Milafranga
| Milafranga | |||||||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
Milafrangako eliza. | |||||||||||
|
| |||||||||||
| Kokapena | |||||||||||
| Herrialdea | |||||||||||
| Lurraldea | |||||||||||
| Administrazioa | |||||||||||
| Estatua | |||||||||||
| Eskualdea | |||||||||||
| Departamendua | |||||||||||
| Elkargoa | Euskal Hirigune Elkargoa | ||||||||||
| Barrutia | Baiona | ||||||||||
| Kantonamendua | Errobi-Aturri | ||||||||||
| Izen ofiziala | |||||||||||
| Auzapeza | Marc Saint-Esteven ( DVG)Robert Dufourcq (2008-2014) | ||||||||||
| Posta kodea | 64990 | ||||||||||
| INSEE kodea | 64558 | ||||||||||
| Herritarra | milafrangar | ||||||||||
| Geografia | |||||||||||
| Koordenatuak | 43°26′14″N 1°27′10″W / 43.4372°N 1.4528°W | ||||||||||
![]() | |||||||||||
| Azalera | 17,17 km² | ||||||||||
| Garaiera | 0-31 metro | ||||||||||
| Distantzia | 8 km (Baionatik) | ||||||||||
| Demografia | |||||||||||
| Biztanleria | 2.747 (2018: | ||||||||||
| |||||||||||
| Dentsitatea | 178,74 biztanle/km² | ||||||||||
| Zahartzea[1] | % 35,46 | ||||||||||
| Ugalkortasuna[1] | ‰ 49,64 | ||||||||||
| Ekonomia | |||||||||||
| Jarduera[1] | % 69,9 (2011) | ||||||||||
| Desberdintasuna[1] | % 4,56 (2011) | ||||||||||
| Langabezia[1] | % 6,48 (2013) | ||||||||||
| Euskara | |||||||||||
| Euskaldunak | % 9,07 (2010) | ||||||||||
| Erabilera | % 0,46 (2011) | ||||||||||
| Datu gehigarriak | |||||||||||
| Webgunea | http://www.villefranque.fr | ||||||||||
Milafranga Lapurdiko erdialdeko udalerri bat da, Hiriburuko kantonamendukoa.
Izena
[aldatu | aldatu iturburu kodea]Milafranga izena gaskoizko bièla francatik (herri frankoa) dator. Herriaren lehenagoko izena Bazter zen (1200. urtean Baster idatzia).
Geografia
[aldatu | aldatu iturburu kodea]Errobi ibaiak udalerria gurutzatzen du
Udalerri mugakideak
[aldatu | aldatu iturburu kodea]Etxeak eta auzoak
[aldatu | aldatu iturburu kodea]- Oihana
- Mendigain
- Hirurzedarri
- Berrogain
- Hegiberri
- Eliza
- Hirigarai
- Alzuia
- Behereharta
Klima
[aldatu | aldatu iturburu kodea]CNRSk 2010ean egindako Joly ikerketaren arabera, udalerriak klima ozeaniko garbia du[2]. Köppen-Geiger sailkapenaren arabera, Cfb motakoa da: klima epela, uda freskoa, sasoi lehorrik gabe[3]. Météo-Franceren 2020ko tipologiaren arabera, udalerria mendiko klima du, eta Pirinio Atlantikoetako klima-eskualdean kokatuta dago (ezaugarri nagusiak: prezipitazio handiak (>1200 mm/urte) urte osoan; negu oso epela (7,5 °C lautadan), haize ahulak)[4]. RE2020 araudiaren arabera, eraikuntza berrietarako, udalerria H2c zonan dago[5].
1971-2000 aldiko batez besteko urteko tenperatura 13,9 °C-koa da, 12,7 °C-ko anplitude termikoarekin. Urteko batez besteko prezipitazio-metaketa 1334 mm-koa da, urtarrilean 1,3 euri-egun eta uztailean 8,2 egun izanik[2]. 1991-2020 aldirako, hurbilen dagoen Météo-France estazioa Anglet udalerrian dago, 7,5 km-ra, eta bertan neurtutako batez besteko urteko tenperatura 14,5 °C-koa da eta prezipitazio-metaketa 1473,6 mm-koa delarik[6].
