Jean-Jacques Rousseau

Wikipedia(e)tik
Hona jo: nabigazioa, Bilatu
Artikulu hau filosofoari buruzkoa da; beste esanahietarako, ikus «Rousseau (argipena)».
Jean-Jacques Rosseau
Jean-Jacques Rosseau
Datu pertsonalak
Jaio 1712ko ekainaren 28a
Geneva (Suitza)
Hil 1778ko uztailaren 2a
Ermenonville (Frantzia)

Jean-Jacques Rousseau (1712-1778) idazle, konpositore eta filosofo sortzez suitzarra izan zen.

Ilustrazioko irudi nagusietako bat izan zen. Haren lanik ezagunenak Gizarte-hitzarmena, Aitorpenak eta Emilio edo heziketaz dira.

Biografia[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Jean Jacques Rousseau oso filosofo berezia izan zen bere garaian, maiz bere ideiengatik kritikatua. Ilustrazio garaiko baikortasun eta aurrerabide giroan, hark gizartea, aurrerapena, arteak eta zientziak kritikatu eta mespretxatu zituen, arrazoian oinarrituta, haiek gizakiaren ustelkeria eta gaitz guztien iturria zirela ondorioztatuz. Hau dela-eta, Erromantizismoaren aitzindaritzat hartzen da, arrazoiaren aurrean sentimenduen garrantzia azpimarratzen duen korrontea, hain zuzen ere.

Genevan jaio zen 1712an erlijio protestanteko familia txiro batean. Ama Rousseau txikia zela hil zen eta aitak, erlojugilea, musikazalea eta dantzaria zena, Genevatik alde egin behar izan zuen, semea Lambercier izeneko artzainaren kargu utzita. Egoera horrek 1724. urtera arte iraun zuen. Rousseau heldutasunera iristean, Geneva hiria utzi eta Annencyra aldatu zen. Han, Madame de Warensek etxean hartu eta Turinera bidali zuen bataiatua izateko.

1729 eta 1739 urteen bitartean, hainbat hiritatik ibili zen musika klaseak ematen. 1731. urtearen amaieran, Madame de Warensek Chamberrin zeukan etxera joan zen lan bat aurkitu zuelako. Etxe horretan zortzi urte bizi izan zen eta urte horietan filosofia, kimika, matematikak, musika eta latina ikasi zituen.

1742. urtean, Parisera bidaiatu zuen musika idazki bat aurkeztera. Denboraldi honetan, Diderot eta beste hainbat ilustraturekin harremanetan jarri zen.

1743an musika modernoari buruzko mintzaldi bat argitaratu eta Théresè Levasseur izeneko neska bat ezagutu zuen; harekin bost seme- alaba izan zituen, zeinak umezurztegira bidali baitzituen.

Espetxealdi batean, Dijoneko saio-akademia batean lehiaketa bat egiten ari zela irakurri zuen. Lehiaketa hori berori 1750ean irabazi zuen Arte eta zientziei buruzko hitzaldia-rekin. Horretan Rousseauk lehenengo aldiz azaldu zuen bere filosofiaren funtsa, basati ona-ren teoria deritzona. Hau Thomas Hobbes-en homo homini lupus-en ideiaren aurkakoa da; hau da, gizakiak ez du beste gizakien kontra jokatuko egoera natural batean, zeren eta gizakia berez ona, zoriontsua eta askea baita, eta gizartea da hura usteltzen duena. Haren hitzen arabera

« Egoera hau ez da gaur egun existitzen, are gehiago, ez da inoiz existitu eta ez da inoiz existituko; baina hau ezagutu behar dugu geure gaur egungo egoera modu egokian epaitzeko.  »

Gizakiaren ustelkeria hori naturatik aldentzean eta komunitate batean bizitzean gertatzen dela esaten zuen; gizakia norberekoikeriara, ondasunak pilatzeko obsesiora eta bidegabekeriara lerratzen duelako.

1754an, Gizakien ezberdintasunaren funtsa eta jatorriari buruzko hitzaldia argitaratu zuen, basati onaren teoria garatzen jarraitu zuena. Obra horretan gizakiaren naturarekiko urrunketa, hainbat ilustratuk aurrerapentzat hartutakoa, gainbehera baten moduan aurkezten zuen. Horrez gainera, gaineratu zuen gizarteko desberdintasunen arrazoia zela legeak boteretsuak defendatzeko egiten zirela , jabetza pribatuari eginiko kritika azpimarratuz; hark gizartea bi talde handitan banatzen zituelako: jabeak, hau da, botere eta dirua dutenak; eta jabeak ez direnak, aurrekoen esklaboak eta txirotasun larrian bizi direnak. Azkenik egoera hau konpontzeko gizakiak naturara bueltatzeko beharra duela eta indibidualismo eta independentzia lortzearen garrantzia aldarrikatu zuen.

