Luis I.a Errukitsua

Wikipedia(e)tik
Luis Errukitsua» orritik birbideratua)
Hona jo: nabigazioa, Bilatu
Luis I.a Errukitsua
Luis I.a Errukitsua

Frankoen erregea
814ko urtarrilak 28 – 840ko ekainak 20
Aurrekoa Karlomagno
Ondorengoa Lotario I.a
Luis II.a
Karlos Burusoila

813 – 840ko ekainak 20
Aurrekoa Karlomagno
Ondorengoa Lotario I.a

781 – 840ko ekainak 20
Aurrekoa Karlomagno
Ondorengoa Pepin I.a

Jaiotza 778
Cassinogilum
Heriotza 840ko ekainaren 20a
Ingelheim am Rhein

Luis I.a Errukitsua[1] edo Ludoviko Pio[1] (latinez Ludovicus Pius; Cassinogilum, 778 - Ingelheim am Rhein, 840ko ekainaren 20a) Akitaniako erregea izan zen 781-814 bitartean, Mendebaldeko enperadoradore-kidea 813-814 bitartean, eta Mendebaldeko enperadorea zein Frankoen erregea 814-840 bitartean. Karlomagnoren seme eta oinordekoa izan zen; haren erreinaldian Karolingiar Inperioak gainbehera arina jasan zuen, batez ere bere semeen arteko borrokak zirela-eta.

Historia[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Karlomagnoren semea zen. 781ean, artean haurra zela, aitak Akitaniako errege egin zuen eta lurralde horri lotua egon zen gaztetako urteetan. Hori zela eta, Inperio Karolingioaren hego-mendebaldeko muga defenditu behar izan zuen. Dena dela, bere erresuma Akitania bera baino zabalagoa zen, barnean baitziren Baskonia, Septimania eta Hispaniako Marka. Tolosa Okzitaniako errege-egoitzan, Luis errege-umeak Gilen Gellonekoa, Tolosako kondea eta Karlomagnoren konfiantzazko gizona, izan zuen zaindari adinez nagusi izan zen arte. 801ean, Gilenekin batera, Bartzelona konkistatu eta 813an Iruñea hartu zuen mendean, eta baita Hego Euskal Herriaren zati gehiena ere[2][3].

814an Germaniako Erromatar Inperio Santuko enperadore egin zuten eta inperioaren batasunaz arduratu zen nagusiki handik aurrera. 817an bere seme Lotario egin zuen inperioan ondorengo eta beste semeen artean banatu zituen erresumak: Akitania Pipini eman zion eta Bavaria Luis II.a Germaniarrari. 818an, biziro zapaldu zuen Bernardo Italiako errege eta ilobaren matxinada: atxilotzeko agindu eta begiak aterarazi zizkion; bi egun geroago Bernardo hil zen. Ekintza lazgarri horren damua oinazez eraman zuen, eta noblezia frankoak arbuiatu zuen. 824an aitasantutzarako hauteskundeak kontrolpean edukitzeko baimena jaso zuen.

Inperioko zereginetan murgilduta, ezin aurre egin zien euskaldunen matxinadei, Akitaniako lurra konde frankoz bete zuen arren, eta 824an Iruñeko Erresuma eratu zuen Eneko Aritzak. 829an oinordeko bihurtu nahi izan zuen Karlos (geroko Karlos Burusoila), Judith Bavariakoarekin izan zuen semea, baina gainerako semeak kontra oldartu zitzaizkion eta 833an enperadore titulua utzi behar izan zuen. Pepinek eta Luis II.ak berriro ezarri zuten inperioan 835ean. Beti ere, 838an Pepin eta urte bi geroago Luis Errukitsua bera hil baziren ere, anaien arteko borroka ez zen gelditu 843an Verdungo Hitzarmena sinatu zen arte.

Ezkontza eta seme-alabak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Karlomagno Luis Errukitsua semearekin, XIV.-XV. mendeko miniatura

794-798 aldean Ermengarda Hesbayekoarekin (778 aldean–818) ezkondu zen eta 6 seme-alaba izan zituzten:

819an Judith Bavariakoarekin ezkondu zen; seme bat eta alaba bat izan zituzten:

Teodolinda Sensekoa maitalearekin seme bat eta alaba bat izan zituen:

  • Arnulfo Sensekoa.
  • Alpaida.

Erreferentziak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

  1. a b EIMA: Eskola-liburuetako onomastikaren, gertaera historikoen eta artelanen izenak. Zerrendak
  2.   Estornés Lasa, Bernardo, Ludovico Pío, Auñamendi Eusko Entziklopedia, euskomedia.org, http://www.euskomedia.org/aunamendi/90092. Noiz kontsultatua: 2016-05-31 .
  3.   Sánchez-Marco, Carlos, Las “Bellas Incógnitas”, Historia medieval del Reino de Navarra, lebrelblanco.com, http://www.lebrelblanco.com/03.htm. Noiz kontsultatua: 2016-05-31 .

Kanpo loturak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Wikimedia Commonsen badira fitxategi gehiago, gai hau dutenak: Luis I.a Errukitsua Aldatu lotura Wikidatan


Aurrekoa
Karlomagno
Frankoen errege gisa
Akitaniako erregea
781 - 814
Ondorengoa
Pepin I.a Akitaniakoa


Aurrekoa
Karlomagno
Mendebaldeko enperadorea
814 - 840
Ondorengoa
Lotario I.a