Abu Dhabi

Wikipedia, Entziklopedia askea
Jump to navigation Jump to search
Abu Dhabi
ابوظبي
 Arabiar Emirerri Batuak
285px
Flag of Abu Dhabi.svg
Administrazioa
Herrialdea Arabiar Emirerri Batuak
Arabiar Emirerri Batuetako emirerriAbu Dhabi
Alkatea Khalifa bin Zayed Al Kharyan
Izen ofiziala ابوظبي
Jatorrizko izena أبو ظبي
Geografia
Koordenatuak 24° 28′ 41″ N, 54° 22′ 07″ E / 24.478055555556°N,54.368611111111°E / 24.478055555556; 54.368611111111Koordenatuak: 24° 28′ 41″ N, 54° 22′ 07″ E / 24.478055555556°N,54.368611111111°E / 24.478055555556; 54.368611111111
Abu Dhabi hemen kokatua: United Arab Emirates
Abu Dhabi
Abu Dhabi
Abu Dhabi (United Arab Emirates)
Azalera 67,34 km²
Altuera 14 m
Demografia
Biztanleria 1.000.000 bizt. (2017)
Dentsitatea 1.028,81 bizt/km²
Herritarra emirerribatuar[1]
Informazio gehigarria
Telefono aurrizkia 00971
Ordu eremua UTC+04:00
Hiri senidetuak Minsk, Betleem, Madril, Houston, Brisbane, Islamabad, Nikosia, Iquique, Jakarta eta Roskilde
http://www.abudhabi.ae/
Abu Dhabi

Abu Dhabi[1][2] (arabieraz: أبو ظبي‎, Abū Ẓabī, bertan ɐˈbuˈðˤɑbi ahoskatua)[3]) Arabiar Emirerri Batuetako hiri eta emirerri baten izena da. Abu Dhabi, Arabiar Emirerri Batuetan hiriburua da, eta emirerririk garrantzitsuena.

Abu Dhabi T itxura duen uharte batean dago kokatuta, Persiar golkoaren hegoekialdean. 67.340 km² ditu eta, 2007an, 860.000 biztanle zituen.​ XX. mendean zehar, petrolioari esker, hazkunde handia ezagutu zuen eta gaur egun metropoli bat da. Abu Dhabik Arabiar Emirerri Batuen Barne produktu gordinaren (BNG) %15 sortzen du.[4] Hiriburu horretan garrantzi handiko instituzioak daude, esaterako Abu Dhabi Securities Exchange, Emirerrien Banku Zentrala, enpresa askoren egoitza... Politikoki Errege Familiaren egoitza ere Abu Dhabin dago.

Historia[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Abu Dhabiren inguru batzuk K.a. III. milurtetik jendeztatuak zeuden. Lurraldeko oinarrizko bizimodu tradizionalak abeltzaintza nomada eta arrantza ziren. Hiriaren jatorria, bestetik, XVIII. mendean dago: tribu konfederazio batek, Bani Yas, Chakhbut bin Dhiyab agindupean, Dubairen kontrola hartu zuenean.

XX. mendearen erdialdian oraindik-orain Abu Dhabiren ekonomia ahula zen, lehen sektorean erabat oinarrituta: gameluen hazkuntza, datil-palmondoen ekoizpena, barrualdeko Al Ain eta Liwa oasisetan berdura ekoizpena, arrantza eta, hiriaren kostaldean, perlen bilaketa. Hirian pobreen etxetxoak palmondo-ostoez eginak (barasti) zeuden, eta aberatseenak, ordea, lurrez egindakoak.

1939an, Shakhbut Bin-Sultan Al Nahyan xeikea petrolioa ustiatzeko kontzezioak eman zituen. 1958an petrolioa lehen aldiz aurkitu zen. Aurkikuntza horren hasierako inpaktua ez zen oso handia izan: zementuzko etxe batzuk altxatu ziren, 1961 asfaltatua zegoen lehen errepide egin zen... Shakbut xeikeak zuhurtziaz jokatu nahi zuen ez baitzekien petrolioaren ustiapenak zenbat iraunduko lukeen. Ondorioz, inbertitu beharrean, dirua gorde eta aurreztu egin zuen. Bere anaia izan zen petrolio aberastasuna izan zukeen gauzak aldatzeko potentziala ikusi zuena. Al Nahayan familiak, orduan, Zayed ibn Sultán Al Nahayan jarri zuen agintean, Shakbut ordezkatzeko eta bere ideia berritzaileak aurrera eramateko. 1966ko abuztuaren 6an, Erresuma Batuaren laguntzaz, Zayed xeikea herrialdearen agintari berria izendatu zuten.[5] 1968an, bestetik, Erresuma Batuak 1971an Golkotik alde egingo zuela iragarri zuen; hortik aurrera Zayed xeikea Arabiar Emirerri Batuen bultzatzaile garrantzitsua bihurtu zen. 1971. urtetik aurrera, Emirerrien independentziarekin, petrodolarrek ingurua erabat aldatu zuten: betiko etxetxoen eta txabolen ordez eraikin modernoak eta etxe-orratzak zabaldu baitziren. Hiria satelite batetik ikusita.

Hizkuntzak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Bertako biztanleek arabieraz hitz egiten dute. Dena dela, biztanle gehienak beste herrietatik (India, Egipto, Pakistan, Filipinak , Erresuma Batua) joandako langileak dira. Ondorioz, hizkuntza asko hitz egiten dira Abu Dhabiden, batez ere ingelesa eta urdua, azken hau India eta Pakistango hizkuntza.