Lan hau argitaratu ostean, Genevara itzuli eta kalbinismora batu zen. 1756an, Madame d’Epinayren etxean bizi zen Théresèrekin eta haren amarekin. 1757.urtean, Luxenburgeko beste etxe batera erretiratu zen, eta urte bat geroago haren nobela epistolarra “Julie ou la Nouvelle Héloïse” eta beste bi lan garrantzitsu argitaratu ziren:

Alde batetik "Emilio edo heziketari buruz" lanean haren pentsamenduak ikuspegi pedagogikoa hartu eta hezkuntza eredu berria proposatu zuen. Haren arabera, umea gizarteratzean jasaten duen ontasun- eta inozentzia-galtzearen prozesua aztertu egin behar zen, hori ekiditeko eta umeari gizakien prozesu naturalak jarraitzen uzteko, norberarekiko eta besteenganako maitasunean oinarritutako heziketa eskainiz.

Beste aldetik "Gizarte hitzarmena" deritzon idazkietan politika arloan eragin handiena izan zuten teoriak aurkeztu zituen. Bertan gizarte antolamendu berri bat proposatu zuen, bere barnetik, eta indarkeria erabili gabe, eraldatzeko helburuarekin. Haren arabera ustelkeria gutxitzeko, gizakiek haien egoera naturalera hurbiltzen dituen Giza Hitzarmen bat aldarrikatu behar dute. Hori herriaren borondate orokorraren isla izan behar da, norbanakoak eta gizarteak elkarrekin hartutako konpromiso bat; hau da, herriaren subiranotasun zatiezina eta alienaezina. Horrez gainera, berdintasunaren garrantzia azpimarratu zuen eta hori bermatzeko askatasun zibila egon behar zela gaineratu zuen, herritarrek horiek betetzen ez dituzten agintariak kentzeko duen eskubidea aldarrikatuz.

Rousseauren hilobia, Parisko Panteoian

Pedagogian lan handia egin zuen eta lehen esan den moduan, Erromantizismoaren bultzatzaile garrantzitsutzat hartzen da. Baina ekarpen garrantzitsuenak politika arloan egin zituen, haren ideietako asko oinarri izan baitziren Frantziako Iraultza, Parisko Komuna eta XIX. mendeko mugimendu komunistak gertatzeko; eta hark proposatutako printzipio asko bilduta agertzen baitira hainbat konstituzio- eta giza eskubide-aldarrikapenetan.

Bi lan hauen ondorioz kritika latzak jasan zituen (lanak debekatuak izan ziren) eta haren adiskide David Hume filosofoak gonbidatua, Ingalaterrara erbesteratu zen. Bertan, garatu zituen arazo psikologikoagatik, gobernua eta adiskidea bere kontra konspiratzen ari zela susmatu zuen eta Parisera bueltatu zen 1768an. Bertan Théresèrekin ezkondu zen, baina handik hamar urtera, hil egin zen modu susmagarrian, agian bere buruaz beste eginez. (s.z.)

Haren filosofia[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Rousseau oso filosofo berezia izan zen bere garaian eta askotan izan zen kritikatua haren ideiengatik. Garai hartako baikortasun- eta aurrerapen-giroan, berak gizartea, aurrerapena, arteak eta zientziak kritikatu eta mespretxatu egin zituen arrazoian oinarrituz, haiek gizakiaren ustelkeria eta gaitz guztien iturria zirela ondorioztatuz. Hala Erromantizismoaren bultzatzailetzat Wikipediatik hartuta hartzen zaio, arrazoiaren aurrean sentimenduen garrantzia azpimarratzen duen korrontea, hain zuzen ere.

"Arte eta zientziei buruzko hitzaldia"-n Rousseauk lehenengo aldiz azaldu zuen bere filosofiaren funtsa, "basati ona"-ren teoria deritzona. Hori Thomas Hobbes-en "homo homini lupus"-en ideiaren kontrakoa da; hau da, gizakia ez du beste gizakien kontra jokatuko egoera natural batean, zeren eta gizakia berez ona, zoriontsua eta askea baita, eta gizartea da, hain zuzen, hura usteltzen duena. Haren hitzen arabera. Gizakiaren ustelkeria hori naturatik aldentzean eta komunitate batean bizitzean gertatzen dela esaten zuen; gizakia norberekoikeriara, ondasunak pilatzeko obsesiora eta bidegabekeriara lerratzen duelako.

"Gizakien ezberdintasunaren funtsa eta jatorriari buruzko hitzaldia"-n "basati ona"-ren teoria garatzen jarraitu zuen. Lan honetan gizakiaren naturarekiko urrunketa, hainbat ilustratuk aurrerapentzat hartutakoa, gainbehera baten moduan aurkeztu zuen. Horrez gainera gizartearen desberdintasunaren arrazoia legeak boteretsuak defendatzeko egitea dela gaineratu zuen, jabetza pribatuari kritika azpimarratuz; hau gizartea bi talde handitan banatzen baitu: Jabeak, botere eta dirua dutenek; eta jabeak ez direnak, aurrekoen esklaboak eta txirotasun larrian bizi direnak. Azkenik egoera hau konpontzeko gizakiaren naturara bueltatzeko beharra eta indibidualismo eta independentzia lortzearen garrantzia aldarrikatu zuen.

