Jonathan Swift

Wikipedia, Entziklopedia askea
Jump to navigation Jump to search
Jonathan Swift
Jonathan Swift by Charles Jervas detail.jpg
Bizitza
Jaiotza Dublin1667ko azaroaren  30a
Herrialdea Irlandako Erresuma
Bizilekua Whitehaven Itzuli
Talde etnikoa Anglo-Irish peoplea Itzuli
Heriotza Dublin1745eko urriaren  19a (77 urte)
Hobiratze lekua San Patrizioren katedrala
Familia
Ezkontidea(k) Esther Johnson  (1716 -
Anai-arrebak
Familia
Hezkuntza
Heziketa Trinity College
Hertford College Itzuli
Hizkuntzak ingelesa
Jarduerak
Jarduerak poeta, eleberrigilea, satira-idazlea, filosofoa, giza eskubideen aldeko ekintzailea, pamphleteerra Itzuli, apaiza, idazlea, zientzia-fikzio idazlea, saiakeragilea, Prosa eta opinion journalisma Itzuli
Lan nabarmenak Gulliverren bidaiak
A Modest Proposal Itzuli
A Tale of a Tub Itzuli
Genero artistikoa satira
saiakera
Q21322403 Itzuli
Panfletoa
Sinesmenak eta ideologia
Erlijioa anglikanismoa
IMDb nm0842605
Jonathan Swift signature.svg

Jonathan Swift (Dublin, 1667ko azaroaren 30Dublin, 1745eko urriaren 19) Irlandako idazlea izan zen. Bere idazlan nagusia Gulliver-en bidaiak izan zen (Gulliver's Travels edo Travels Into Several Remote Nations Of The World, In Four Parts. By Lemuel Gulliver, First A Surgeon, And Then A Captain Of Several Ships), 1726an argitaratua.

Biografia[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Haurtzaroa[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Jonathan Swift Dublinen jaio zen 1667an. Bere osabak hezi zuen, bere aita bera jaio baino lehen hil egin zelako. Dublineko Trinity College eskolan, emaitza kaskarrekin, ikasi eta gero Leicesterera joan zen bere amarekin (Abigail Erick) bizitzera.

Gaztaroa[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Laster  Sir William Templerekin lan egiteko aukera sortu zitzaion, idazten eta bere kontuak eramaten; Temple diplomatikoa eta idazlea zen, pertsona garrantzitsua gizartean. Lan horretan aritzeko, Moor Parkera (Surrey) joan behar izan zuen 1689an. Sir William Templek gero eta konfiantza handiagoa izan zuen Swiftengan. Hori dela eta, gai garrantzitsu batzuk ezagutu zituen, eta William III erregearen aurrean ere eraman zuten.

Swift Moor Parkeran , Esther Johnson izeneko zortzi urteko neskatila ezagutu zuen. Geroago, Swiften bizitzan berragertuko zen, Stella izenarekin.

1694an, Swiftek Moor Parketik alde egin zuen. Izan ere, Templek Swiften lana balioesten bazuen ere, honek ez zuen ikusten Templeren ondoan gizartean aurrera egiteko bidea. Irlandako Elizan, anglikanoa, apaiztu zen eta Belfast inguruko herri batean, Kilrooten hasi zen lanean. 1699an, Templek berriro deitu zuen eta Moor Parkera itzuli zen bertan Stellarekin egin zuen topo berriro, 15 urteko gazte bihurtuta.

Helduaroa[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Urte horretan bertan, Berkeley kondearen idazkari eta kapilau izateko eskaintza jaso eta onartu zuen. Hala ere, Irlandara heltzean idazkaritza beste batek hartu zuela jakin zuen. Dena den, Irlandako hainbat elizen ardura hartu zuen, Berkeley kondearen kapilautzarekin batera. Kapilau moduan denbora luze egon zen Dublinen, kondea 1701eko apirilean Ingalaterrara itzuli arte, berarekin joan zelako.

Urte bereko irailean Irlandara Stellarekin bueltatu zen, ordurako 20 urteko neska gaztea zen. Misterio handia dago Stellarekiko harreman horretan. Batzuek uste dute 1716an ezkondu zirela isilpean, baina ez da froga argirik aurkitu. Dena den, ukaezina da maitasun handia egon zela bien artean, bizitza osoan iraun zuena. 1728 urtean Stella hil zenean depresio larria eduki zuen Swiftek. Garaiko arazo politiko eta sozialek kezka handia sortu zioten, eta horren erakusgarria da Proposamen apal bat [1] testua, 1729 urtekoa; bertan modu ironikoan irlandar jendearen egoera latza eta pairatzen zituen gabeziak salatu zituen.

1710 eta 1714 urteen artean gobernuaren aholkularia izan zen, eta 1713an Dublineko St. Patrick katedralaren dekano izendatu zuten. Hori izan zen lortu zuen kargurik gorenena, Ana erreginak ez baitzuen Swift gogoko. 1714an Dublinen kokatu zuen bere bizilekua, eta bertan Esther Vanhomrigh gaztearekin bizi izan zen, berarentzat Vanessa izena sortuz (neskaren izenaren eta abizenaren hasierako letrekin sortutako anagrama).

1745ean hil zen, bere ondasunak pobreei utzita eta eroetxe bat eraikitzeko baliabideak bideratuta.

