Thomas Hobbes

Wikipedia(e)tik
Hona jo: nabigazioa, Bilatu
Thomas Hobbes
Thomas Hobbes
Datu pertsonalak
Jaio 1588ko apirilaren 5a
Westport, Malmesburytik gertu, Wiltshire (Ingalaterra Ingalaterra)
Hil 1679ko abenduaren 4a (91 urte)
Derbyshire (Ingalaterra)
Filosofoa, Leviathan lanaren autorea

Thomas Hobbes (Wiltshire, 1588ko apirilaren 5a - Derbyshire, 1679ko abenduaren 4a) ingeles filosofo bat izan zen. Ingalaterrarako oso gatazkatsuak izan ziren garaietan bizi izan zen, eta horrek eragin zuzena izan zuen bere obran; izan ere, bere proposamen politiko gehienak estatu baketsu bat lortzeko asmoan oinarritzen dira. Batez ere, liberalen eta absolutisten artean izandako gerrak nabarmentzen dira. Autore honen Leviathan lanak (1651) izugarrizko eragina izan zuen mendebaldeko filosofia politikoan. Absolutismo politikoko teorikorik garrantzitsuenetako bat da.

Biografia[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Thomas Hobbes orain Malmesburyko parte den Westporten jaio zen, Wiltshiren, 1588ko apirilaren 5ean[1]. Amak espainiar Itsas Armada Garaiezina Britainia Handiarantz zetorrela jakitean, aurreratu egin omen zitzaion haurraren jaiotza. Horrela esan zuen gero Hobbesek:

« Nire amak bikiak erditu zituen: ni eta beldurra  »

[2]

Ezer ez dakigu Hobbesen haurtzaroaz eta ama ezezaguna du. Aita Thomas Hobbes izan zen, semea bezala, eta Charlton eta Westporteko bikarioa zen. Osaba, berriz, Francis Hobbes merkatari aberatsa zen eta ez zaio beste familiarik ezagutzen. Thomasek bazuen anaia zaharrago bat, Edmund, 2 urte zaharragoa eta arreba gazteago bat ere bai. Eliza bereko apaiz batekin izandako ika-mika zela-eta, aita Thomasek emaztea eta seme-alabak utzi eta alde egin zuen, hauek osaba Francisen esku geratu zelarik.

Horrela, Hobbesek Westporteko elizan izan zuen txikitako heziketa eta, gero, Malmesburyko eskolara joan zen. Ikasle ona, 1603 inguruan, Magdalen Hallera iritsi zen, Hertford Collegen aurrekaria zen unibertsitatea[3]. John Wilkinson zuzendari puritanoak eragin handia izan zuen Hobbesengan. Hardwickeko baroia zen (gerora, Devonshireko kondea) William Cavendishen semearen tutore izateko gomendioa jasan zuen eta horrela hasi zen familia honekin izango zuen lotura. William gaztearen ondoan, Europan egin zuten bira 1610ean eta Hobbes europar metodo zientifiko eta kritikoak ezagutu zituen, Oxforden ikasitako filosofia eskolastikoari kontrajarriz. Garai horretan, autore klasiko greziar eta latinoak ezagutzeko xedean zebilen eta, 1628an, Peloponesoko Gerraren Historia itzuli zuen, ingelerara egin zen Tuzididesen obraren lehen itzulpena. Izurri bubonikoak Cavendish, Devonshireko kondea, hil zuenean, haren alargunak ez zuen Hobbesekin jarraitu nahi izan, baina ez zitzaion asko kostatu beste lan bat aurkitzea, oraingoan, Sir Gervase Clifton baroiaren semea zen Gervase Clifton. Honetarako, Parisen egon behar izan zuen 1631ra arte eta berriro elkartu zen Cavendish sendiarekin, aurrez ikasle izan zuenaren seme zaharrena zen William hezitzeko. Hurrengo 7 urteetan, filosofian sakontzen joan zen eta klabe ziren debate filosofikoei buruz gehiago jakiteko grina handitzen joan zitzaion. 1636an, Florentzian egon zen eta, gero, Parisen aritu zen hango talde filosofikoekin polemiketan parte hartu zuelarik.

Lana eta arrakasta[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Thomas Hobbes filosofia politikoari buruzko obragatik da ospetsu, nahiz eta beste gauza batzuetan ere lan egin, hala nola, historian, geometrian, teologian, etikan, filosofia orokorrean eta zientzia politikoan.

Pentsatzeko moduagatik, pertsona iluna kontsideratu dugu historian zehar eta, 1666an, ateoa zela-eta, bere liburuak erre egin zituzten Ingalaterran. Bizitza guztian, bi arerio handi izan zituen: Ingalaterrako Eliza eta Oxfordeko Unibertsitatea. Aurreko arazo guztiez gain, Hobbesen lana Erdi Aroa eten eta Aro Modernoari hasiera eman zionetako bat kontsideratzen da. Bere garaiko errealitateari buruz egiten dituen deskribapenak oso gogorrak dira. Bestalde, beti egon zen harremanetan 1662an sorturiko Londresko Errege Elkartearekin.