Historia
[aldatu | aldatu iturburu kodea]Antzinean Saint-Martin de Basters izeneko parrokia, elizaren lurrak izan ziren XI. menderarte, Baionako apezpikuak elizbarrutiko lurralde franko egin zuen arte (hortik izena). Kondairaren arabera 1343ko abuztuaren 24an (herriko jaietan), Baionako auzapezak, bost noble lapurtar atxilotzeko agindua eman zuen eta Errobi ibaiaren gaineko zubi batean (Miotz gazteluaren ondoan zegoena) lotzeko agindua eman ere, marearen igoerarekin batera ito egin zirelarik.
Hiribururekin batua izan zen Frantziako iraultzan eta udalerri berriak Tricolore izena hartu zuen 1794 eta 1795 urteen artean. Wellington jeneralaren eta Soult mariskalaren arteko bataila napoleonikoen eszenatoki ere izan zen (Errobiko eta Hiriburuko batailetan hain zuzen ere).
Behereharta auzunea izan zen herriko gune ekonomiko garrantzitsuenetarikoa, ibai-portu eta zapatagintza zonalde garrantzitsuekin.
Demografia
[aldatu | aldatu iturburu kodea]| Biztanleria-piramidea 2022 Guztira: 1.481 gizon, 1.475 emakume | ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| Iturria: INSEEren datuetatik eratorritako grafikoa. Biztanleria txikia duten herrietako biztanleria borobildu da bertan eskainitako zenbakietan oinarrituta[7]. | ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
Hazkunde begetatiboa | ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
|
Familiak eta etxeguneak
[aldatu | aldatu iturburu kodea]2023 erroldaren arabera, Villefranque udalerrian 3.069 biztanle zeuden eta 1.273 elkarbizitza unitate[oh 1], hau da, 2,41 lagun elkarbizitza unitate bakoitzeko (Metropolitar Frantzian 2,13). Talderik handiena seme-alabekin bizi ziren bikoteak ziren (% 34,8). Kide bakarreko elkarbizitza-unitateak % 24,9 ziren, Frantzia metropolitarreko batez bestekoaren azpitik (% 39,2).[9]
Udalerrian 967 familia zeuden, eta horien artean seme-alabak etxean zituzten bikoteak ziren ugarienak (448). Guraso bakarreko 111 familietatik 107etan ama zen guraso bakarra. 468 familiek ez zuten 25 urtetik beherako seme-alabarik etxean. 196k seme-alaba bakarra zuten etxean, 258k bi, eta 44k hiru edo gehiago. Seme-alabadun 448 bikoteetatik 34tan (% 7,6) seme-alabaren bat bikotekide baten aurreko harreman batekoa zen.[9]
15 urte edo gehiago zituzten 2.451 biztanle zeuden. Horien artean 15-24 urtekoen % 3,5 bizi zen bakarrik eta 80 urte edo gehiagokoen % 32,8. Bikotean bizitzea ohikoagoa zen talde guztietan, 40-54 urteko taldean jotzen zuen gailurra (% 80,9).[9]
15 urte edo gehiagoko biztanleen % 46,3 ezkonduta zegoen, eta beste % 22,8 bikotean bizi zen ezkondu gabe (% 10,4 izatezko bikotean eta % 12,5 PACS bidez lotuta). % 21,4 ezkongabeak ziren, % 4,4 alargunak eta % 5,1 dibortziatuak.[9]
Elkarbizitza-unitatearen erreferentziazko pertsonaren lanbide-kategoriari dagokionez, nagusiak hauek ziren: erretiratuak (% 29,1), erdi-mailako lanbideak (% 18,9), enplegatuak (% 16,8), eskulangileak (% 13,8). Talde nagusia (erretiratuak, % 29,1) Pirinio Atlantikoak departamenduko batez bestekoaren (% 34,1) azpitik dago. Ez zen nekazaririk erregistratu erreferentziazko pertsona gisa.[9]
Taula osoa: elkarbizitza-unitateak eta familiak, 2023 | |||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| |||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
Etxebizitza
[aldatu | aldatu iturburu kodea]2023 erroldaren arabera, udalerrian 1.383 etxebizitza zeuden. Horietatik 1.272 egoitza nagusi ziren, 68 bigarren egoitza edo noizbehinkakoak eta 44 hutsik zeuden. Etxebizitza gehienak etxeak ziren (1.073), eta apartamentuak gutxi ziren (286). Egoitza nagusietatik 950 beren jabearen bizilekuak ziren, 302 alokairuan zeuden, 77 errenta moderatuko etxebizitza gisa alokatuta eta 20 doan lagata.[10]
Etxebizitza multzoa
Etxe mota
Jabetza egoera
Eraikuntza garaiari dagokionez, 2006-2020 artean eraikitako egoitza nagusiak ziren ugarienak (408).[10]
Eraikuntza garaia
Egoitza nagusien artean gehienek 5 gela edo gehiago zituzten (694). Elektrizitatea zen berogailu mota nagusia (701 etxebizitzatan). 1.155 egoitza nagusik beren aparkalekua zuten: 442 etxebizitzatan auto bakarra zegoen eta 787tan bi edo gehiago.[10]
Gela kopurua
Berogailu mota
Aparkalekua eta ibilgailuak
Taula osoa: etxebizitzak, 2023 | |||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| |||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
Ekonomia
[aldatu | aldatu iturburu kodea]Enplegua
2023 urtean 15-64 urteko 1.890 biztanleetatik 1.579 aktibo ziren (% 83,5), horietako 1.485 lanean (% 78,6) eta 94 langabezian (aktiboen % 6,0).
