George Orwell

Wikipedia, Entziklopedia askea
Jump to navigation Jump to search
George Orwell
George Orwell, c. 1940.jpg
Bizitza
Izen osoa Eric Arthur Blair
Jaiotza Motihari Itzuli1903ko ekainaren  25a
Herrialdea Britaina Handia eta Irlandako Erresuma Batua  1927)
 Erresuma Batua  (1927 -
Bizilekua Jura
Londres
Paris
Talde etnikoa Ingelesa
Lehen hizkuntza ingelesa
Heriotza Londres1950eko urtarrilaren  21a (46 urte)
Hobiratze lekua Oxfordshire
Heriotza modua berezko heriotza
istripua: tuberkulosia
Familia
Ezkontidea(k) Eileen O'Shaughnessy Itzuli  (1936-06-09 -  1945-03-29)
Sonia Orwell  (1949-10-13 -  1950-01-21)
Seme-alabak
Familia
Hezkuntza
Heziketa Eton College abendua 1921)
Wellington College Itzuli
St Cyprian's School Itzuli 1917)
Hizkuntzak frantsesa
ingelesa
Jarduerak
Jarduerak gerra-berriemailea, poeta, saiakeragilea, kazetaria, eleberrigilea, literatura-kritikaria, autobiografialaria, liburu-saltzailea, gidoilaria, idazlea eta zientzia-fikzio idazlea
Lan nabarmenak The Road to Wigan Pier Itzuli
Homage to Catalonia
Abereen etxaldea
1984
Burmese Days Itzuli
Coming Up for Air Itzuli
Keep the Aspidistra Flying Itzuli
A Clergyman's Daughter Itzuli
Down and Out in Paris and London Itzuli
Politics and the English Language Itzuli
The Lion and the Unicorn: Socialism and the English Genius Itzuli
Why I Write Itzuli
Jasotako sariak
Izengoitia(k) George Orwell
Genero artistikoa dystopian literaturea Itzuli
Distopia
Zerbitzu militarra
Adar militarra Nazioarteko Brigadak
Parte hartutako gatazkak Espainiako Gerra Zibila
Sinesmenak eta ideologia
Erlijioa anglikanismoa
Alderdi politikoa POUM
IMDb nm0000567

George Orwell —jaiotza izenez, Eric Arthur Blair, baina idazletzat zerabilen George Orwell izengoitiaz ezagunagoa— (Motihari, Britainiar Raj, 1903ko ekainaren 25a - Londres, Ingalaterra, 1950eko urtarrilaren 21a) Indian jaiotako britaniar idazlea eta kazetaria izan zen.

Bere obrak bizitzan zehar izandako bizipen pertsonalen arrastoak ditu: gazte garaian Birmanian ordena kolonialaren ordezko bezala betetako postuaren ondorioz britainiar inperialismoaren aurka garatutako konpromisoa; Londres eta Pariseko langileriak sufritzen zituen bizi-baldintzak ezagutu ondoren, sozialismo demokratikoaren alde; eta, Espainiako Gerra Zibilean parte hartu ondoren, totalitarismo nazi eta estalinistaren aurka.

Kronista, literatura-kritikari eta nobelista izateaz gain, Orwell XX. mendeko 30 eta 40. hamarkadetako ingelesezko saiogile nabarmenetakoa ere bada. Hala ere, totalitarismoaren aurkako bere bi eleberriengatik da ezaguna, batez ere. Biak Bigarren Mundu Gerra ondoren argitaratuak, Abereen etxaldea (ingelesez Animal Farm) (1945) eta 1984 (ingelesez Nineteen Eighty-Four) (1949), azken hau bere bizitzaren azken urteetan idatzia eta bere heriotza baino denbora gutxi lehenago argitaratua eta zeinetan “Anaia Nagusia” kontzeptua sortuko zuen. Gerora kontzeptua zainketa teknika modernoak kritikatzeko ohiko hizkerara pasatu da.

