Aiegi

Aiegi
Nafarroa
Aiegin dagoen Iratxeko monasterioa.
Izen ofiziala	Ayegui <> Aiegi
Estatua Erkidegoa Merindadea Eskualdea	Espainia Nafarroako Foru Erkidegoa Lizarrako merindadea Lizarrerria
Alkatea	Luis Cándido Araitz Astrain (Irache, indep.)
Herritarra	aiegiar
Koordenatuak	42°39′N 1°38′W
Eremua	9,40 km2
Garaiera	497 m
Distantzia	45 km Iruñera
Posta kodea	31xxx
Biztanleria	1.667 bizt (2009)
Dentsitatea	177,34 bizt/km²
www.ayegui.com http://www.ayegui.com www.ayegui.com

Aiegi (Ayegui gaztelaniaz), Nafarroako mendebaldean dagoen udalerria da. Lizarrako merindadean kokatzen da, eta Nafarroako hiriburutik 45 kilometrora. 2009ko urtarrilaren 1eko erroldaren arabera herriak 1.667 biztanle ditu.

Inguru naturala eta kokapena

Aiegi Lizarrako merindadearen erdialdean dago, Lizarratik 2.5 kilometrora. Udalerritik gertu dago Jurramendi, batez ere arrazoi historikoengatik ezaguna den mendia.

Aiegiko udalerri mugakideak honako hauek dira: Allin, hegoaldean; Deikaztelu, ekialdean; Lizarra eta mendebaldean Iguzkitza.

Klima eta landaredia

Klima mediterraneoarreko udalerria da, nahiz eta hegoaldean, altuera dela eta, aldaketa batzuk dituen. Urteko batez besteko tenperatura 10 eta 13 gradu bitartekoa da, eta prezipitazioak 600mm eta 800mm bitartekoak. Urteroko egun euritsuak 90 inguru izaten dira. Zenbat eta hegoalderago, euri eta hotz gehiago.

Landarediari dagokionez, artea da zuhaitzik ohikoena. Gizakiak landaturiko produktuen artean,berriz, olibondo, mahasti, almendrondo eta zainzuriak daude.

Historia

Aiegiri buruzko lehen dokumentu idatzia XI. mendekoa da. Erdi Aroan zehar elizari loturiko jaurerria izan zen, eta 1069. urtean Antso IV. erregeak emaniko dohaintzaren bitartez Iratxeko abadeen monastegiko jaurerriaren zati bihurtu zen. Herritarrak jaurerritik askatzeko ahalegin handiak egin zituzten arren, Aiegi ez zen udalerri independiente XIX. mendera arte bihurtu. Orduan, desamortizazioak eraginda, Aiegik independentzia eskuratu zuen.

1835ean Aiegi Solanaren menpe geratu zen eta hamar urte beranduago udaletxe propioa lortu zuen. 1873ko azaroan, ejerzito karlistak Espainiako lehen errepublikako ejerzitoa garaitzea lortu zuen Jurramendin, Aiegiko udalerrian.

Demografia

Aiegiko biztanleria

1897	1900	1910	1920	1930	1940	1950	1960	1970	1981	1991	2001	2006
493	494	522	555	592	501	509	615	575	683	745	1.075	1.469

2008ko erroldaren arabera, 167 etorkin bizi ziren herrian, biztanleriaren %10,65 (Nafarroako batezbestekoaren antzera).

Ekonomia

Iharduera ekonomiko nagusiak bigarren eta hirugarren sektorekoak dira. Industrian manufakturak dira aipagarri. Nekazaritzari dagokionez, lur gehienak sekain-lurrak dira, lur-ureztagarriak %5 baino ez direlarik. Landatutako laboreen artean, patata, mota ezberdineko barazkiak, eta alpapa daude. Mahasti eta olibondoek garrantzia gutxi dute, eta XX. mendeak aurrera egin ahala, filoxeraren eraginez gero eta hektarea gutxiago erabili izan dituzte.

Abeltzaintzak ez du sekula garrantzia handirik izan Aiegin, eta gaur egun ia desagertuta dago.

Ondarea

Jurramendi Iratxetik ikusia.

Iratxeko monasterioa

Aiegiko leku interesgarriena, zalantzarik gabe, Iratxeko monasterioa da. 1887an monumentu nazional izendatu zuten, eta bertan eliza handia eraikia dago Erdi Aroko, Pizkundeko eta Barroko garaiko estiloetan eginda. Klaustroa estilo platereskoan eginda dago, eta bertan Aiegiko Paradore Nazionala dago.

Monastegiaren ondoan, XVII. mendean estilo herrertarrean eginiko eraikina dago, antzina unibertsitate moduan erabilia eta gaur egun "Ostatu Nazional" moduan erabiltzen dena.

San Martin eliza

San Martin eliza, Aiegiko herrigunean dago eta XVIII. mendean eraiki zen estilo neoklasikoan. Parrokia, harlanduzko barru aldearekin, nabe laukizuzen bakarra dauka, alboetan kapera banarekin. Aurreko eraikuntza gotiko baten aztarnak ditu, eta beharbada, eliza, antzinako tenplu baten egituraren gainean eraiki zen.

