Judu

Wikipedia(e)tik

Juduak (Yehudim hebraieraz edo Yidn yidishez) dira judaismo izeneko erlijio monoteistaren jarraitzaileak. Kontzeptu honi osagarri etniko-historikoa emateko, esan dezakegu juduak "Israelgo seme-alabak" ere badirela.

Gaur egun munduan 14.5 milioi judu inguru bizi dira, batez ere AEBetan eta Israelen.

Euren hizkuntzen artean, hebraiera eta ingelesa dira nagusi, yidisha, ladinoa, errusiera, frantsesa, gaztelania, portugesa eta alemanarekin batera.

[aldatu] Banaketa geografikoa

Amerika 6.500.000 inguru
- AEB: 5.671.000
- Kanada 371.000
- Argentina 250.000
- Brasil 130.000
- Mexiko 40.000–50.000

Asia: 5.520.000 inguru
- Israel: 5.466.800 (herrialdearen %79 inguru)
- Gainontzeko herrialdeetan: 50.000 (Iran 11.000)

Europa: 2.000.000
- Errusia 800.000
- Frantzia 600.000
- Britainia Handia 267.000
- Alemania 100.000
- Turkia 30.000
- Italia 30.000

Hegoafrika 106.000
Australia 100.000

[aldatu] Talde etnikoak

Ashkenaziak
Sefardiak.
Mizrahiak.
Tribu galduak.

[aldatu] Historia

1269an - Frantzian, Louis IX Erregeak judu guztiek jendaurrean lauki hori bat soinean josita eraman zezaten agindu zuen, zilarrezko hamar liberako isunpean mehatxatuz.
1492an Errege Katoliko deitutakoek juduak Espainiatik egotzi zituzten. Ordutik, jatorri honetako juduei sefardiak deitzen zaie, Sefarad baita Espainia deitzeko hebraierazko izena.
1938ko azaroaren 8an "Kristalen gaua"ren istiluak gertatu ziren Alemanian zehar, Holokaustoren hasiera markatu zuena. 1945 arte 6 milioi pertsona inguru akabatu zituen erregimen naziak, batez ere kontzentrazio esparruetan.
1948ko maiatzaren 14an Israelgo estatua sortu zuten Ekialde Hurbileko lurretan.
1972ko irailaren 5ean Munichen 11 atleta israeldar hil zituen komando palestinar batek, Joko Olinpikoetan parte hartzen ari zirenak.
1982ko irailean Beiruteko errefuxiatu gune bietan (Sabra eta Shatila) 1.000tik gora zibil palestinar hil zituzten, Israelen eginduz.