“Orwelldar” adjektiboa erabili ohi da maiz idazle ingelesak sortutako unibertso distopiko eta totalitarioaz hitz egiteko.

Biografia[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Eric Arthur Blair Motiharin jaio zen, Britainiar Inperioaren Indiako kolonia batean, 1903ko ekainaren 25ean. Bere ama Ida Mabel Limouzin Blair zen, Birmanian jaioa eta jatorri frantsesekoa, eta bere aita Richard Walmsley Blair, Indiako gobernu kolonialeko administrazioaren langilea.

Bi urte zituela Ingalaterrara joan zen bizitzera, bere ama eta arreba Marjorierekin batera. Ez zuen aita berriz ikusiko 1907 arte, hiru hilabetez Ingalaterran bisitan egon zenean, berriz ere Indiara itzuli aurretik. Orwellek arreba gazteago bat ere bazuen, Avril izenekoa.

Hezkuntza[aldatu | aldatu iturburu kodea]

1909an Blair eskola anglikano txiki batera bidali zuten, Henleyn. Arreba zaharrena lehendik ere han ibilia zen. Ez zuen garai haietako oroimenik inoiz idatzi, baina inondik ere inpresio ona sortu zuen bere irakasleengan; bi urteren buruan garai hartan Ingalaterran zeuden prestatze-eskola ospetsuenetako batean sartu zen, gomendatua izan ondoren: St. Cyprian, Eastbournen, Sussex. Eric gazteak diru-laguntza bat jaso zuen eskola honetara joan ahal izateko. Ez zen gustura sentitzen eskola hartan, ez behintzat irakaskuntza-metodo eta irakasleei zegokienean, baina han lortu zituen bi beka, Wellingtongo eskolarako bat, eta, ondoren, Etonera joateko. Etonen, bere hitzetan, zoriontasun erlatibo bat bizi izan zuen, ikasleei independentzia nahikoa uzten bai zitzaien. Han egin zituen lagun etorkizuneko britainiar intelektual zenbait, nola hala, Cyril Connolly, Horizon aldizkariaren editorea. Aldizkari honetan argitaratuko ziren Orwellen saiakeretako asko.


Birmaniako bizipenak eta lehen eleberriak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Etonen ikasketak bukatu ondoren Birmaniako Indian Imperial Policen sartzea erabaki zuen, ez baitzuen unibertsitate-beka bat lortzeko aukerarik, eta bere familiaren baliabide ekonomikoak ez baitziren nahiko bere hezkuntza ordaintzeko. Bost urtez ofizial moduan aritu ondoren polizia utzi eta Ingalaterrara itzuli zen 1927an. Tartean, inperialismoaren aurkako jarrera garbia hartu zuen eta jarrera hori bere lehen eleberrian Burmese days (1934) eta zenbait saiakeratan  agertu zuen; A hangin (1931) edo Shooting an elephant (1936), adibidez[1] .

1928an Parisera joan zen bizitzera, bere izeba Nellie bizi zen hirira, bere letra-gizon karrera bultzatzeko asmoz. Arrakastarik gabeko lehen ahalegin batzuen ondoren, eta lanbide ezberdinetan aritu ondoren, 1929an bere gurasoen etxera itzuli zen, Suffolkeko Southworldera, gaixorik eta dirurik gabe.


Hurrengo urteetan ere pobrezian bizitu zen, Down and out in Paris and London (1933) liburuan, bere lehenengo lan garrantzitsua, azaltzen duen bezala. Maisu lana lortu zuen eskola batean, baina berehala utzi beharrean suertatu zen osasun-arazoak zirela eta.