Hobbesek bizi zuen garaia izugarrizko banaketa politiko baten ondorioz ezagutzen da, bi talde elkarren aurka zeudelarik: Monarkikoak, monarkia absolutua defenditzen zutenak, erregea Jainkoak aukeratzen zuela aldarrikatuz, eta parlamentu zaleak, subiranotasuna errege zein herriaren eskuetan egon behar zuela aldarrikatzen zutenak.

Hobbes bi alderdien erdian kokatzen zen, erregea defendatzen bazuen ere, Jainkoak ez zuela aukeratu esaten baitzuen. Hobbesen pentsamolde filosofikoa mekanizismoaren barnean sartzen da, gorputz fisikoa baino ez dela existitzen aldarrikatzen baitzuen korronte horrek eta ez arima. Gainera, gizakia unibertsoak jarritako arauak betetzera behartuta dagoela zioen. Bi kontzeptu hauetan Spinozaren antzeko iritziak zituen. Hala ere, Hobbesek gizakia makina batekin alderatzearekin ez zetorren bat beste filosofoa. Izan ere, Hobbesentzat gizakia bere desirei jarraika dabil etengabe, makina bat bezala, hortik zetorkion pentsamendu hori. Mugimendu hori bi motatakoa da: gerturatzearena, pertsona gustuko objektuengana gerturatzen denean, eta urruntzearena, arriskuan jartzen duten objetuetatik aldentzen denean. Horrela, gizartea denbora guztian mugitzen ari dela zioen.

Leviathan idatzi zuen, gizakiaren naturari buruzko eta gizartearen antolamenduari buruzko gidaliburu bat. Gizakiaren esanahia eta bere ezaugarriak oinarri hartuz eskubideen agerpena eta gobernu politiko desberdinen agerraldia gizartearen ongizaterako garrantzitsuak zirela azaldu zuen. Estatuaren eratorria gizakien arteko paktu bat dela zioen, non momentu horretatik aurrera denontzako ona dena bilatuko duen agintari bat azpiordenatzen da. Modu horren bidez osatzen da antolaketa soziala.

Antolaketa soziala baino lehenagoko egoera naturala denen arteko gerra bat zela zioen. Bizia garai hartan bakartia, txiroa, gogorra eta motza zen. Natura-eskubideaz hitz egin zuen eta norberaren kontserbazioa lortzeko bakoitzak bere eskura zituen baliabideak erabiltzea askea zela zioen. Pertsona bat etengabeko gerrate zibilean bizitzen jarraitzeko gai ez dela konturatzen denean, sortzen da naturako legea, non gizakiak bere akzioak mugatzen ditu bere buruari eta besteei minik ez egiteko. Horren ondorioz sortzen da naturako bigarren legea, non gizaki bakoitzak bere eskubideak paktu baten bidez botere absolutu bati ematen dizkio bakea lortu ahal izateko. John Locken Gobernu zibilaran gaineko bi hitzarmenekin eta Rousseauren Kontratu sozialarekin batera, Leviathan gizartearen jatorriari buruz hitz egiten duen lehenengo obretako bat da.

Berpizkundearen haurtzaroan, Nikolas Makiavelo filosofo italiarrak bere lan garrantzitsuenean, Printzea (1513), agintariek bere ekintzak eskubide naturalen edo arau moralen arabera egin beharrean, Estatuaren ongizatea baino ez zutela hartu behar kontuan zioen. Bien bitartean, Jean Bodinek Estatuak subiranotasun absolutua izan behar zuela aldarrikatu zuen. Aurrekoek erabili ohi zuten estatu-arrazoi kontzeptuaren ordez, Althusiusen teoria kontraktualistikoak formulatu zituzten, non subiranotasuna herriaren esku zegoen eta Hugo Grotiusen iusnaturalismoak injustizia izaki bizidunen aurkako zerbaiten moduan definitu zuen. Samuel von Pufendorfekin batera, eskubideetan matematiketako dedukzio metodoa aplikatu zuena, elkarrenganako errespetu kontzeptuak indarra hartu zuen.

Leviathan[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Leviathan

Bere obrarik famatuena Leviathan da eta 1651n etorri zen. Ingeles filosofo honen arabera, naturaren berezko egoeran gizaki guztiak aske dira, baina edozein momentutan denen arteko gerratea gertatu daitekeenaren arriskuan bizi dira (Bellum omniun omnesen aurka). Herri bat subirau baten pean jarriko den ituna sinatu den unetik aurrera bake aukera bat irekitzen denean, eskubidearen oinarria ez da egiazko bakea, autoritatea baizik (hori baita bakearen bermea). Bere proposamenaren arabera, gizaki orok Gizarte Hitzarmen bat sinatu beharko lukete, eta itun horren bitartez subirano bat, Leviathan, aukeratuko litzateke. Orduan, gizabanako guztien bere askatasun eta eskubide guztiak bere esku utziko lituzkete babesa eta bakearen truke. Horregatik, Hobbes absolutistatzat hartu izan da beti, baina bere obrak ezaugarri oso aurrerakoi bat jorratzen du: bere teoria eta proposatutako estatu berria ez da erlijioan eta jainkoan oinarrituko, arrazoian baizik.