Alde batetik "Emilio edo heziketari buruz" lanean haren pentsamenduak ikuspegi pedagogikoa hartu eta hezkuntza eredu berria proposatu zuen. Haren arabera umea gizarteratzean jasaten duen ontasun- eta inozentzia-galtzearen prozesua aztertu egin behar zen, hori ekiditzeko eta umeari gizakien prozesu naturalak jarraitzen uzteko, norberarekiko eta besteenganako maitasunean oinarritutako heziketa eskainiz.

Beste aldetik "Gizarte hitzarmena" deritzon idazkietan politika arloan eragin handiena izan zuten teoriak aurkeztu zituen. Bertan gizarte antolamendu berri bat proposatu zuen, bere barnetik, eta indarkeria erabili gabe, eraldatzeko helburuarekin. Haren arabera ustelkeria gutxitzeko, gizakiek haien egoera naturalera hurbiltzen dituen Giza Hitzarmen bat aldarrikatu behar dute. Hori herriaren borondate orokorraren islada izan behar da, norbanakoak eta gizarteak elkarrekin hartutako konpromiso bat; hau da, herriaren subiranotasun zatiezina eta alienaezina. Horrez gainera, berdintasunaren garrantzia azpimarratu zuen eta hori bermatzeko askatasun zibila egon behar zela gaineratu zuen, herritarrek horiek betetzen ez dituzten agintariak kentzeko duen eskubidea aldarrikatuz.

Azkenik esan behar da Rousseauren ondarea oso garrantzitsua izan dela. Pedagogian lan handia egin zuen eta lehen esan den moduan, Erromantizismoaren bultzatzaile garrantzitsutzat hartzen da. Baina ekarpen garrantzitsuenak politika arloan egin zituen, haren ideietako asko oinarri izan baitziren Frantziako Iraultza, Parisko Komuna eta XIX. mendeko mugimendu komunistak; eta hark proposatutako printzipio asko bilduta agertzen baitira hainbat konstituzio- eta giza eskubide-aldarrikapenetan.

Euskal Herriarekin lotuta[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Les Confessions (1766) lanean esan zuen Manuel Ignacio Altuna azkoitiarra sekula ezagutu zuen pertsonarik toleranteena zela. Altunak eta Rousseauk Veneziara egindako bidaia batean topo egin zuten : Inoiz ez dio inongo laguni galdetu haren erlijioaz. Judu, protestante, turkiar, sintsa nahiz ateoa izateak ez zion inporta, gizaki zintzoa izanez gero.[1][2]

Liburu horretan bertan, halaber, euskal konstituzioen gorespen bat egin zuen Gernikako arbola aipatuz:

« "Gernika munduko herririk zoriontsuena da. Hango aferak baserritarren batzar batek gobernatzen ditu. Aritz baten pean biltzen dira eta ebazpenik zuzenenak hartzen dituzte beti .  »

Frantziako Iraultzaren garaian, egun Baionako auzo den Santizpiritu udalerriari "Jean-Jacques-Rousseau" izena ipini zitzaion. Hala izan zen 1793 eta 1795ren artean[3].

Bibliografia[aldatu | aldatu iturburu kodea]

  • Projet concernant de nouveaux signes pour la musique (1742).
  • Dissertation sur la musique moderne (1743).
  • Discours sur les sciences et les arts (1750).
  • Encyclopédie ou dictionnaire raisonné des sciences, des arts et des métiers Diderot eta d'Alembert-ekin batera (1755).
  • Discours sur l'origine et les fondements de l'inégalité parmi les hommes (1755).
  • Examen de deux principes avancés par M. Rameau (1756?).
  • Jugement du Projet de paix perpétuelle de Monsieur l'Abbé de Saint-Pierre (1756).
  • Lettres morales (1757-1758).
  • Julie ou la Nouvelle Héloïse (1761).
  • Du contrat social (1762).
  • Émile, ou De l'éducation (1762).
  • Dictionnaire de musique (1755-1767).
  • Les Confessions (hilondokoa).
  • Dialogues de Rousseau juge de Jean-Jacques (hilondokoa).
  • Rêveries du promeneur solitaire (hilondokoa).
  • Essai sur l'origine des langues (hilondokoa).
  • Projet de constitution pour la Corse (hilondokoa).

Euskaratuak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Opera[aldatu | aldatu iturburu kodea]

  • Le Devin du village (1752).

Antzerkia[aldatu | aldatu iturburu kodea]

  • Narcisse ou l’amant de lui-même (1752).

Erreferentziak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

  1. Txomin Laxalt: Brèves de Pays basque, 2008. 126.or.
  2. Altuning programa, euki.org webgunean.
  3. Bayonne & Saint-Esprit, Geneoweb.org.

Kanpo loturak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Wikimedia Commonsen badira fitxategi gehiago, gai hau dutenak: Jean-Jacques Rousseau Aldatu lotura Wikidatan