Blairek 1933an hartu zuen George Orwell ezizena. The Adelphi edo New Adelphi aldizkarian idazten zuen bitartean Hayesen bizi zen, Middlesexen, eta eskola-irakasle bezala egiten zuen lan. Ezizena Down and out in Paris and London liburuan kontatzen zuenarekin bere gurasoak ez mintzeko hartu zuen. Beste izen literario batzuk ere izan zituen buruan, “Kenneth Miles” edo “H. Lewis Allways", George Orwell izena aukeratu aurretik. Izen horrek agerian uzten zuen egileak Ingalaterrako tradizio eta landazabalagatik betidanik sentitu zuen estimua: Jurgi Ingalaterrako patroi santua da (eta orduko erregea Jurgi V.a zen), eta Suffolken dagoen Orwell ibaia leku nabarmena da ingelesez askorentzat.

Idazle bezala, George Orwellek bere bizipenak baliatu zituen, Southwolden zeraman bizimodua eta irakasle bezala bizitutakoa, A Clergyman's Daughter (1935) eleberrian. 1934 eta 1936 artean lanaldi erdian aritu zen lanean Booklover’s Corner bigarren eskuko liburu dendan, Hampsteaden. Hampstead bizitza intelektuala zuen herria zen, bizitza kulturala eskaintzen zuena. Esperientzia hauek Keep the aspidistra flying (1936) eleberrian jaso zituen.

1936an Orwell Eileen O’Shaughnessyrekin ezkondu zen. Eileen Oxforden ibilitakoa zen eta gero Londreseko University Collegeen psikologia ikasten[1]. Senar-emazteek haur bat adoptatu zuten, Richard Horatio Blair. Eileen bederatzi urte geroago hil zen, 1945ean, ebakuntza batean.

The road to Wigan Pier[aldatu | aldatu iturburu kodea]

1936an, Left Book Clubeko fundatzailea zen Victor Gollanczek Ingalaterrako iparraldeko langileriaren pobreziari buruzko lan bat idatzi zezala eskatu zion Orwelli. Lana, The Road to Wigan Pier, 1937an argitaratu zen. Orwell erreportari lanetan ibili zen; etxe xume askotara izan zuen sarbidea, jendea zein baldintza txarretan bizi zen ezagutzeko; familia bakoitzak jasotzen zituen diru-sarreren berri jaso zuen; eta egunak pasa zituen liburutegian osasun publikoko erregistroak eta meatzetako lan-txostenak kontsultatzen.

The Road to Wigan Pier lanaren lehen zatiak Lancashire eta Yorkshiren eginiko bere ikerketa soziologikoen sintesi bat jasotzen du. Kobre meatzetako egoera gogora ekarriz hasten da. Berriz, bigarren partea bere bizipen eta kontzientzia politikoaren garapenari buruzko saiakera zabala da; beste gauzen artean, bigarren zati honetan sozialistatzat aitortzen zuen bere burua, baina intelektual sozialisten kontrako kritikak azaldu zituen eta Sobietar Batasunarekiko miresmena. Kritika hauen ondorioz Gollancz editoreak pentsatu zuen bigarren zati hau iraingarria gerta zitekeela Left Book Clubeko ohiko irakurleentzat eta Orwell Espainian zela hitzaurre bat gehitu zion obrari[1].

Espainiako Gerra Zibila[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Orwellek Espainiako Gerra Zibilean parte hartzea erabaki zuen “faxistak hiltzeko, norbaitek egin behar baitu”[1]. Horrela jakinarazi zion Henry Miller bere lagunari Parisen zirela, 1936ko Gabonetan. Millerrek ideia hori ergelkeria bat zela adierazi zion eta saiatu zen egilearen erabakia aldatzen, baina ez zuen lortu.

1936eko abenduaren 26an iritsi zen Bartzelonara, Alderdi Laborista Independentearen aurkezpen-gutun batekin (1938ra arte, Ingalaterrara bueltatu ondoren, ez zen alderdi laboristara afiliatu). Egun horretan bertan alistatu zen miliziano moduan eta POUM alderdi troskistarekin batera aritzea egokitu zitzaion.

