Basilea

Wikipedia(e)tik
Hona jo: nabigazioa, Bilatu

Basilea

 Basilea Hiria
Basileako Mittlere zubia gauez.
Basileako Mittlere zubia gauez.

armarria

Izen ofiziala Basel
Estatua
Kantonamendua
 Suitza
 Basilea Hiria
Herritarra basileatar
Koordenatuak 47°34′0″N 7°36′0″E / 47.56667°N 7.60000°E / 47.56667; 7.60000Koordenatuak: 47°34′0″N 7°36′0″E / 47.56667°N 7.60000°E / 47.56667; 7.60000
Basilea non dagoen adierazten duen Suitza-ko/-go/-eko mapa
Basilea
Eremua 22,75 km2
Garaiera 260 m
Posta kodea 4.000
Biztanleria 165.566 bizt. (2012)
Dentsitatea 7.277,63 bizt./km²
Sorrera IV. mendea
http://www.basel.ch

Basilea (alemanez: Basel, frantsesez: Bâle, italieraz eta erromantxeraz: Basilea), Suitzako iparraldeko hiria da. Suitzako hirugarren hiririk populatuena da, Zürich eta Genevaren ostean. 2012an 165.566 biztanle zituen[1].

Suitzaren ipar-mendebaldean dago, Alemania eta Frantziaren mugan, Rhin ibaiaren ertzean. Rhin ibaiak bitan banatzen du Basilea: ezkerraldean Basilea Txikia industrialdea ageri da, ibai-portuarekin batera (8.771.100 t 1984an); eskuinaldean, Basilea Handia.

Klima[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Datu klimatikoak (Basilea)
Hila Urt Ots Mar Api Mai Eka Uzt Abu Ira Urr Aza Abe Urtekoa
Batez besteko tenperatura maximoa (°C) 3.6 5.8 9.9 14 18.4 21.7 24.2 23.5 20.3 14.8 8.3 4.5 14.1
Batez besteko tenperatura (ºC) 0.9 2.4 5.6 9.1 13.1 16.3 18.5 17.7 14.8 10.1 4.9 1.8 9.6
Batez besteko tenperatura minimoa (°C) -1.9 -0.7 1.7 4.4 8.1 11.1 13.0 12.8 10.4 6.6 2.0 -0.8 5.6
Pilatutako prezipitazioa (mm) 51 49 51 64 84 87 79 87 62 51 59 54 778
Prezipitazio egunak (≥ 1 mm) 10.1 9.4 10.8 11.3 12.6 10.9 9.5 10.3 8.3 8.4 10 9.8 121.4
Eguzki orduak 58 81 121 149 171 185 219 203 168 120 70 53 1599
Iturria: MeteoSchweiz[2]

Historia[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Erromatarren garaiko Basilia (IV. mendea), Burgundiako Erresumako hiria izan zen, 1032. urtean Germaniako Erromatar Inperio Santuak bere egin zuen arte. 1431n Basileako Kontzilioa hasi zen, 1449 arte Ferrara eta Florentzian jarratu zuena. Kontzilioak aita santuaren gaineko nagusitasuna bermatu zuen. 1460an eratu zuten bertako unibertsitatea, eta 1501ean Suitzako Konfederazio Zaharreko partaide bihurtu zen.

V. mendetik aurrera apezpikuek gobernatua, Erreforma Protestantea nagusitu zenean (1528), buruzagi katolikoak Porrentruy (alemanez: Pruntrut) herrira aldatu ziren. Erasmo zegoelarik bertako unibertsitatean, Basilea protestantismoaren gune nagusietakoa bihurtu zen.

XIX. mendean hiriaren eta nekazari-herrien arteko tirabirek gerra zibila ekarri zuten (1831), eta bi urteren buruan bi azpikantonamendu egitea deliberatu zuten: Basel-Stadt (Basilea Hiria) eta Basel-Land (Basilea Herrialdea).

Basileako Itunak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Lehen itunaren arabera (1795eko apirilak 4-5), Prusiak Frantses Errepublika ezagutu zuen; Frantziako osteak ez ziren Rhin ibaitik eskuinaldera igaroko.

Bigarren ituna (1795eko uztailak 22), Frantziak eta Espainiak izenpetu zuten. Horren arabera, Frantziak Hispaniola edo Santo Domingo uhartearen sartaldea (Haiti) eskuratu zuen, eta, ordainez, Konbentzio Gerran euskaldunekin, batez ere gipuzkoarrekin, elkar aditurik hartutako lurraldeak utzi egin behar izan zituen (1974ko uztaila, Gipuzkoa; 1795, Bizkaia eta Araba, Nafarroan Irurtzun). Espainiako koroatik banandu nahi izan zuten gipuzkoarren aurkako zapalkuntzarik ez zela izango zioen puntua ez zuten Espainiako agintariek errespetatu.

Ondasun nabarmenak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Basileako ikuspegi panoramikoa.

Basilea Handia merkataritzaren eta kulturaren gune garrantzitsua da. Bertan daude katedral gotikoa (XIV. mendekoa), Martinskirche eliza (XI.-XIV. mendeak), udaletxea (XVI. memdea), Karl Moser-en San Antonio eliza (1931), eta Arte Ederretako Museoa (Kunstmuseum), Witz, Holbein Gaztea eta Böcklin-en lanekin.

Basilear ospetsuak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Erreferentziak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Kanpo-loturak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Commonsen badira fitxategi gehiago, gai hau dutenak: Basilea Aldatu lotura Wikidatan