Gante

Wikipedia(e)tik
Hona jo: nabigazioa, Bilatu

Gante

 Flandria
Ganteko erdigunea.
Ganteko erdigunea.
bandera

armarria

Izen ofiziala Gent
Estatua
Eskualdea
Probintzia
 Belgika
 Flandria
Ekialdeko Flandria
Koordenatuak 51°03′00″N 03°44′00″E / 51.05000°N 3.73333°E / 51.05000; 3.73333Koordenatuak: 51°03′00″N 03°44′00″E / 51.05000°N 3.73333°E / 51.05000; 3.73333
Gante non dagoen adierazten duen Belgika-ko/-go/-eko mapa
Gante
Eremua 156,18 km2
Biztanleria 248.242 bizt. (2012)
Dentsitatea 1.589,46 bizt./km²
http://www.gent.be


Gante[1] (nederlanderaz: Gent, ɣ̟ɛn̪t̪ ahoskatua; frantsesez: Gand, ɡɑ̃ ahoskatua) Belgikako iparraldeko hiria, Flandrian, herrialde osoko hirugarren populatuena.

Ekialdeko Flandriako hiriburua da. 243.366 biztanle ditu (2010).

Geografia[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Lys eta Eskalda ibaiak elkartzen diren tokian dago.

Klima[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Datu klimatikoak (Gante)
Hila Urt Ots Mar Api Mai Eka Uzt Abu Ira Urr Aza Abe Urtekoa
Batez besteko tenperatura maximoa (°C) 6 6 10 13 17 19 22 22 18 14 9 8 13.7
Batez besteko tenperatura minimoa (°C) 2 1 4 6 10 13 15 14 12 9 6 4 8
Prezipitazio egunak (≥ 1 mm) 21 15 20 18 20 19 16 17 18 19 19 19 221
Iturria: Weatherbase [2]

Banaketa administratiboa[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Barrutiak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Auzoak
# Izena Azalera
(km²)
Biztanleria
(2007)
Dentsitatea
I Gante   112.831
II Mariakerke 5,20 11.883 2285
III Drongen 27,43 12.218 445
IV Wondelgem 5,82 12.407 2130
V Sint-Amandsberg 5,99 23.143 3860
VI Oostakker 10,47 12.793 1220
VII Desteldonk 5,71 897 157
VIII Mendonk 6,29 243 39
IX Sint-Kruis-Winkel   1.169
X Ledeberg 1,09 8.454 7755
XI Gentbrugge 7,86 20.317 2585
XII Afsnee 3,95 1.445 365
XIII Sint-Denijs-Westrem 6,24 5.134 825
XIV Zwijnaarde 12,04 6.822 565

Ekonomia[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Janari-industria du (garagardoa, edariak). Oso ezagunak dira bertan egiten diren oihalak.

Portuak garrantzi handia izan du Ganteko ekonomian; portuari esker hartu dute indarra papergintzak, industria kimikoak eta metalgintzak.

Historia[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Aztarnak arkeologikoek eskualde honetan giza presentzia adierazi dute, Lys eta Eskalda ibaien artean. Aurkitutakoa Harri Arotik Burdin Arora doa[3]. Zenbait historialariren arabera Ganteren antzinako izena Ganda keltiar izenetik dator, haren esanahia elkargunea da[4]. Beste iturriren ustez, izena Gontia izeneko jainkosarekin[5] lotuta dago. Nahiz eta erromatar erregistrorik ez egon, indusketa arkeologikoek adierazten dute Gante eskualdeak lehenagotik populazioa zuela. Frankoek lurraldea inbaditu zutenean, (IV. mendetik V. mendera) haien hizkuntza, antzineko nederlandera, ekarri zuten, zeltera eta latina ordezkatuz.