Lanak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

  • 1602. Latin translation of Euripides' Medea (galduta).
  • 1620. 3 diskurtso Horae Subsecivae: Observation and Discourses (A Discourse of Tacitus, A Discourse of Rome, and A Discourse of Laws).
  • 1626. De Mirabilis Pecci, Being the Wonders of the Peak in Darby-shire.
  • 1629. Eight Books of the Peloponnesian Warre, Tuzididesen History of the Peloponnesian War lanaren itzulpena.
  • 1630. A Short Tract on First Principles.
  • 1637. A Briefe of the Art of Rhetorique.
  • 1639. Tractatus opticus II.
  • 1640. Elements of Law, Natural and Politic.
  • 1641. Objectiones ad Cartesii Meditationes de Prima Philosophia.
  • 1642. De Cive.
  • 1643. De Motu, Loco et Tempore.
  • 1644. Praefatio to Mersenni Ballistica.
  • 1644. Opticae, liber septimus.
  • 1646. A Minute or First Draught of the Optiques.
  • 1646. Of Liberty and Necessity.
  • 1647. Elementorum Philosophiae Sectio Tertia De Cive.
  • 1650. Answer to Sir William Davenant's Preface before Gondibert
  • 1650. Human Nature: or The fundamental Elements of Policie .
  • 1650. The Elements of Law, Natural and Politic, edizio pirata:
    • Human Nature, or the Fundamental Elements of Policie (1640ko Elements lanaren lehen partea: 14–19 kapituluak)
    • De Corpore Politico (1640ko Elements lanaren bigarren partea)
  • 1651. Philosophical Rudiments concerning Government and Society.
  • 1651. Leviathan.
  • 1654. Of Libertie and Necessitie, a Treatise.
  • 1655. De Corpore.
  • 1656. Elements of Philosophy, The First Section, Concerning Body.
  • 1656. Six Lessons to the Professor of Mathematics.
  • 1656. The Questions concerning Liberty, Necessity and Chance.
  • 1657. Stigmai, or Marks of the Absurd Geometry, Rural Language, Scottish Church Politics, and Barbarisms of John Wallis.
  • 1658. Elementorum Philosophiae Sectio Secunda De Homine.
  • 1660. Examinatio et emendatio mathematicae hodiernae qualis explicatur in libris Johannis Wallisii.
  • 1661. Dialogus physicus, sive De natura aeris.
  • 1662. Problematica Physica.
  • 1662. Seven Philosophical Problems, and Two Propositions of Geometru.
  • 1662. Mr. Hobbes Considered in his Loyalty, Religion, Reputation, and Manners. By way of Letter to Dr. Wallis.
  • 1666. De Principis & Ratiocinatione Geometrarum.
  • 1666. A Dialogue between a Philosopher and a Student of the Common Laws of England.
  • 1668. Leviathan (Latinez).
  • 1668. An Answer to a Book published by Dr. Bramhall.
  • 1671. Three Papers Presented to the Royal Society Against Dr. Wallis. Together with Considerations on Dr. Wallis his Answer to them.
  • 1671. Rosetum Geometricum, sive Propositiones Aliquot Frustra antehac tentatae. Cum Censura brevi Doctrinae Wallisianae de Motu.
  • 1672. Lux Mathematica. Excussa Collisionibus Johannis Wallisii.
  • 1673. Homeroren Iliada eta Odisea lanen itzulpenak.
  • 1674. Principia et Problemata Aliquot Geometrica Antè Desperata, Nunc breviter Explicata & Demonstrata.
  • 1678. Decameron Physiologicum: Or, Ten Dialogues of Natural Philosophy.
  • 1679. Thomae Hobbessii Malmesburiensis Vita. Authore seipso.

Hil eta gero argitaratutako lanak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

  • 1680. An Historical Narration concerning Heresie, And the Punishment thereof.
  • 1681. Behemoth (Hobbes book)|Behemoth, or The Long Parliament.
  • 1682. Seven Philosophical Problems.
  • 1682. A Garden of Geometrical Roses.
  • 1682. Some Principles and Problems in Geometry.
  • 1688. Historia Ecclesiastica Carmine Elegiaco Concinnata.

Ikus, gainera[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Erreferentziak[aldatu | aldatu iturburu kodea]


Wikimedia Commonsen badira fitxategi gehiago, gai hau dutenak: Thomas Hobbes Aldatu lotura Wikidatan