanumeric keyboard.jpg

Giltzadia, teklatua edo Klabierra, gailu periferiko bat da, botoi eta teklen moldaketa bat erabiltzen duena, ordenagailura informazioa bidaltzen duten palanka mekanikoen edo etengailu mekanikoen gisa jarduteko. Teklatuak 99 eta 147 giltza bitartean izaten ditu, lau bloketan zatiturik: funtzio blokea, bloke alfanumerikoa, bloke berezia eta bloke numerikoa.

Giltzadi hitza XXI. mendearen hasieran proposatu eta erabili zen teklatu/klabier, Hegoaldeko hitza vs Iparraldeko hitza, dikotomiari aurre egiteko. Zehazki hiztegian, 2005. urtean teklatu hitzari Beh. marka erantsi zitzaion. Baina badirudi hurrengo urteetako erabilpenak hiru aukeren artean teklatu hitza hitzik estandarrena bihurtu duela[1].

Teklatu motak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Historia[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Teklatu asko IBM enpresaren teklatu batean oinarritu ziren. Teklatu horrek “IBM Enhanced 101 KeyBoard” izena zuen, eta 1987. urtean atera zen merkatura. Teklatu hau IBM etxeak sortutako hirugarren teklatua izan zen. Lehenengo IBM teklatuak 83 tekla zituen, eta bere izena “IBM PC and XT KeyBoard” zen. Hurrengo diseinua AT etxeko teklatu originala izan zen. Askoz hobea eta tekla gehiagorekin. Teklatuak asko aldatu dira azken urteetan, eta asko lagundu dute informatikaren unibertsoa handitzen.

Lehenengo teklatuak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

IBM Selectric bezalako teletipo eta idazteko makina elektrokoez gain, lehenengo teklatuak ordenagailu terminalak izaten ziren, portu serialaren bitartez komunikatzen zirenak ordenagailuarekin. Teletipo arauez gain, serieko komunikazio estandarra izendatu zuten, erabilera denboraren arabera ANSI karaktereen jokoan oinarrituta zegoena. Gainera, gaur egun oraindik ere modem bidezko komunikazioetan erabiltzen dira. Horretarako eskape sekuentzia edo tekla konbinazioa erabiltzen zen.

Etxeko ordenagailuaren iritsierarekin mota askotako teklatu, teknologia eta kalitatea etorriko dira, nahiz eta ekipo gehienak ama plaka teklatu azpian erantsi CPU irakurgailu bezala izanda. Kasu gutxi dira erabiltzen dutenak edo serieko komunikazioa onartzen dutenak.


Giltzen banaketa[aldatu | aldatu iturburu kodea]

QWERTY giltzadia, 102 tekla eta AEB-tako tekleen distribuzioarekin

Teklen disposizio desberdinak idazmakinen gainean eraikitzen joan da. Teklatuaren tekla bat sakatzean, martilu mekaniko txiki bat mugitzen zen, paperean kolpatzean tinta jarriz. Azkar idaztean, martiluak ez zuten banaka kolpatzeko denborarik eta askotan leku berdinean letra bat baino gehiago agertzen zen. Idazmakinarekin idazteko idazkera motela erabili behar zenuen.

Karaktereen aldaketari dagokionez oinarrizko eta bigarren mailako bi aldaera desberdin sortu ziren: AZERTY (frantsesa) eta QWERTZ (alemana). Biak hizkuntzen araberako disposizio aldaketan oinarritu ziren. Gaztelania hizkuntz ofizialtzat zituzten teklatuei “Ñ” gehitzeaz gain, bestelako karaktere batzuk gehitu zieten, hala nola: tildeak, c zedila (ç), etab. Nahiz eta karaktere batzuk beste hizkuntz batzuei egokitu (katalana, frantsesa...). Gaztelania hizkuntzatzat dituzten teklatuei QWERTY diseinua dagokie.Beste hizkuntz batzuetarako beste teklatu mota diseinatu dute, erosotasuna helburu.

Idazteko makina elektrikoak agertu zirenean tekletako letren distribuzioa aldatzea erabaki zuten. Tekla korrienteenak teklatuaren erdialdean jarriz. Bestalde, ordenagailu modernoenak hainbat hizkuntzetako distribuzioa erabiltzen uzten dute teklatu berberean.

Begi-bistan teklatu batean teklen zatiketa berezia ikus dezakegu, koloreei dagokienez zein distribuzioari dagokionez. Tekla grisak beste tekletatik desberdintzeko margotuak daude, bereziak dira eta (sistema tekla, ezabatzeko tekla... ). Bere distribuzioan ohartzen bagara, teklak lau multzotan bereizita daudela ikus dezakegu:

  • Funtzio teklak: Lehenengo lerroan kokatuak,ordenagailuaren exekuzio programan zuzenean sartzeko sarbide bezala erabiltzen diren teklak daude.
  • Editatzeko teklak: Normalean eskuinean kokatuta, zenbakien ondoan, kurtsorea posizioz aldatzea uzten duten teklekin batera editatzeko balio dute.
  • Tekla alfanumerikoak: Gehien erabiltzen direnak dira. Bere distribuzioa QWERTY teklatuena izaten da. Hala ere, beste distribuzio erosoago bat dagoela egiaztatu da, Dvorak izenekoa. Baina erabiltzen ditugun programa gehienekin bateraezina izateagatik ez dugu erabiltzen.
  • Bloke numerikoa: Teklatuaren eskuinaldean kokatuta. Zenbaki hamartarren digituak eta zenbait eragiketa aritmetikoetako zeinuak dauzka. Gainera, “Bloq Num” tekla dauka, zenbait teklen balioa aldatzeko erabiltzen dena. Teklatu numerikoa kalkulagailuaren teklatuaren antzekoa da, oinarrizko lau eragiketa dauzka eta: + (batura), - (kenketa), * (biderketak) eta / (zatiketak).


Funtzio blokeak.[aldatu | aldatu iturburu kodea]

  • Funtzio blokea: F1-tik F12-ra doa lau teklako hiru bloketan: F1-F4, F5-F8 eta F9-F12. Programa bat irekita dagoenean funtzionatzen dute. Esate baterako, F1 sakatzen denean, laguntza-programa ireki ohi da (ez beti).
  • Bloke alfanumerikoa: bloke honetan zenbakiak eta ikurrak agertzen dira eta ordena numeriko batean daude, ezkerretik eskuinera. Adibide batzuk: & ; $ ; 1 ; 6 ...
  • Bloke berezia: eskuinaldean, gezien gainetik dagoen blokea da, eta hor tekla bereziak agertzen dira, hala nola “Insert”, “Page Up”...
  • Zenbaki blokea: eskuinean dagoen bloke handia da. Honi esker hainbat gauza egin daiteke, eta “Num Lock” tekla sakatuta aktibatzen da. Zenbaki blokeak kalkulagailu baten funtzioa egiten du nagusiki.

Erreferentziak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Wikimedia Commonsen badira fitxategi gehiago, gai hau dutenak: Giltzadi Aldatu lotura Wikidatan