Jarduera-tasa: talde bakoitzeko biztanleen artean zenbat diren aktibo (lanean edo langabezian).
Langabezia-tasa hezkuntza-mailaren arabera
Marratxo bertikala: udalerriko langabezia-tasa orokorra (% 6,0). Zabalerak eskala finko batean daude (0-% 50), udalerri artean konparagarriak izan daitezen.
310 ez-aktibotik 131 ikasle edo ordaindu gabeko praktiketan ari ziren (% 42,3), 118 erretiraturik zeuden (% 38,1) eta 61 bestelako ez-aktibo ziren (% 19,7).
Ez-aktiboak
Lanbide-kategoria[oh 2]
Udalerrian 446 enplegu zeuden 2023 urtean. Udalerrian bertan bizi eta lan egiten zutenak 1.485 ziren, beraz udalerria langile-erakarlea da.[oh 3]
Diru sarrerak
2023 urtean, diru-sarreren mediana 28.400 eurokoa zen, eta biztanleen % 7 pobrezian bizi zen (bizimoduaren medianaren % 60tik behera).
Departamenduarekiko konparaketa xehea |
|---|
|
Pobrezia-tasa adinaren arabera (departamendua) Pobrezia-tasa etxebizitza-erregimenaren arabera (departamendua) Eskuragarri dagoen errentaren osaera (departamendua) INSEEk «eskuragarri dagoen errenta» horrela eraikitzen du: jarduera-errenta + pentsioak + ondarea + gizarte-prestazioak (batuz % 100 baino gehiago ematen dute) ken zerga zuzenak (batez ere errentaren gaineko zerga). Jarduera-errenta zatitzen bada: soldatak % 57,3, ez-soldatapekoen errenta % 5,5, langabezia-sariak % 2,3. |
Politika
[aldatu | aldatu iturburu kodea]Ingurumen-politika
[aldatu | aldatu iturburu kodea]2020ko Herriko Etxeko hauteskundeetan, gehiengoa lortu zuen zerrendak Biziren metamorfosi ekologikoaren aldeko Ituna sinatu zuen, azken honekin sinatzaileek mugikortasunaren, elikaduraren, etxebizitzaren, energiaren eta tokiko eta zirkularra den ekonomiaren arloko trantsizioaren alde jarduteko engaiamendua hartzen dute. 2021eko jarraipen-txostenaren ondotik, Herriko Etxeari 4tik 0,5eko[11] metamorfosi puntuazioa eman zitzaion eta 2023ko kargualdi-erdiko txostenean, puntuazioa 4tik 0,8koa[12] izan zen.
Kultura
[aldatu | aldatu iturburu kodea]Euskara
[aldatu | aldatu iturburu kodea]Milafrangako euskara[16] erdiguneko[17] nafar-lapurterari[18] dagokio, zehatzago esanda, Uztaritze inguruko hizkera[19] da bertakoa.
Eraikin nagusiak
[aldatu | aldatu iturburu kodea]Eraikin zibilak
[aldatu | aldatu iturburu kodea]- Frontoia
- Ezker-hormadun frontoia
- Herriko etxea
- Eliza
Eraikin erlijiosoak
[aldatu | aldatu iturburu kodea]San Bartolome eliza XVII. mendekoa da, eta ezaugarri garrantzitsu gisa erretaula edota 1632ko data duten galeriak aipa daitezke.