“Gulliverren bidaiak”[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Gulliverren bidaiak[2] liburuak, askotan umeentzako abenturazko liburu gisa hartua izan bada ere, asmo politikoa duen testua da.  Jonathan Swiftek gizartearen kritika egin nahi du, europar gobernuen inguruan ikuspegi satirikoa eginez. Erlijioak ere gaia dira, haien arteko ezberdintasun txikiak nola puzten diren salatuz. Liburuan zehar leku desberdinak aurkezten eta deskribatzen dira: nola bizi den han jendea, nolako arazoak dituen ... Leku horiek garaiko errealitate sozialaren karikatura moduan aurkezten dira, alde kritikagarriak azaleratuz. Hausnarketa ugari dago, gizartearen antolaketari eta boterearen erabilerari buruzkoak. Cervantesek zalduneria liburuen parodia egin zuen bezala, “Gulliverren bidaiak” liburuan Jonathan Swiftek bere garaian modan zeuden bidaietako liburuen imitazio parodikoa egin zuen. Liburua lehen pertsonan kontatua dago, eta “Gulliver” izena soilik tituluan irakur dezakegu. Elkarrizketarik ez dago estilo zuzenean, zehar estiloa da nagusi.

Bere sozietatearen eraginez bere izaera misantropikoa  bihurtu zen, hau da, pertsonak gorrotatzen zituen eta bakarrik egoteko beharra zeukan. Gulliverren bidaiak liburuak lau zati ditu, lau bidaia kontatuz: 1. bidaia: Liliput-era , hor ipotxen gizarte bat ezagutzen du.

2. bidaia: Brodingham-era , zati honetan erraldoien gizarte batean bizi da.

Gulliverrek bisitatzen dituen bi erresuma hauetan gauza noble eta zuzenak aurkitzen ditu, eta hauek dira hain zuzen ere Swiften ustez Europako herrialdeetako XVIII. mendeko sozietatean faltan ikusten dituenak.

3. bidaia: Asiako uhartetara, leku horretan gizartea garapen musikal eta matematikoan oinarritzen zen. Baina hauei zentzu praktiko bat eman gabe, hau da, leku horretan probak egiten ziren  eta aurkikuntzek ez zuten ezertarako balio. Honekin Jonathan Swiftek kritika zuzen bat egiten dio Erresuma Batuaren Royal Elkarteari. Irla hauetan nabarmendu behar da pertsona batzuk hilezkorrak zirela, hau Gulliverentzat ikaragarria da baina denboraren ondorioz konturatzen da pertsona hauek zahar egiten joaten direla  eta gaixotasunak sufritzen dituztela. Honekin idazleak esan nahi digu heriotza gauza on eta naturala dela.

4. bidaia: Houyhnhnm uhartetara, irla hauetan zibilizazioa zaldiek gobernatzen zuten, zaldi garatuak, hizkuntza garatu bat dutenak. Zaldiek humanoak maskota moduan hezten dituzte. Gulliver hasten da beraiekin bizitzen eta konturatzen da zaldi horien gizartearen perfekzioaz.

Amaieran Gulliver etxera bueltatzen da; ikasitako guztiak gizartearekiko dezepzio sakona eragin dio eta ez du gizakiekin harremanik izan nahi, misantropian eroria.

Garrantzia[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Pentsamendu anarkistaren aitzindaritzat hartua izan da, bere Gulliverren bidaiak liburuagatik. Liburuak eragin handia izan zuen William Godwin eta Thomas Paine idazle ingeles erradikalengan.


Bitxikeriak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

1877an Phobos eta Deimos sateliteak aurkitu zituzten. Hala ere, 1726an, hots, ehun eta berrogeita hamaika urte lehenago, Jonathan Swiftek zehaztasun handiz deskribatu zituen bere Gulliver-en bidaiak liburuan.

Bibliografia[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Ingelesez[aldatu | aldatu iturburu kodea]

  • The Battle of the Books, 1704 (1699an idatzia).
  • A Tale of a Tub, 1704.
  • Bickerstaff-Partridge Papers, 1708-1709.
  • The Journal to Sabu, 1710-1713.
  • An Argument against Abolishing Christianity, 1711.
  • The Art of Political Lying, 1712
  • A Proposal for Correcting, Improving and Ascertaining The English Tongue, 1712
  • Cadenus and Vanessa 1713
  • On the Conduct of the Allies, 1713.
  • Drapier's Letters, 1725.
  • Gulliver's Travels (Travels Into Several Remote Nations Of The World, In Four Parts. By Lemuel Gulliver, First A Surgeon, And Then A Captain Of Several Ships), 1726.
  • A Modest Proposal, 1729.
  • The Grand Question Debated, 1729.
  • Verses on His Own Death, 1731.
  • Directions to Servants, 1731.
  • A Complete Collection of Genteel and Ingenious Conversation, 1731.
  • The Lady's Dressing Room, 1732.
  • On Poetry, a Rhapsody, 1733.

Euskaraz[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Erreferentziak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

  1.   «Ibinagabeitia Proiektua / Xaguxarra-1 (1980)» andima.armiarma.eus https://andima.armiarma.eus/xagu/xagu0124.htm. Noiz kontsultatua: 2018-12-12 .
  2.   «Jonathan Swift - Gulliver-en bidaiak» www.armiarma.eus https://www.armiarma.eus/unibertsala/swift/. Noiz kontsultatua: 2018-12-12 .

Ikus, baita ere[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Wikimedia Commonsen badira fitxategi gehiago, gai hau dutenak: Jonathan Swift Aldatu lotura Wikidatan