Holokaustoa

Wikipedia, Entziklopedia askea
Hona jauzi: nabigazioa, Bilatu
Hildakoen ilarak Lager Nordhausen zelaian, Gestaporen kontzentrazio esparruan.

Holokaustoa (grezieratikː ὁλόκαυστον, holos, «guztia» + kaustos, «erreta»), Shoah izenez ere ezaguna (hebreerazko השואה izenetik), genozidio sistematikoa izan zen, naziek eta haien laguntzaileek 1933tik 1945era juduekin egindakoa.

Alemanian hasi ziren juduen kontrako lehen erasoak, Hitler agintari zela. Hala, 1938tik aurrera indartu egin ziren juduen kontrako neurriak; kontzentrazio esparruetan sartu zituzten, eta askok eta askok Europako beste herri batzuetara edo Ameriketara ihes egin behar izan zuten. Bigarren Mundu Gerran naziek beren mendean zuten Europako lurralde guztietara zabaldu ziren juduen kontrako erasoak. 1942tik aurrera juduak hiltzeko azken irtenbidea jarri zuten indarrean; gas ganberak eta labeak prestatu eta han hil zituzten 5.700.000 judu inguru[1].

Historia[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Holokaustoko lehendabiziko urratsak Kristallnacht-en (kristal gaua, 1938ko azaroaren 8an eta 9an) eta T-4 Eutanasia Programan gertatu ziren. Hortik Einsatzgruppen (hil-taldeak) sortu ziren. Holokaustoko kapitulu nagusia, dena den, kontzentrazio zein sarraski-esparruak izan ziren, zeinen bidez naziak jomugan zituzten pertsona guztiak erailtzen saiatu ziren.

Juduak izan ziren Holokaustoaren biktima nagusiak, Azken Konponbidea izeneko operazioan. Erailen kopuru aipatuena 6.000.000koa da, nahiz eta batzuetan 5.000.000 erail zituztela aipatu. Baina orobat genozidio hori nozitu zuten beste giza talde batzuek ere, hala nola 220.000 ijitok (Europan zirenen laurden bat), Sobietar Batasuneko 2,8 milioi gerra presok, errusiarrek (18 miloi zibil),[2] poloniarrek (3 milioi poloniar judutar, eta judutar ez ziren beste 2 milioi), elbarriek, homosexualek, Jehovaren lekukoek, komunistek, eta politikaren nahiz erlijioaren arloko beste hainbat aurkarik.

Historialari guztiek halere ez dute talde horien guztien jazarpena Holokaustoaren definizioan sartzen. Batzuen ustez, juduen jazarpena baizik ez da sartzen Holokaustoaren barruan. Beraz, zein definizio hartzen den, biktimen kopurua asko aldatzen da: arestian esandako 6 milioi horietatik 26ra bitartean.

Juduen aurkako neurri nagusiak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

1933:

  • Medikuen, merkatarien, irakasleen, abokatuen eta ikasle juduen aurkako boikota.
  • Juduei medikuntzan eta abokatutzan aritzea eta kargu publikoak izatea debekatu zitzaien.
  • Apirilak 1. Juduen denden aurkako boikota.
Antisemitismoa Alemanian eta alderdi naziak eginiko boikota. Horrela dio pankartak: Alemaniarrak, defenda zaitezte! Ez erosi juduen dendetan!, 1933ko apirilaren 1a

1935: Nurenbergeko Legeak:

  • Juduek Reicheko herritar izateari utzi zioten.
  • Juduen eta alemaniarren arteko harremanak debekatu ziren.
  • Juduei Reicheko bandera altxatzea debekatu zitzaien.

1938

  • Haur juduei eskolara joatea debekatu zitzaien.
  • Juduek bost mila markotik gorako ondasunak aitortu behar zituzten.
  • Juduen jabetzako industriak edo saltokiak desjabetu ziren.
  • Mediku eta abokatu juduek beren tituluak galdu zituzten.
  • Izen judua ez zuten juduek "Sara" edo "Israel" jarri beharko zuten aurretik.
  • Juduei J letraz markatutako pasaporte berriak eman zitzaizkien.
  • Juduei toko publikoetara joatea (antzokiak, zinemak, lorategiak, geltokiak), garraiobideak erabiltzea, eta goi-eskoletan matrikulatzea debekatu zitzaien.

1941

  • Juduak bortxazko lanak egitera behartu zituzten.
  • Irailak 3. SStako funtzionarioek lehenengo gasestatze-saioak egin zituzten, Ziklon B gasa erabiliz, Auschwitzeko kontzentrazio-esparruan.
  • Sei urtetik gorako juduek ikur identifikatzaile bat eraman behar zuten arroparen kanpoaldean: Daviden izarra.

1942 * Azken konponbidea edo azken irtenbidea jarri zen martxan: nazien kontzentrazio-esparrutan juduak sarraskitzea.

Azken konponbidea[aldatu | aldatu iturburu kodea]

«Juduen Auziko Azken Konponbidea» (alemanez Endlösung der Judenfrage) Adolf Eichmannek asmatutako esapidea da. Azken Konponbidearen gauzatzea Holokaustoko fase hilkorrena izan zen. 1942an Azken Konponbidea erabat gauzatu baino lehen, milioi bat judu hilaraziak ziren. Baina judutar populazio osoa desagerrarazteko erabakiarekin batera, sarraskitze-esparruak eta Europako juduen hilketa sistematikoa abian jarri zen. Erabaki hau Wannseeko Konferentzian hartu zen, 1942ko urtarrilaren 20an. Bilera horretako oharrak ukigabe aurkitu zituzten Bigarren Mundu Gerrako aliatuek, eta frogatzat erabili ziren Nurembergeko epaiketetan.

Oroimen eguna[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Nazio Batuen Batzar Nagusiak urtarrilaren 27a izendatu zuen Holokaustoaren Nazioarteko Oroimen egun, 2005eko azaroaren 1ean onartutako erabakian (60/7 Erabakia). Hain zuzen, 1945eko urtarrilaren 25ean Armada Gorriak Auschwitzeko heriotza esparrua askatu zuela gogoratzen da egun horretan.

Erreferentziak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Ikus, gainera[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Wikimedia Commonsen badira fitxategi gehiago, gai hau dutenak: Holokaustoa Aldatu lotura Wikidatan