1918ko gripe pandemia

Wikipedia(e)tik
Espainiako gripea» orritik birbideratua)
Hona jo: nabigazioa, Bilatu
Espainiar gripeaz gaixoturiko Fort Rileyko soldaduak, Kansas-eko Campu Funston-eko ospitale militarrean

1918ko gripe pandemiaEspainiako gripea ezizenaz ere ezaguna— 1918. eta 1919. urteetan munduan 20-50 milioi lagun hil zituen gripe pandemia izan zen. Pandemia 1918ko urtarrilean hasi eta 1920 arte iraun zuen, Artikoraino eta Pazifiko uharteetaraino ere hedatuta. Ohiz kanpoko gripe pandemia larria izan zen, H1N1eko A azpimotako birusaren kariaz. Historian izandako pandemia larrienetarikoa izan zen, eta gaur egun ere ez dugu aski datu historiko eta epidemiologikorik haren jatorri geografikoa zehazteko.

Aurreko influenza puja epidemiologikoekin alderatuz 1918an biktima gehienak gazte eta heldu osasuntsuak izan ziren ahulduriko gaixo, haur eta adineko pertsonak beharrean. Era berean gripe pandemia hau 1920ko entzefalitis letargikoaren agerpenean eragina izan zuen.

Biktimen ehun izoztuetako laginak erabili ziren birusa erreproduzitzea lortuz. Ikerketa honek ondorioztatu du, besteak beste, birus bat zitokina ekaitz eragiten zuela heriotza, alegia, sistema immunea gehiegizko erreakzio bat eraginez. Honek azal lezake agian bere ez ohiko izaera larria eta biktimen adin profila hain zehatza eta mugatua izatea, gazte helduek sistema immune sendoa baitute, heriotza tasa baxuago zuten profiletan (haur eta adinekoak) ahulagoa den bitartean.

Espainiako gripea ezizena[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Lehen Guda Mundialaren Aliatuek, Espainiako gripea izena eman zuten Espainiako aldizkariek estatu hau gudan ez zegoenez arreta gehiago eman baitzioten gaixotasunari zentsurarik ez baitzen aplikatu hedabideetan. Hori dela eta, Estatu Batuetan eta gainerako Europan kasu erregistratuak ugari ziren arren, Espainian larritasun handiagoa zuelako ustea zabaldu zen. Izan ere, Alemania, Erresuma Batua eta Frantzian hedabideetan gaixotasunari eta hilen kopuruei buruzko berriak zentsuratu zituzten, tropen morala jaitsiko ote ziren beldur. Hortik datorkio pandemia hari Espainiako gripea ezizena.

Jatorriari buruzko teoriak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Ikertzaile gehienek 1918ko martxoan, Estatu Batuetan hasi zela onartzen dute, are gehiago, zenbait ikerlarik Texaseko Camp Funston gunean kontraturik zeuden langile txinarrak identifikatu dituzte epidemia zabaltzearen errudun.

Edonola ere honako hipotesiak jorratu dira pandemia honen jatorria zehazterako orduan:

  • Étaples (1916–1917): John Oxford britainiar birologoaren ustetan, Frantziako iparraldean (Pas-de-Calais Saila) kokaturiko britainiar base militarrean hasi zen pandemia. Han izandako animalien, gudarien eta fronteko gaixoen nahasketa iradoki du birusaren kausa bezalaxe, garaiko Abrahams medikuaren hipotesiari jarraituz, baseko ospitaleraturiko gaixoetan agertu zen zornedun bronkitis pneumokozikoari lotuta.
  • Camp Funston (Kansas), (1918ko martxoa)
  • Villers-sur-Coudun (1918ko apirila)
  • Madrid (1918ko maiatza)
  • Itsas garraioa: Tanger, Kadiz, Boston (1918)
  • Frantzia-Espainia arteko mugako birus agerraldia (1918ko iraila)

Ikus, gainera[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Commonsen badira fitxategi gehiago, gai hau dutenak: 1918ko gripe pandemia Aldatu lotura Wikidatan


Medikuntza Artikulu hau medikuntzari buruzko zirriborroa da. Wikipedia lagun dezakezu edukia osatuz.