Worms

Worms
Renania-Palatinatua
Izen ofiziala	Worms
Herrialdea Estatua Eskualdea	Alemania Renania-Palatinatua Rheinhessen-Pfalz
Alkatea	Michael Kissel (SPD)
Koordenatuak	49°37′54″N 08°21′35″E
Worms
Eremua	108,73 km2
Posta kodea	67501-67551
Biztanleria	81.736 bizt. (2010)
Dentsitatea	751,73 bizt./km²
Sorrera	K.a. 14 urtea
Matrikula	WO
http://www.worms.de

Worms, Alemaniako hiri bat da, Renania-Palatinatua estatuan dagoena, Rhin ibaiaren ertzean, Rheinhessen ardogintza eskualdean. Bere biztanleria, 80.000 biztanle ingurukoa da.

Etimologia

Zeltek Borbetomagus (ingurune urtsuko asentamentua) izena ema zioten baina erromatarrek Drusoren agindupean K.a. 14 urtean konkistatzerakoan izena latinizatu zuten eta Augusta Vangionum. VI menderako Vormatia izena zuen eta garai hartan ugari ziren juduek Vermayza (ורמיזא) eman zioten. Honen aldaera da gaur egungo Worms.

Historia

Goian aipatu bezala erromatarrek Augusta Vangionum eratu zuten K.a. 14 urtean aurrez zelten asentamendu bat zegoen tokian. hau hartzen da hiriaren fundazio data gisa. Erromatarren garaian garrantzitsua izan behar zuen Hispaniako Betika probintziako ontziak ere aurkitu baitira. V. mendean burgundiarrek konkistatu eta beren hiriburu bihurtu zuten.

Hiriaren urrezko aroa Erdi Aroan iritsi zen. 1122an, Kalisto II.a aita santua eta Henrike V.a Alemaniakoaren artean sinatutako konkordatoak, amaiera eman zion Inbestiduren Kereilari. Martin Lutero, herri honetan zigortu zuten inperiotik erbesteratzearekin, 1521ean. 1521eko Wormseko Dieta, Germaniako Erromatar Inperio Santuko printzeen biltzar bat izan zen.

Judaismoa Wormsen

X. mendean sortu zen lehenengo komunitate judua. Lehenengo sinagoga 1034ean eriki zen eta berehala inguruko judutarren zentrua bihurtu zen. 1096an ordea gurutzadako zaldunek 800 judu erahil zituzten bertan. Oraindik bertan dirau XI. mendeko juduen hilerriak, Europa osoko zaharrena omen denak. Shlomo Yitzhaki (Rashi), Elazar Rokeach eta Yair Bacharach izan ziren Wormseko rabino garrantzitsu eta ezagunenak.

Monumentu eta eraikin bereizgarriak

• San Pedroren Katedrala, erromaniko berantiar garaiko eliza bat da, Mainzeko Katedralarekin batera, nahiko leialki errepikatzen duena Speyerreko katedralaren arkitektura estiloa: basilika oinplanoa, hiru nabe, "sistema behartu"dun zutabearte simetrikoekin.

Herritar ospetsuak

• Timo Hildebrand, futbolaria

Hiri senidetuak

Worms hiri hauekin senidetua dago:

St. Albans (Erresuma Batua) Auxerre (Frantzia) Tiberiades (Israel)

Parma (Italia) Bautzen (Alemania) Mobile (Alabama) (AEB)

Galeria

• 

  Katedrala

• 

  Katedrala

• 

  Watertower

• 

  Nibelungen Museum

• 

  Museum Heyls' Residence

• 

  Nibelungoen zubia

• 

  San Martin eliza

• 

  Wormseko judutar hilerria