Artikulu hau "Kalitatezko 1.000 artikulu 12-16 urteko ikasleentzat" proiektuaren parte da

1979ko Euskal Autonomia Erkidegoko Estatutua

Wikipedia, Entziklopedia askea
Jump to navigation Jump to search

Euskal Autonomia Erkidegoa
Escudo del Pais Vasco.svg
Gobernua
Egoitzak
Botere betearazlea
Botere legegilea
Botere judiziala
Ordezkaritzak
Erakunde nagusiak
Aldizkariak
Webgunea

1979ko Euskal Autonomia Erkidegoko Estatutua, Gernikako Estatutua izenaz ere ezaguna, Euskadiko Autonomia Erkidegoa eratu zuen lege organikoa da. Gernikako estatutua deitzen zaio behin betiko testua Gernikan adostu zelako 1978ko abenduaren 29an. 1979ko urriaren 25ean Araba, Bizkaia eta Gipuzkoako herritarrek erreferendum bidez onartu zuten. Azaroaren 29an Espainiako Kongresuak onartu zuen eta abenduaren 12an senatuak.

Gernikako Estatutuak EAEn sistema parlamentarioa ezarri zuen. Foru sisteman oinarrituz, hiru herrialdeetako bakoitzak ordezkari kopuru bera jaso zuen Eusko Legebiltzarrean. Legebiltzarrak Lehendakaria izendatu behar du hauteskundeak egin ondoren. Lehendakariaren zeregin garrantzitsuena Eusko Jaurlaritza eratu eta gidatzea da.

Eusko Legebiltzarrak autonomia maila zabala dauka hainbat arlotan legeak egiteko: ekonomia jarduerak, kultura, herrizaingoa, etab. Era berean, Jaurlaritzak egiten duen eguneroko kudeaketa eta politika kontrolatzen ditu.

Autonomia estatutu honetan, euskal herriaren naziotasuna aipatzen da, eta autogobernua izatearren Espainiako Estatuaren barruan autonomia erkidegotzat eratzen dela (1. artikulua). Nafarroa Garaiak Hego Euskal Herriko gainerako hiru herrialderekin bat egiteko eskubidea duela aipatzen du (2. artikulua), betiere Espainiako konstituzioan jarritako 4. xedapen iragankorreko bidea betetzen badu. 6. artikuluak euskara euskal herriaren hizkuntza propioa dela dio, eta gaztelaniak bezala maila ofiziala izango duela agintzen du. Botere publikoek Euskal Herriaren aniztasun soziolinguistikoa kontuan izanik hizkuntza bien erabilera egokia bermatu behar dute, 6.2 artikuluaren arabera.

Estatutuaren xedapen gehigarriaren arabera "Estatutu honetan finkatu den errejimen autonomikoa onartzeak ez du esan nahi Euskal Herriari herri gisa historikoki dagozkion eskubideei uko egiten zaienik; hauek legediak erabakitzen duenaren arabera eguneratu daitezke".

Izena[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Ezker abertzaleko sektoreek, bere aurkako jarrera erakusteko, Moncloako Estatutua deitzen diote estatutu honi[1].

Bete gabeko legea[aldatu | aldatu iturburu kodea]

1979tik, hau da, Gernikako Estatutua martxan jarri zenetik, EAErenak diren 14 eskumen transferitu gabe ditu Madrilek. Estatutua Espainiar Konstituzioko lege organikoa da;[2] artean, hala ere, hainbat zati ez dira bete, eta hala Eusko Jaurlaritzak nola Legebiltzarrak hura betetzeko falta diren eskumenen transferentziei buruzko agenda operatibo bat eskatu diote Espainiako Gobernuari (2018).[3]

Legebiltzarrean salatu dutenez, Espainiako Gobernuko unean uneko komenientzien, "boto beharraren arabera bakarrik" transferitzen dira Estatutuak ezarritako eskumenak.[4] Jarraian, eskumen transferituak azaltzen dira[5]:

1979-1993[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Guztira, 73 eskumen jaso zituen Eusko Jaurlaritzak. 1985 arte gehien jaso zituen, guztira 66.

1993-2000[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Sei urte eskumenik jaso gabe egon ostean, 1993tik 2000ra 25 eskumen jaso zituen Eusko Jaurlaritzak. EAJk orduantxe bakarrik babestu zuen. Espainiako gobernuburu bat: 1993an, PSOEko Felipe Gonzalez eta 1996an, PPko Jose María Aznar.

2000-2008[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Jose María Aznarren bigarren legegintzaldian eta José Luis Rodriguez Zapateroren aurrenekoan ez zen eskumen transferentziarik egon.

2008-2012[aldatu | aldatu iturburu kodea]

José Luis Rodriguez Zapateroren bigarren legegintzaldian, 20 eskumen transferitzeko hitzarmena egin zuen EAJk. Hala ere, batzuk bakarrik jaso zituen Eusko Jaurlaritzak (orduan PSE zegoen). Jaso ez ziren eskumenen artean zeuden: gizarte segurantza, aireportuak, interes orokorreko portuak, autobideak, Fogasa (Soldata Bermatzeko Funtsa) eta espetxe politika.

Erreferentziak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Ikus, gainera[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Kanpo loturak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Wikiteka badira testuak, gai hau dutenak:
1979ko Euskal Autonomia Erkidegoko Estatutua