Elizaren ondoan dagoen kanposantuan honako hilarriak topa daitezke:
Herritar ezagunak
[aldatu | aldatu iturburu kodea]- Jean Saint-Pierre (1884-1951), euskal idazlea (bere hilobia elizaren atariaren azpian dago)
Oharrak
[aldatu | aldatu iturburu kodea]- ↑ INSEEren "ménage" kontzeptua (elkarbizitza-unitatea / etxegunea) etxebizitza berean bizi diren pertsonak dira, ahaidetuta egon ala ez. "Famille" kontzeptua (familia), aldiz, elkarbizitza-unitate BATEN BARRUAN dagoen bikote bat (seme-alabekin edo gabe) edo guraso bakar bat da. Kide bakarreko etxegune batek ez du familiarik: hortik dator udalerri bakoitzean elkarbizitza-unitate kopurua familia kopurua baino handiagoa izatea beti.
- ↑ Frantziako lanbide-sailkapen ofiziala (PCS) darabil: goi-mailako langileak zuzendariak eta goi-mailako lanbide intelektualak dira (ingeniariak, irakasle unibertsitarioak, medikuak...); erdi-mailakoak irakasleak, teknikariak eta erdi-mailako kudeatzaileak; enplegatuak bulego- eta zerbitzu-langileak (administrazio-langileak, saltzaileak...); eskulangileak eskulanezko lanbideak, kalifikatuak zein ez.
- ↑ Atal hau lantokiaren arabera neurtzen da, ez bizilekuaren arabera: udalerriko enplegu kopuruak eta bertako biztanle langileen kopuruak ez datoz bat.
Erreferentziak
[aldatu | aldatu iturburu kodea]- 1 2 3 4 5 Euskal Herriari Begira. Udalbiltza.
- 1 2 (Frantsesez) Joly, Daniel; Brossard, Thierry; Cardot, Hervé; Cavailhes, Jean; Hilal, Mohamed; Wavresky, Pierre. (2010-06-18). «Les types de climats en France, une construction spatiale» Cybergéo : revue européenne de géographie 501 doi:..
- ↑ (Frantsesez) Dubreuil, Vincent. (2022-02). «Le changement climatique en France illustré par la classification de Köppen» La Météorologie 116 doi:..
- ↑ (Frantsesez) Le climat en France hexagonale et Corse. .
- ↑ (Frantsesez) Réglementation environnementale RE2020. 2020-11-18.
- ↑ (Frantsesez) Station Météo-France « Biarritz-Pays-Basque », fiche climatologique. .
- ↑ «Population selon le sexe et l'âge quinquennal de 1968 à 2022 (1990 à 2022 pour les DOM) | Insee» www.insee.fr (kontsulta data: 2026-07-27).
- ↑ (Frantsesez) «Naissances de 2008 à 2025» Insee (kontsulta data: Txantiloi:Gaurko data).
- 1 2 3 4 5 (Frantsesez) «Couples-Familles-Ménages en 2023» Recensement de la population (INSEE).
- 1 2 3 (Frantsesez) «Logement en 2023» Recensement de la population (INSEE).
- ↑ "Ipar Euskal Herria, metamorfosi ekologikoaren 0 fasean da: 2021eko txostenaren emaitzak"
- ↑ "Kargualdi-erdiko egoera ekologikoa: Bizik ekintza egituratzaileen aldeko deia egiten du"
- ↑ «Cazenave, Gilbert - Ahotsak.eus» ahotsak.eus (kontsulta data: 2018-10-23).
- ↑ «Ahotsak.eus, Euskal Herriko hizkerak eta ahozko ondarea» www.ahotsak.eus (kontsulta data: 2018-10-23).
- ↑ «Lanean eraikuntzan eta lantegian - Ahotsak.eus» ahotsak.eus (kontsulta data: 2018-10-23).
- ↑ «Milafranga - Ahotsak.eus» ahotsak.eus (kontsulta data: 2018-10-09).
- ↑ «Erdigunekoa (NL) - Ahotsak.eus» ahotsak.eus (kontsulta data: 2018-10-09).
- ↑ «Nafar-lapurtarra - Ahotsak.eus» ahotsak.eus (kontsulta data: 2018-10-09).
- ↑ «Uztaritze ingurukoa - Ahotsak.eus» ahotsak.eus (kontsulta data: 2018-10-09).

