Lombardia

Wikipedia(e)tik
Hona jo: nabigazioa, Bilatu

Lombardia

Flag of Lombardy.svg
Hiriburua Milan
Probintziak Bergamo
Brescia
Comoko probintzia
Cremona
Lecco
Lodi
Mantova
Milan
Monza eta Brianza
Pavia
Sondrio
Varese
Italy Regions Lombardy Map.png
Eremua 23.861 km²
Biztanleria 9.426.354
(2005)
Dentsitatea 395 bizt / km²
Udalerriak 1546
Eskualdeko burua Roberto Formigoni
-
www.regione.lombardia.it

Lombardia[1] (italieraz Lombardia; lombardieraz Lumbardia) Italiako iparraldearen eskualdea da, Mendebaldeko Alpeetan dagoena.

Milan du hiriburu eta hiri nagusia.

Mugakideak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Iparraldean Ticino eta Grisons kantoiak (Suitza), hegoaldean Emilia-Romagna eskualdea, ekialdean Trentino-Adige Garaia eta Veneto eta mendebaldean Piemonte mugakide ditu.

Orografia[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Bi eskualde nagusi bereizten dira Lonbardian. Iparraldea oso menditsua da (Alpe mendiak, Ortler eta Adamelloko mendiakateak) eta bertan dago Lonbardiako gailur garaiena, Bernina (4.052 m).

Glaziarren higadurek haranak (Valteline) eta aintzirak (Iseo eta Come, Maggiore, Lugano, Garda) sortu zituzten eremu honetan. Hegoalderago dauden mendi apalagoek (Brescia eta Bergamo inguruan) iparraldeko mendiak eta hegoaldeko ordoki emankor eta oparoa bereizten dituzte. Adda, Adige, Mincio, Oglio, Po, Sesia eta Ticino dira Lonbardiako lurraldea zeharkatzen duten ibai nagusiak.

Ekonomia[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Italiako lurralderik oparoena da Lonbardia, bai industriari, bai merkataritzari eta baita nekazaritzari dagokionez ere. Italiako iparraldeko Genova, Turin eta Milango hiriek eratzen duten industria eremuaren parte bat hartzen du; metalurgia, automobilgintza, makineria, ehungintza, janari industria, kimika eta altzarigintza dira industria nagusiak.

Oso garrantzizkoa da, orobat, bertako haranetako zentral hidroelektrikoek sortzen duten indarra. Lonbardiako lurra emankorra eta oparoa izaki oso garatua dago nekazaritza: garia, garagarra, arroza, artoa, azukre kanabera, barazkiak eta fruitu arbolak behe lurretan eta olibondoa, mahatsa eta abere hazkuntza, eremu garaietan. Turismorako azpiegitura handiak (negu kiroletarakoak batik bat) daude iparraldean, mendialdean.

Historia[aldatu | aldatu iturburu kodea]

K.a. III. mendetik aurrera herri galiarrek eta, ondoren, erromatarrek okupatu zuten egungo Lonbardiako lurraldea. 568-572. urteetan lombardiar germaniarrek konkistatu eta bertan egokitu zuten Lonbardiako erresuma.

774an Karlomagnok konkistatu zuen eta Italiako erresumako lurralde bihurtu zen 843an. 951n Oton I.a Handia Germaniako enperadorea jabetu zen lurraldeaz, eta 1176an bertako hiri nagusiek (Milan, Pavia, Cremona…), Lonbardiako Ligan bateraturik, Frederiko I.a Bizargorria menderatu zuten.

XIV. mendean, Veneziako eta Milango hirien artean banatu zen Lonbardiako lurraldea. Frantziako eta Austriako koroen pean egon zen Milanaldea luzaroan eta 1535ean Karlos V.a enperadorearen esku gelditu zen. 1556an Espainiako koroaren mendean geratu zen, eta 1714an Austriakoarenean.

Frantses inperioaren garaian, Alpeen honaindiko errepublika osatu zuten Lonbardian 1797an eta Italiako erresumaren barnean geratu zen 1805ean. Napoleonen ondoren, Austriako inperioko lurralde bihurtu zen (Lonbardia-Venezia Erresuma, 1815-1859) eta 1859an Italiako erresumaren barnean geratu zen.

Hiri nagusiak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

  1. Milan: 1.308.735 biztanle (2006)
  2. Brescia: 191.059.
  3. Monza: 121.961.
  4. Bergamo: 116.197.
  5. Varese: 96.917.
  6. Sesto San Giovanni: 83.556.
  7. Como: 83.002.
  8. Busto Arsizio: 79.552.
  9. Cinisello Balsamo: 73.770.
  10. Cremona: 71.313.

Probintziak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Kirolak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Pertsonaia ezagunak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Erreferentziak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

  1.   154. araua, Euskaltzaindia, http://www.euskaltzaindia.net/dok/arauak/Araua_0154.pdf. Noiz kontsultatua: 2010-10-14 .

Kanpo loturak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Commonsen badira fitxategi gehiago, gai hau dutenak: Lombardia Aldatu lotura Wikidatan