1937ko urtarrila eta otsaila bitartean Huescan Alcubierreko mendilerroko frontean borrokatu zen. Ondoren, baimen batekin Bartzelonan zegoela, 1937ko maiatzeko gertakarietan hartu zuen parte. Frontera itzulitakoan, Huesca inguruan, 1937ko maiatzaren 20an, tiro bat jaso zuen lepoan. Ingalaterrara itzultzean erietxe batean egon zen tuberkulosiak jota eta ondoren Marokora joan zen indarberritzeko.

Bizitako esperientzien harira, Homage to Catalonia (Kataluniaren Omenez) liburua idatzi zuen. Liburu horretan, bere miresmena azaltzen zuen anarkisten esku zeuden zonalde batzuetan gertatzen ari zen klase egituren desagertzearen aurrean. Eta kritikatzen zuen Espainiako Alderdi Komunistaren kontrol estalinista eta informazioa manipulatzeko propaganda bezala erabiltzen zituen gezurrak.

Espainiako Gerra Zibilean parte hartu izanak betirako eragina izan zuen Orwellen munduaren ikuspegian. 1946an idatzi zuen: “Espainiako gerrak eta 1936-1937ko beste gertakari batzuk gauzak aldatu zituzten eta, orduz geroztik non nengoen jakin nuen. 1936tik hona serioski idatzi dudan lerro bakoitza, zuzenean edo zeharka, totalitarismoaren aurka eta, nire ulertzeko modua, sozialismo demokratikoa denaren alde idatzi dut”[2].

Orwellen iritziz, mendebaldeko gizarteek, eta ondorioz herrialde kapitalistek, eraldaketa erradikala behar  zuten, baina estalinismoa mehatxu bat zen gizarte horiek oinarritzat zituzten printzipioentzat. Kataluniatik Orwell anti-estalinista bihurturik bueltatu zen, troskismoaren aldeko begikotasunarekin eta bere burua sozialista demokratatzat definitzen zuelarik.

Bigarren Mundu Gerra[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Bigarren Mundu Gerran Home Guardeko partaide izan zen eta Defentsaren Domina irabazi zuen. Urte haietako bere pentsamenduak War time diary liburuan jaso zituen.

1941ean BBCren Ekialdeko Zerbitzurako lanean hasi zen, nagusiki Indian eta Asiako ekialdean borrokatzen ziren gudaroste aliatuenganako laguntasuna bultzatzeko. Nahiz eta ordainsari ona jaso, uko egin zion lanari 1943an eta Aneurin Bevan eta Jon Kimchek zuzentzen zuten joera ezkertiarreko Tribune astekarian zutabegile eta editore literario moduan lan egiten hasi zen.


Azken urteak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

1944ko hasieran Orwellek bukatua zuen Abereen etxaldea liburua, baina hainbat editoreek ezezkoa eman zioten, artean Sobietar Batasuna aliatua izanik, ez zutelako egoki ikusi obra argitaratzea. Gerra bukatu arte itxaron behar izan zuen argitaratzeko[1].

1984 eleberria 1949an argitaratu zen, Orwellen bizitzako azken hilbateetan. 1949ko urriaren 13an, hil baino denbora gutxi lehenago, bigarren aldiz ezkondu zen, Sonia Brownellekin. Orwell Londresen hil zen, 46 urte zituela, tuberkulosiaren ondorioz. Bere bizitzako azken urteak ospitaletatik sartu eta atera pasa zituen. 1950eko urtarrilaren 21ean hil zen eta bere gorpua Sutton Courtneyn dago lurperatua, Oxfordshiren. Izan ere, hil baino denbora gutxi lehenago erritu anglikanoaren arabera ehortz zezatela eskatu zuen[1].


