Piemonte

Wikipedia(e)tik
Hona jo: nabigazioa, Bilatu

Piemonte

Flag of Piedmont.svg
Hiriburua Torino
Probintziak Alessandria
Asti
Biella
Cuneo
Novara
Torino
Verbano-Cusio-Ossola
Vercelli
ItalyPiemont.png
Eremua 25.400 km²
Biztanleria 4.289.000
(2005)
Dentsitatea 166 bizt / km²
Udalerriak 1206
Eskualdeko burua Mercedes Bresso
-
www.regione.piemonte.it

Piemonte[1] (italieraz: Piemonte; piemonteraz, okzitanieraz eta frankoprovenzeraz: Piemont) Italiako ipar-mendebaldeko eskualdea da.

Okzitaniako lurraldetzat ere jotzen dute, bereziki Torino eta Cuneoko probintziak (Okzitaniako haranak).

Hiriburua Torino da. 25.399 km2-ko azalera dauka, 4.289.000 biztanleekin (166 biz./Km2).

Hiri nagusiak, Torinoz gain, hauek dira: Asti, Biella, Chivasso, Alessandria, Novara, Cuneo eta Vercelli.

Mugakideak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Savoia, Rhone-Alpeak eta Proventza-Alpeak-Cote d'Azur (Frantzia) dauzka mugakide mendebaldean, Aosta Ibarra ipar-mendebaldean, iparraldean Valais eta Ticino kantoiak (Suitza), ekialdean Lonbardia, hego-ekialdean Emilia-Romagna eta hegoaldean Liguria.

Probintziak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Geografia[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Castelnuovo Calcea herria; atzean, Alpeak.

Iparraldean arku handi bat eratzen dute Alpe mendiek eta bertan daude Italiako eta Frantziako gailur nagusi zenbait: Viso (3.841 m), Paradis Handia (4.061 m), Mont Blanc (4.807 m), Cervino (4.478 m) eta Rosa mendia (4.638 m). Haran estu sakonek zeharkatzen dituzte mendiok eta han daude Frantzia eta Italia lotzen dituzten lepoak (Larche, Mont-Genevre, Mont du Saint-Bernard eta Mont du Simplon). Iparralde menditsuaren eta hegoalde lauaren artean garaiera txikiagoko muinoak daude. Klima kontinentala da. Alpe mendietatik jaisten diren Po ibaiak eta honen adarrek ureztatzen dituzte Piemonteko lurrak.

Mendi nagusiak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Ibai nagusiak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Laku nagusiak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Historia[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Sardinia-Piemonte erreinua 1856an.

Transpadanako eta Liguriako eskualdeen barne zegoen erromatarren garaian eta Odoakroren (476-493), Teodorikoren (493-526) eta bizantziarren mende egon zen (555). Lonbardiarrek dukerrietan banatu zuten, frankoen garaian konderri bihurtuzirenak. Ivreako markesaren ingurura bildu zen lurralde osoa X. mendean, hungariarren eta sarrazenoen erasoak zirela eta. X. mendearen bukaeran, berriz, Ivreako, Turingo eta Liguriako eskualdeetan banatu zen lurraldea (950). 1240. urtean agertu zen lehen aldiz Piemonte izena. XIV. mendetik aurrera Savoiako etxeari lotuta dago Piemonteko historia. Frantziaren mende egon zen 1796-1814 urteetan.

Ekonomia[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Abere hazkuntza eta turismoa dira Piemonteko iparraldeko ekonomia jarduera nagusiak; zentral hidroelektriko ugari daude ibaien goi ibilguetan. Garia, garagarra, artoa, bazkarako landareak, arroza eta, batez ere, mahatsa lantzen dira Piemonteko eskualdearen erdialde eta hegoaldean (Italiako ardoaren % 14 ekoizten da bertan).

Oso industria aberatsa eta ugari da Piemonten, Turin-Milan-Genoa industria ardatz handiari esker. Metalurgia, nekazaritzarako makineria, automobilgintza (Fiat, Lancia), mekanika industria, bulegoetarako makineria, kimika industria, ehungintza, janari industria eta ardogintza dira industria garrantzitsuenak.

Piemontear ezagunak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Erreferentziak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Kanpo loturak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Commonsen badira fitxategi gehiago, gai hau dutenak: Piemonte Aldatu lotura Wikidatan