Italiera

Wikipedia(e)tik
Hona jo: nabigazioa, Bilatu
Italiera
'Italiano'
Non mintzatzen den: Italia, Malta, Argentina, Uruguai, Somalia, Brasil, Libia, Etiopia eta beste hainbat estatutan Europa eta Ameriketan
Hiztunak: 70 milioi 
Rankina: 19–20. (lehia estuan turkiera eta urduarekin)
Hizkuntza familia: Indo-Europarra
 Italikoa
  Erromantzea
   Mendebaldeko Italikoa
    Italiera 
Estatus ofiziala
Hizkuntza ofizialtzat duten lurraldeak: Italia, Suitza, San Marino, Vatikano Hiria, Eslovenia, Kroaziako Istria eskualdean, Somaliako eskualde hizkuntza
Erakunde araugilea: Accademia della Crusca
Hizkuntza kodeak
ISO 639-1: it
ISO 639-2: ita
ISO 639-3: ita

 

Map Italophone World.png
Urdin iluna: ama hizkuntza
urdina: administrazio hizkuntza
urdin argia: bigarren hizkuntza edo ez ofiziala
lauki berdea: hiztun talde handia
 

Italiera latinetik datorren hizkuntza erromantze bat da. 70 milioi hiztun ditu, batez ere Italian. Hortik kanpo, hiztunen kopuruaren arabera ordenaturik, herrialde hauetan ere modu esanguratsuan mintzatzen da: Alemania, Argentina, Suitza, Frantzia, Brasil, Belgika, AEB, Britainia Handia, Kanada, Australia, Mexiko eta Uruguain.

Oro har, italiera hiztegiaren aldetik latinetik hurbilenen dagoen hizkuntzatzat jo ohi da. Gramatikari dagokionez, errumaniera hurbilena omen da eta sardiniera, ahoskeraz denaz bezainbatean.

Hiztunen geografia[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Italiar hiztunen hedapena Europan zehar.

Italiatik kanpo, honakoa da munduko italieradunen banaketa geografikoa:

Hizkuntza batua[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Italiera batua Toskana-ko dialektoan dago oinarriturik, hegoaldeko eta iparraldeko dialektoen arteko bitartekoa. 1861ean herrialdeko batasuna lortu ondoren hasi zen hedatzen, dialektoen kalterako.

Dialektoak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Iparraldekoak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

  • Piemontese.
  • Lombardo.
  • Genovese edo ligure.
  • Emiliano.
  • Romagnolo.
  • Veneto.

Erdialde eta hegoaldekoak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

  • Toscano.
  • Romanesco.
  • Dialetti umbri.
  • Abruzzese.
  • Campano.
  • Pugliese.
  • Tarantino.
  • Salentino.
  • Calabrese.
  • Siciliano.

Historia[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Italierazko hitzak eta espresioak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Elkarrizketa informala, euskara-italieraz:

Kaixo Ciao
Zer moduz zaude? Come stai?
Ondo, eta zu? Bene e tu?
Ni ere Anch'io
Nongoa zara? Di dove sei?
Napolesekoa naiz Sono di Napoli
Eta zu? E tu?
Milanekoa naiz Sono di Milano
Zein lanbide duzu? Che lavoro fai? / Cosa fai nella vita?
Ikaslea naiz Sono studente
Ze taldekoa zara? Di che squadra sei?
Napolesekoa naiz Io sono del Napoli
Ondo, ondo Bene, bene
Agur Arrivederci (orokorra) / Arrivederla (formala) / Ciao! (informala)
Ikusiko gara Ci vediamo / Arrivederci
Bai / Ez Sì / No
Noski! Certo! / Certamente! / Naturalmente!
Topa! Salute!
Zer moduz? Come stai? (informala) / Come sta? (formala) / Come state? (plurala) / Come va? (orokorra)
Egunon! Buon giorno!
Arratsaldeon! Buona sera!
Gabon! Buona notte! (lo egiteko) / Buona serata! (esnatzeko)
Egun ona izan! Buona giornata! (formala)
On egin! Buon appetito!
Zorte on! Eskerrik asko! Buona fortuna! – Grazie!
Maite zaitut Ti amo (maitaleen artean bakarrik) / Ti voglio bene (maitale, adiskide, senide, etab.)
Ongietorri Benvenuto/-i (gizonezkoa/gizonezkoak edo nahastuta) / Benvenuta/-e (emakumezkoa/emakumezkoak)
Mesedez Per piacere / Per favore / Per cortesia
Eskerrik asko Grazie! (orokorra) / Ti ringrazio! (informala) / La ringrazio! (formala) / Vi ringrazio! (plurala)

Ikus, gainera[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Kanpo loturak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Commonsen badira fitxategi gehiago, gai hau dutenak: Italiera Aldatu lotura Wikidatan
Wikipedia
Hizkuntza honek bere Wikipedia du.
Bisita ezazu.