Italiera

Italiera 'Italiano'
Non mintzatzen den:	Italia, Malta, Argentina, Uruguai, Somalia, Brasil, Libia, Etiopia eta beste hainbat estatutan Europa eta Ameriketan
Hiztunak:	70 milioi
Rankina:	19–20. (lehia estuan turkiera eta urduarekin)
Hizkuntza familia:	Indo-Europarra  Italikoa   Erromantzea    Mendebaldeko Italikoa     Italiera
Estatus ofiziala
Hizkuntza ofizialtzat duten lurraldeak:	Italia, Suitza, San Marino, Vatikano Hiria, Eslovenia, Kroaziako Istria eskualdean, Somaliako eskualde hizkuntza
Erakunde araugilea:	Accademia della Crusca
Hizkuntza kodeak
ISO 639-1:	it
ISO 639-2:	ita
ISO 639-3:	ita
Urdin iluna: ama hizkuntza urdina: administrazio hizkuntza urdin argia: bigarren hizkuntza edo ez ofiziala lauki berdea: hiztun talde handia

Italiera latinetik datorren hizkuntza erromantze bat da. 70 milioi hiztun ditu, batez ere Italian. Hortik kanpo, hiztunen kopuruaren arabera ordenaturik, herrialde hauetan ere modu esanguratsuan: Alemania, Argentina, Suitza, Frantzia, Brasil, Belgika, AEB, Britainia Handia, Kanada, Australia, Mexiko eta Uruguain.

Oro har, Italiera hiztegiaren aldetik Latinetik hurbilenen dagoen hizkuntzatzat jo ohi da. Errumaniera gramatikaren aldetik eta sardiniera ahoskeraren aldetik izanen litzateke hurbilenak.

Hiztunen geografia

Italiar hiztunen hedapena Europan zehar.

Italiatik kanpo, honakoa da mundu mailan italieradunen banaketa geografikoa:

• Alemania 708.019 hiztun
• Argentina 618.443
• Suitza 520.550
• Frantzia 358.603
• Brasil 292.519
• Belgika 281.674
• AEB 188.926
• Erresuma Batua 173.493
• Kanada 140.812
• Australia 131.679
• Mexiko 125.655
• Uruguai 74.163
• Espainia 61.383
• Txile 44.734
• Hegoafrika 32.330
• Herbehereak 30.529
• Peru 25.787
• Luxenburgo 22.913
• Austria 13.824
• Grezia 10.654
• Kolonbia 10.474
• Israel 10.221
• Ekuador 10.105
• Monako 6.631.

Hizkuntza batua

Italiera batua Toskana-ko dialektoan dago oinarriturik, hegoaldeko eta iparraldeko dialektoen arteko bitartekoa. 1861ean herrialdeko batasuna lortu ondoren hasi zen hedatzen, dialektoen kalterako.

Dialektoak

Iparraldekoak

• Piemontese.
• Lombardo.
• Genovese edo ligure.
• Emiliano.
• Romagnolo.
• Veneto.

Erdialde eta hegoaldekoak

• Toscano.
• Romanesco.
• Dialetti umbri.
• Abruzzese.
• Campano.
• Pugliese.
• Tarantino.
• Salentino.
• Calabrese.
• Siciliano.

Historia

• 1583an sortu zuten Firenzen Accademia della Crusca erakundea, filologia eta hizkuntzalaritzaren ingurukoa.
• 1612an lehenengo hiztegia egin zuten.

Italierazko hitzak eta espresioak

Elkarrizketa informala, euskara-italieraz:

Kaixo	Ciao
Zer moduz zaude?	Come stai?
Ondo, eta zu?	Bene e tu?
Ni ere	Anch'io
Nongoa zara?	Di dove sei?
Napolesekoa naiz	Sono di Napoli
Eta zu?	E tu?
Milanekoa naiz	Sono di Milano
Zein lanbide duzu?	Che lavoro fai?/ Cosa fai nella vita?
Ikaslea naiz	Sono studente
Ze taldekoa zara?	Di che squadra sei?
Napolesekoa naiz	Io sono del Napoli
Ondo, ondo	Bene Bene
Agur	Arrivederci (orokorra) / Arrivederla (formala) / Ciao! (informala)
Ikusiko gara	Ci vediamo / Arrivederci
Bai / Ez	Sì / No
Noski!	Certo! / Certamente! / Naturalmente!
Topa!	Salute!
Zer moduz?	Come stai? (informala) / Come sta? (formala) / Come state? (plurala) / Come va? (orokorra)
Egunon!	Buon giorno!
Arratsaldeon!	Buona sera!
Gabon!	Buona notte! (lo egiteko) / Buona serata! (esnatzeko)
Egun ona izan!	Buona giornata! (formala)
On egin!	Buon appetito!
Zorte on! Eskerrik asko!	Buona fortuna! – Grazie!
Maite zaitut	Ti amo (maitaleen artean bakarrik) / Ti voglio bene (maitale, adiskide, senide, etab.)
Ongietorri	Benvenuto/-i (gizonezkoa/gizonezkoak edo nahastuta) / Benvenuta/-e (emakumezkoa/emakumezkoak)
Mesedez	Per piacere / Per favore / Per cortesia
Eskerrik asko	Grazie! (orokorra) / Ti ringrazio! (informala) / La ringrazio! (formala) / Vi ringrazio! (plurala)

Ikus, gainera

• Italiako hizkuntzak
• Italierazko literatura.

Kanpo loturak

• Accademia della Cruscaren webgunea

Hizkuntza honek bere Wikipedia du. Bisita ezazu.