Nafarroako Ardoa

Wikipedia(e)tik
Hona jo: nabigazioa, Bilatu

   Behe Erribera

   Goi Erribera

   Lizarraldea

   Izarbeibarra

   Behe Mendialdea

Nafarroako Ardoak guztira 18.841,45 ha mahasti ditu bere baitan.[1]. 5 eskualde ezberdinetan banatzen da ardoak sailkatzerakoan.

Historia[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Nafarroan ardoa historiaurretik egin izan da. Jada I. mendean ardoa egiten zela dokumentatua dago, erromatarrek Funes, Andelos, Liedena eta Faltzesen modu industrialean egiten zuten. Kaskante eta Zentronikon ere ardoa biltzeko. Goi Erdi Aroan (XIII eta XV. mendeen artean) Ebro ibarretik Pirinioetara hedatzen ziren mahastiak, baina oso jende gutxi bizi zenez produkzioa ere ez zen oso handia. Ezkabarte eta Arakilen ardoak egiten zirela aurkitu da. Lurrak monasterioen esku zeudenez Iratxeko monasterioa bezalako guneek produkzio handia egiten zuten. Done Jakue bideak ere eragin handia izan zuen ardogintzan eta kronika ezberdinetan agertzen da Nafarroako ardoen kalitatea. Nafarroako Erresumako errege-erreginek berezko ardoa zuten ere.[1]

Pizkundetik XVIII. mendea ardo ugari egiten zen Nafarroan. Horregatik autoritateek kanpoko ardoa ekartzearen aurkako neurriak hartu zituzten eta mahasti gehiago landatzea debekatu zuten. Gehiegizko produkzio hori Donostiako portutik eramaten zuten atzerrira. Iruñeak ere Erriberako ardoa sartzea debekatu zuen, bere produkzioa babestu asmoz. XIX. mendean lehen ardo enpresa sortu zen eta inoiz egon den mahasti kopururik handiena zegoen, 50.000 Harekin. 1885an mildiuak krisi handia sortu zuen ardoan eta 1892an Filoxera intsektuak 50.000 ha. horiek 700etan utzi zuen. XX. mendean kooperatibak sortzen dira, lehenengoa Erriberrin. 1980an 70 kooperatiba zeuden jada eta kalitatea igotzeko agentzia sortu zen.[1]

Mahats motak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Nafarroako Ardoak beltzak, gorriak eta txuriak dira. Horretarako mahats ezberdinak erabiltzen dira:

Hala ere, historikoki, gorriek izan dute fama handiena, nahiz eta azkeneko urtetan ardo beltzek eta zuriek ere indarra hartu duten.

Ekoizpena[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Nafarroako Erreserbako ardo beltza

Nafarroako Izendapenaren Kontseiluaren arabera mahatsaren ekoizpena honako hau da:

Urtea Kiloak Kalif. Urtea Kiloak Kalif.
1985 93.802.186 Ona 1995 69.172.608 Bikaina
1986 71.998.186 Ona 1996 95.031.176 Oso ona
1987 52.920.474 Ona 1997 85.669.681 Ona
1988 47.946.167 Oso ona 1998 79.481.524 Oso ona
1989 72.993.873 Oso ona 1999 72.334.047 Oso ona
1990 66.873.090 Ona 2000 125.224.590 Oso ona
1991 58.087.291 Ona 2001 94.166.199 Bikaina
1992 85.149.627 Ona 2002 80.048.719 Oso ona
1993 68.711.120 Oso ona 2003 107.937.450 -
1994 68.108.739 OSo ona 2004 145.101.241 Bikaina
2005 113.099.521 Bikaina

Gutxi gora behera 70 litro ardo egiten dira 100 kilo mahatseko.

Eskualdeak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Nafarroan 5 eskualde daude ardoaren ekoizpenean, bakoitzak bere berezitasunekin, nahiz eta jarraikortasun bat duten euren artean.

Behe Erribera[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Nafarroako hegoaldean dago eta garrantzitsuena da azaleran bai eta ardandegi kopurua dela eta. Guztira 5.666 hektarea ditu eta hektarea horietako bakoitzean 7.405,08 kilo mahats ekoizten dira. Guztietan eskualderik lehorrena da, 448 mm. euri urtean. Mahatsak hazteko onuragarriak diren egunak 241 dira.[1]

Goi Erribera[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Nafarroako Erdialde eta Hegoaldean, Erriberriren inguruan 5.944 hektarea ditu guztira eskualde honek. 6.360,89 kilo ekoizten dira hektareako. Gehienez ere 513 mm. euri egiten ditu urtean Erriberrin eta gutxienez 444 mm. Martzilla inguruan. Mahatsa hazteko egun onak 238 eta 245 artekoak dira.

Izarbeibar[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Izarbeibarreko eskualdean ere ardoa egiten da eta bertan Done Jakue bideak eragin handia izan du. Guztira 1.493 ha mahasti daude eta horietako bakoitzak 5.918,77 kilo mahats sortzen ditu batez beste. Klima lehorretik azpihezerako trantsizio eskualdean dagoenez euri gehiago egiten du eskualde honetan, 593 mm. gutxi gora behera. Mahatsak 218 egun ditu hazteko.

Behe Mendialdea[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Eskualde hau Nafarroako erdi-ekialdean dago, Aragon ibaiaren ertzetan. 2.655 hektarea mahasti daude eta bakoitzak 5.298,26 kilo sortzen ditu batez beste. Guztietan hezeena da, 683 mm eurirekin, baina 232 egun daude hala ere mahatsak hasteko.

Lizarraldea[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Lizarraldeko ardoak 3.083 hektarea mahasti ditu eta horietako bakoitzak 5.894,12 kilogramo mahats sortzen ditu urtero. Klima Izarbeibarren antzekoa da, euria egiten du baina ez gehiegi. Done Jakue bidean egoteak eragin handia izan du ardoaren historian.

Ekoizle nagusiak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Herri ekoizle garrantzitsuenak Erriberri, Aiegi, Lerin, Cintruenigo, Gares eta Etxauri dira.

Erreferentziak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Kanpo loturak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Commonsen badira fitxategi gehiago, gai hau dutenak: Nafarroako Ardoa Aldatu lotura Wikidatan