Erdi Aroa[aldatu | aldatu iturburu kodea]

650. urtearen inguruan, San Amandok bi abadia fundatu zituen Ganten: San Pedro eta San Bavo. Hiria hasi zen abadiari, merkataritza-guneri eta zenbait herriguneri esker. 800. urtearen inguruan, Luis Errukitsuak, Karlomagnoren semeak, Einhard, Karlomagnoren biografoa, jarri zuen bi abadien arduradun. bikingoek 851n eta 879an birritan arpilatu zuten hiria. Flandriako hiriburua izan zen X. mendetik aurrera, Alsaziako Filipe kondeak oihalen tratuan aberastu ziren burgesen harrokeria zapaltzeko Kondeen jauregia eraiki zuen[6]. XI. mendetik hiri-estatu bilakatu zen eta XIII. mendean Gante, Parisen ondoren, bazen Europako hiririk handiena, Kolonia edo Mosku baino handiagoa[7]. Hiriko harresien barruan 65.000 lagun baino gehiago bizi ziren. Belfrya, San Bavo katedrala eta San Nikolas eliza, garai hartako eeraikinen adibideak dira. Zonalde honetako ibaiek erregularki gainezka egiten zuten. Larreetan artaldeak bazkatzen zuten, zeinen artilea erabiltzen zen jantziak egiteko. Erdi Aroan, Ganteko jantziak Europako famatuenak ziren. Artilegintza, hasieran Brujasen kokaturikoa, Goi Erdi Aroan Gantera pasatu ondoren, laster Europako hiririk industrializatuena bilakatu zen. Artilearen eskaera hain handia zen, ezen Europako hainbat tokitatik ekarri behar baitzen. Ehun Urteetako Gerran Ingalaterrarekiko merkataritza asko murriztu zen

Aro Modernoa[aldatu | aldatu iturburu kodea]

XIV. mendean hiria errekuperatu zen, Flandria eta ondoko probintziak Burgundiako dukeekin bildu zirenean. Zerga handien kausaz, Gante matxinatu zen baina Gavereko batailan Filipe Onak, Burgundiako dukeak, menperatu zuen. Garai honetan, Herbeheretako garrantzia sozio-politikoa Flandriatik (Brujas, Gante) Brabantera (Anberes, Brusela) mugitu zen, Ganteren papera nabarmena bazen ere. Geroago, Brujasekin batera bi aldiz matxinatu zen Maximiliano Austriakoaren aurka, Flandria gobernatu zuen Habsburgo Etxearen lehen erregea. Hiri honetan 1500.urtean, Joana Gaztelakoa Karlos V.a erdi zen, Erromatar Inperio Santuko enperadorea eta Espainiako erregea izango zena. Nahiz eta Ganten jaioa, hiria zigortu zuen 1539ko matxinada zela eta. Nobleak derrigortu zituen enperadorean aurrean oinutsik iblitzera eta lepoan korapilatutako soka bana eramatera. San Bavo katedrala suntsitutako tokian, espainiar troparako gotorleku bat eraiki zen. 1567an, Albako dukeak hartu zuen. XVI. mendearen amaieran eta XVII. mendean, Laurogei Urteko Gerrak hondamen itzela ekarri zuen. Gerra honen bukaeran, Gantek utzi zion lehen mailako merkataritza-gune bat izateari. 1705ean, Marlboroughek; 1714an austriarren mende zegoen Herbehereetako lurraldea izan zen. 1745ean, frantziar armadak hiria kontrolatu zuen Austriako Ondorengotza Gerran. 1748ko Aix-la-Chapelle itunarekin, Gante itzuli zen Austriako Habsburgo Etxera. Harrez geroztik, Flandriako eskualde hau Austriar Herbeherak izenarekin ezagutu zen 1815 arte (Napoleonaren gerren amaieran).