XX. mendearen hasieran oinarri laukizuzeneko kapera bat eraiki zen elizari atxikita. Eliza barruan XVI. mendeko erretaula erromanista bat dago; 1400. urtean eginiko gurutze gotikoa; San Martin Tourskoaren irudia, XVIII. mendearen bigarren erdikoa, rokoko estilokoa; eta Ama Birjinaren eta Haurraren irudia, XIV. mendekoa.

San Zipriano baseliza

XIV. mendearen inguruan eraikita, horma-bularrez babesturiko harlanduzko hormak dauzka. Baselizak oinarri laukizuzena dauka, XVI. mendea amaierako erretaula erromanista, eta San Ziprianoren eta Gurutzatuaren egurrezko irudi gotiko berantiarrak.

Politika

Alkateak

Alkateen zerrenda

1979-1983
1983-1987
1987-1991
1991-1995
1995-1999
1999-2003
2003-2007
2007-2011	José Artitz Segura	CII (Irache, indep.)
2011-	Luis Cándido Araitz Astrain	CII (Irache, indep.)

Udal hauteskundeak

Aiegiko alkatea CII (Candidatura Independiente Irache) herri ekimeneko José Artiz Segura atera zen 2007ko udal hauteskundeetan. Udaleko bederatzi zinegotzietatik sei lortu zituen. Baliogabeko botoak 11 izan ziren (emandako guztien %1,91) eta 7 boto zuri izan ziren (botoen %1,24). Abstentzioa %15,67koa izan zen.

Aiegiko Udala (2007)

Alderdia	Botoak	Zinegotziak
CII	472	6
UPN	197	2
AIM	147	1
PSN	41	0

2011n CIIk 5 hautetsi eta alkatetza (oraingoan Luis Cándido Araiz Astrainentzat) erdietsi zituen; AIMk ([[Agrupación Independiente Montejurra (Aiegi)|Agrupación Independiente Montejurra) 4 zinegotzi lortu zituen.

Aiegiko Udala (2011)

Alderdia	Botoak	Zinegotziak
CII	428	5
AIM	389	4
PP	47	0

Udaletxea

Udaletxea errepidearen ondoan dago, 1969. urtean eraiki zen eta hiru solairu dauzka. Atari txiki bat dauka, eta kanpoaldeko hormak hareharrizkoak dira bigarren solairuraino.

• HELBIDEA: Udaletxearen kalea, 1

Jaiak eta ospakizunak

Aiegiko herri-jaiak iraileko bigarren asteburuan ospatzen dira San Ziprianoren omenez. Jaietan zehar, prozesio, entzierro, musika ekitaldi eta bestelakoak izaten dira. Maiatzaren 1ean, eta jaiak hasi aurretiko lehen astean, San Ziprianoren baselizarako erromeriak antolatzen dira, Jurramendi gainean meza entzun eta askaltzeko.

Urrian, Udazkeneko kultura ekitaldiak izaten dira Iratxeko Monastegian. Bertan, artisautza erakustaldiak, musika kontzertuak eta urtero uztailean, "Iratxeren eguna" antolatzen da, monastegiko lagunen elkarteak antolaturik. Egun horretan, "Iratxe" izeneko pertsonak omentzen dira.

Azpiegitura eta garraioak

Tierra Estella Bus

Lizarrerriko autobus zerbitzuaren (Tierra Estella Bus deritzona) honako lineek eskaintzen dute zerbitzua Aiegin:

Línea	Ibilbidea	Ordutegia	Maiztasuna	Oharrak
	Garcia Orkoien Ospitalea - Iratxe	07:30 - 20:45	60´
	Iratxe - Iguzkitza	07:30 - 20:45	2 zerbitzu astearte eta ostegunetan
	Iratxe - Villamayor de Monjardin	07:30 - 20:45	2 zerbitzu astearte eta ostegunetan
	Iratxe - Arroitz	07:30 - 20:45	4 zerbitzu eguneko

La Estellesaren lineak

La Estellesaren Donostia eta Logroño bitarteko lineak (NA-10 zenbakiko emakida) geltokia dauka herrian. Lineak honako ibilbidea egiten du:

• Irun - Donostia - Tolosa - Etxarri Aranatz - Lezaun - Abartzuza - Bearin - Legarda - Obanos - Gares - Zirauki - Lizarra - Aiegi - Los Arcos - El Busto - Santsol - Bargota - Viana eta Logroño

Euskara

Nafarroako gobernuak onartutako Euskararen Foru Legearen arabera Aiegi eremu ez-euskalduneko udalerria da, eta hori dela eta, hizkuntza ofizial bakarra gaztelania da. 2001eko erroldaren arabera, herritarren %5,44k zekien euskaraz hitz egiten.

2009ko urtarriletik Aiegiko udalerriaren izen ofiziala Ayegui <> Aiegi da.

Aiegiar ospetsuak

• Javi Martínez Aginaga (1988 - ): Bilboko Athletic Klubeko jokalaria.

Ikus, gainera

• Nafarroako udalerrien zerrenda

Kanpo loturak

• (Gaztelaniaz) Aiegiko udal webgunea
• (Gaztelaniaz) Aiegiri buruzko informazioa Nafarroako gobernuaren webgunean.
• Logroño eta Lizarra arteko errepidea Aiegi parean Google Street View-n.