Geografia[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Abu Dhabideko parke publiko bat.

Abu Dhabi geografikoki Persiar golkoaren hegoekialdean. dago, Arabiar penintsulan. Kostaldetik 250 metro inguru dagoen uharte batean eraikia dago; kontinentearekin bi zubien bidez dago lotuta: Maqta eta Mussafah zubiak, eta hirugarren bat eraikitzen ari da. Beste bi zubik Abu Dhabik Reem uhartearekin eta Saadiyat uhartearekin lotuko dute laster. Zubiei esker hiriaren auzo batzuk kontinentean sortu dira.

Hauek dira inguruko herrialdeak: Saudi Arabia, Oman eta Dubai.

Klima[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Datu klimatikoak (Abu Dhabi)
Hila Urt Ots Mar Api Mai Eka Uzt Abu Ira Urr Aza Abe Urtekoa
Erregistraturiko tenperatura maximoa (°C) 33 35 41 44 46 46 45 40 36 34 32 35 46
Batez besteko tenperatura maximoa (°C) 23 31 35 40 44 45 42 39 34 32 25 23 35
Erregistraturiko tenperatura minimoa (°C) 6 10 15 20 25 23 20 21 23 15 10 7 6
Batez besteko tenperatura minimoa (°C) 12 14 26 30 30 30 28 23 20 17 15 14 20
Pilatutako prezipitazioa (mm) 2 6 5 0 0 6 16 30 30 10 4 4 109
Eguzki orduak 244.9 232.4 251.1 282.0 341.0 336.0 313.1 306.9 303.0 303.8 288.0 257.3 3459.5
Iturria (1): BBC[6]
Iturria (2): Hong Kong Observatory[7]

Auzoak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Itsasertza gauez.
  • Al Mushrif
  • Al Khubeirah
  • Al Ras Al Akhdar
  • Al Bateen
  • Hideriyyat
  • Kirol portua
  • Lulu uhartea
  • Al Meena
  • Al Markaziyah
  • Al Dhafrah
  • Al Manhal
  • Qasr El Bahr
  • Al Nahyan
  • Al Rowdah
  • Qasr El Shatie
  • Al Qubesat
  • Al Aman
  • Al Moroor
  • Al Zahraa
  • Al Rehhan
  • Al Muzoon
  • Al Madina
  • Al Maqtaa
  • Bein Al Jersrain
  • Officers City

Eraikinak eta monumentuak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Louvre Abu Dhabi museoa.

Parkeak eta lorategiak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Abu Dhabik lorategi eta parke asko ditu. Halaber, itsaertzearen 400 kilometro ditu, horietatik 10 hondartzak.[8]

Hiri eta herri senidetuak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Hezkuntza[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Erreferentziak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

  1. a b   Euskaltzaindia, 38. araua: Munduko estatu-izenak, herritarren izenak, hizkuntza ofizialak eta hiriburuak, http://www.euskaltzaindia.net/dok/arauak/Araua_0038.pdf .
  2.   Euskaltzaindia, Ekialde Hurbileko eta Ipar Afrikako toponimia, http://www.euskaltzaindia.net/dok/arauak/Araua_0164.pdf .
  3.   UAE Interact (2007-10-3), How did Dubai, Abu Dhabi and other cities get their names? Experts reveal all, http://www.uaeinteract.com/news/rss-news.asp?ID=24335 .
  4. Gulfnews: Dubai contributes more than 30% of the UAE economy. Archive.gulfnews.com (2009-06-16). Retrieved on 2009-07-16.
  5. Al-Fahim, M, From Rags to Riches: A Story of Abu Dhabi, (London Centre of Arab Studies, 1995), ISBN 1-900404-00-1.)
  6.   BBC Weather Centre, Average Conditions of Sharjah, UAE, http://www.bbc.co.uk/weather/world/city_guides/results.shtml?tt=TT002910 .
  7.   Hong Kong Observatory, Climatological Normals of Abu Dhabi, http://www.weather.gov.hk/wxinfo/climat/world/eng/asia/westasia/abu_dhabi_e.htm .
  8.   , https://web.archive.org/web/20090723064003/http://www.visitabudhabi.ae/en/what.to.do/beaches.and.coasts.aspx .
  9.   www.bethlehem-city.org, Bethlehem Municipality, http://www.bethlehem-city.org/Twining.php .
  10.   Ayuntamiento de Madrid, Mapa Mundi de las ciudades hermanadas, http://www.munimadrid.es/portal/site/munimadrid/menuitem.dbd5147a4ba1b0aa7d245f019fc08a0c/?vgnextoid=4e84399a03003110VgnVCM2000000c205a0aRCRD&vgnextchannel=4e98823d3a37a010VgnVCM100000d90ca8c0RCRD&vgnextfmt=especial1&idContenido=1da69a4192b5b010VgnVCM100000d90ca8c0RCRD .
  11. Abu Dhabi, Houston to sign 'Sister City' pact UAE - The Official Web Site - News. Uaeinteract.com
  12. Zawya.com Abu Dhabi, Brisbane ink sister city agreement
  13.   © 2008 The department of protocol and international relations of Minsk City Executive Committee, Twin towns of Minsk, http://minsk.gov.by/cgi-bin/org_ps.pl?k_org=3604&mode=doc&doc=3604_2_a&lang=eng .

Kanpo loturak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Wikimedia Commonsen badira fitxategi gehiago, gai hau dutenak: Abu Dhabi Aldatu lotura Wikidatan