Aro Garaikidea[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Ganteko ituna hemen negoziatu eta onartu zen 1814ko Gabonetako bezperan. Modu formalean, 1812ko gerra bukatu zuen (Napoleongo Gerren Ipar Amerikako fasea, Estatu Batuen eta Britainia Handiaren kontra). Waterloo batailaren ondoren, Gante eta Flandria, ordura arte Austriar Herbeherak, 15 urtez Herbeheretako Erresuma Batuaren parte bat bilakatu zen. Denboraldi honetan, Gantek haren unibertsitatea sortu zuen 1817an eta itsasoarekin konexio berri bat egin zuen (1824-1827). XVIII. eta XIX. mendeetan, ehun-industria berriro suspertu zen Ganten. 1800. urtean Lieven Bauwensek, industrializazioko planak eta ehoteko lehenengo makina (spinning mule) ekarri zituen Ingalaterratik hirira eta kontinentera, gaur egun Arkeologia Industrialaren Museoan ikusgai dagoena [8]. 1830ean, Belgikako iraultzaren ondoren hegoaldeko probintziak Herbeheretatik aldendu ziren eta behin behineko gobernu eta Biltzar Nazional bat antolatu zuten lurralde katoliko honetan. 1831ean, Leopoldo I.a Belgikako errege izendatzean, lurraldea monarkia parlamentario bihurtu zen. Iraultzaren ostean, Gantek hamarkada batez itsasorako sarrera galdu zuen. Ondorioz tokiko ekonomiak porrot egin zuen eta Belgikako lehenengo sindikatuak Ganten sortu ziren. 1913an, Munduko Erakustaldi bat antolatu zen hirian. Azpiegitura moduan, Sint-Pieters tren geltokia egin zen aurreko urtean. Munduko bi gerretan, alemaniarrek Gante okupatu zuten baina hiriak ez zuen kalte handirik jasan.

Kultura[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Ospetsuak dira bost urtez behin bertan egiten diren lore-erakusketak (Gentse Floraliën).

Ondasun nabarmenak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Sint-Baafs edo Saint Bavo katedrala.

Hiri zaharrean garrantzi handiko eraikuntzak daude: udaletxea (gotikoa, 1600-1622), oihal-azoka (1426-1441), dorrea (1313-1321), Saint-Bavo katedral gotikoa (1228an eraikitzen hasia), Andre Mariaren serora-etxea (1234an eraikia eta 1600 inguruan eraberritua).

Museo asko dira: Arkeologiakoa (XIII. mendeko Elisabet santuaren abatetxean), Folklore museoa (XIV. mendeko etxe batean), Arte Ederretako museoa.

Demografia[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Bilakera demografikoa (1806 – 2011)
1806 1830 1866 1900 1930 1961 1980 1990 2000 2011
58.199 83.783 115.354 160.133 170.358 157.811 241.695 230.543 224.180 247.486

Erreferentziak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

  1. Euskaltzaindia - 157. araua
  2.   Weatherbase (2013), Gante, http://www.weatherbase.com/weather/weather.php3?s=13460&cityname=Gent- .
  3. "History of Ghent". www.gent.be. Archived from the original on 2012-12-22. Retrieved 2006-05-05.
  4. "History of Ghent". www.gent.be. Archived from the original on 2012-12-22. Retrieved 2006-05-05.
  5. Adrian Room, Placenames of the World: Origins and Meanings of the Names for 6,600 Countries, Cities, Territories, Natural Features, and Historic Sites, McFarland, 2006, p. 144.
  6. Begiratu dagokion argazkia
  7. Nicholas, David. The Domestic Life of a Medieval City: Women, Children and the Family in Fourteenth Century Ghent. p. 1.
  8. "In de Kijker | MIAT - Museum industriele archeologie en textiel". MIAT. 2011-10-15. Retrieved 2012-02-12.

https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:UploadWizard?uselang=eu

Kanpo loturak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Wikimedia Commonsen badira fitxategi gehiago, gai hau dutenak: Gante Aldatu lotura Wikidatan

Argazkiak[aldatu | aldatu iturburu kodea]