Obra[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Bere karreran batez ere kazetari bezala izan zen ezaguna eta bereiziki erreportari gisa; bere lanaren alderdi honetan sar daitezke Homage to Catalonia, Espainiako Gerra Zibilari buruzkoa, eta The Road to Wigan Pier, Ingalaterrako Iparraldeko meatzarien bizi-baldintzak aztertzen dituena. Baina gaur egungo irakurleek bere nobelengatik ezagutzen dute George Orwell eta, batez ere, oso famatuak egin diren Abereen etxaldea  eta 1984 eleberriei esker.

Abereen etxaldea eleberriak Errusiar Iraultzaren ideal sozialisten gainbehera salatzen du Stalinen gobernupean. Fabula politiko bat da eta, zentzu honetan, badu loturarik Europako literaturan garatutako fabula moralen tradizioarekin. Jonathan Swiften eragin literarioa ere badu, bereiziki Gulliver-en bidaiak obrarena. Liburuan txerri azkarrek animalien esplotazio egoeraren analisia egiten dute eta animaliek etxaldeko jabeei agintea kentzea lortzen dute. Baina, hori egin ondoren, txerriek gobernu totalitario bat antolatzen dute, eta azkenean beraiek dira etxaldean jaun eta jabe, Errusiako Iraultzan gertatu zenaren antzera[3].

Lanik ospetsuena, ostera, 1984 eleberria du: totalitarismoaren kritika gogorra da, estatu-zanpaketa forma guztiak muturrera eraman dituen etorkizuneko gizarte distopiko bat agertzen duena. Gizakiaren muturreko zanpaketa hori irudi gogor eta ulerterrazen bidez agertzea lortzen du nobelak: Anaia Nagusiak zaindu egiten zaitu leloa, telepantaila, pentsamendu-polizia… etab. Liburuak berehalako arrakasta izan zuen eta, aldi berean, berehala piztu zen eleberriaren interpretazioaren inguruko polemika: diskurtso antikomunista bat da, edo funtsean antifaxista, edo badu ere kapitalismoaren aurkako kritikarik. Neurri batean, eleberria ispilu bat da, eta zaila da irakurtzea bakoitzak bizi duen egoera politikoa islatuta, distortsionatuta edo zalantzan jarria ikusi gabe[4]. Egungo ikuspegitik, artean etortzekoa zen gizarte globalizatuaren erretratua ere izan daiteke.

Lanak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Eleberriak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

  • Burmese Days (1934)
  • A Clergyman's Daughter (1935)
  • Keep the Aspidistra Flying (1936)
  • Coming Up for Air (1939)
  • Abereen etxaldea (Animal Farm) (1945). Lehen itzulpena: Abereeneko iraultza, Hordago, 1981. Itzultzailea, Imanol Unzurrunzaga. Bigarren itzulpena, lehen edizioa: Abereen etxalde, Elkar, 1992. Itzultzailea, Juan Martin Elexpuru. Bigaren itzulpena, bigarren edizioa: Abereen etxalde, Elkar, 2000. Itzultzailea, Juan Martin Elexpuru.
  • 1984 (Nineteen Eighty-Four) (1949). Txalaparta, 2007. Itzultzailea, Oskar Arana.

Ez-fikziozko lanak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

  • Down and Out in Paris and London (1933)
  • The Road to Wigan Pier (1937)
  • Homage to Catalonia (1938)

Euskaratuak[5][aldatu | aldatu iturburu kodea]

  • Abereen etxaldea (1945). Elkar, 2000. Itzultzailea, Juan Martin Elexpuru.
  • Nazionalismoari buruz (1945), Pamiela, 1993, Itzultzailea, Ana Ugarte.
  • 1984 (1949). Txalaparta, 2007. Itzultzailea, Oskar Arana.

Erreferentziak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Kanpo loturak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Wikiesanetan badira aipuak, gai hau dutenak: George Orwell
Wikimedia Commonsen badira fitxategi gehiago, gai hau dutenak: George Orwell Aldatu lotura Wikidatan