Senpere

Wikipedia(e)tik
Hona jo: nabigazioa, Bilatu
Senpere
 Lapurdi, Euskal Herria
Saint-Pée-sur-Nivelle Eglise.jpg
Senpereko eliza.

Senpereko armarria

Administrazioa
Estatua Frantzia
Eskualdea Akitania Berria
Departamendua Pirinio Atlantikoak
Barrutia Baiona
Kantonamendua Uztaritze-Errobi eta Urdazuri ibarrak
Izen ofiziala Saint-Pée-sur-Nivelle
Posta kodea 64310
INSEE kodea 64495
Herritarra senpertar
Kokapena
Koordenatuak 43° 21′ 24″ N, 1° 33′ 02″ W / 43.356666666667°N,1.5505555555556°W / 43.356666666667; -1.5505555555556Koordenatuak: 43° 21′ 24″ N, 1° 33′ 02″ W / 43.356666666667°N,1.5505555555556°W / 43.356666666667; -1.5505555555556
Senpere hemen kokatua: Lapurdi
Senpere
Senpere
Senpere (Lapurdi)
Azalera 65,08 km2
Garaiera 10-227 metro
Demografia
Biztanleria 6.006 biztanle (2013)
Dentsitatea 92,29 biztanle/km²
Zahartze tasa[1] % 25,37
Ugalkortasun tasa[1] ‰ 50,57
Ekonomia
Jarduera tasa[1] % 74,61 (2011)
Genero desoreka[1] % 3,51 (2011)
Langabezia erregistratua[1] % 5,51 (2013)
Kultura
Euskaldunak % 20,19 (2010)
Euskararen erabilera

2,45 (2011)
Datu gehigarriak
Webgunea http://www.saint-pee-sur-nivelle.com


Senpere Lapurdiko erdialdeko udalerri bat da, Uztaritzeko kantonamendukoa, Lapurdi Erdialdekoa. Lapurdiko udalerri handienetarikoa da hedaduraz.

Seinale elebiduna.

Izena[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Herriaren izena gaur egun Senpere da euskaraz, Saint-Pée-sur-Nivelle frantsesez, Sent Pèr de Nivela okzitanieraz eta San Per d'Ibarra aragoieraz. Historian, izenak itxura hauek izan ditu:[2]

  • Sanctus Petrus d'Ivarren (1233, Baionako eskutitzak[3]),
  • S-Pé (1650, Gouvernement Général de Guienne et Guascogne et Pays circonvoisins eskutitza),
  • Sainct-Pee de Labour (1690[2], Cantelliren eskutitzak),
  • Saint-Pee-d'Ibarren (1736[2], Baionako elizbarrutiaren erregistroa[4]) eta
  • Beaugard (1793[2]). Batzuetan Saint-Pée-d'Ibarren ere izan du izena[5], egun Ibarron auzoak mantendu duen izena.

Auzoen toponimoak ere urteen joanean aldatu dira:

Geografia[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Ingurune naturala[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Hiru ibai aipagarrik gurutzatzen dute udalerria:[8] Urdazuri, Ixakahandia erreka eta Uhabiak.

Udalerriko lurretan, Urdazuri edo Ugarana ibaira ((Frantsesez)) Lizuniako, Opalazioko, Uzkaingo, Arraioko, Xuhailko, Etxeberriko , Tontoloko eta Amezpetuko errekak isurtzen dira.

Uhabia ibaia aldiz, udalerriko lurretan bertara isurtzen diren Zirikolatzeko erreka (eta bere ibaiadarrak), Besaingo erreka eta Uroneko errekaz elikaturik dago.

Ostolapeko erreka, Basarun ibaira txikira isurtzen da udalerriko lurretan.

Urloko erreka, Errobi ibaiaren zeharkako ibaiadarra dena ere udalerritik igarotzen da.

Horretaz gain, herrigune nagusitik ekialdera Senpereko aintzira dago.

Udalerri mugakideak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Etxeak eta auzoak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Historia[aldatu | aldatu iturburu kodea]

1790ean, Senpere Uztaritzeko barrutiaren menekoa zen kantonamendu bateko buru izan zen. Kantonamendu horretan, Ahetze eta Senpere udalerriak zeuden sarturik.[2]

Uholdeek herrian kalte handiak egin dituzte, 1983ko abuztuaren 26an eta 2007ko maiatzaren 4]]an, besteak beste.[9]

Ekonomia[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Senpereko merkatua XIX. mendean hasi zen garrantzia hartzen, Sarakoaren bizkarrean[5]. Udalerria Ezpeletako piperraren sor-markaren lurraldearen barruan dago.

Udalerrian 1983an, Woolmarken logoa osatzen zuten ardien fotografia atera zuten[10].

Demografia[aldatu | aldatu iturburu kodea]

XIX. mendearen erdialdean 2.700 biztanle izatera iritsi zen Senpere. Hurrengo hamarkadetan, berriz, beheranzko joera txikia izan zuen biztanle kopuruak eta 1960ko hamarkadan 2.200 biztanleraino jaitsi zen. Haatik, ordutik aurrera biztanle emendio handia gertatu zen eta XXI. mendearen lehen hamarkadarako populazioa ia hirukoiztu zen, 6.000 biztanleen maila gaindituz.

Senpereko biztanleria
Datuen iturburua: INSEE

Politika[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Agintaldia Auzapeza Alderdia
1892-1919 Pascal Lahetjuzan
1919-1935 Dominique Dufau
1935-1941 Gratien Dorrisboure
1941-1944 Bernard Bastres
1944-1953 Gratien Dorrisboure
1953-1977 Charles Cami
1977-1995 Germain Ezponda
1995-2001 Pierre Hirigoien
2001-2014 Christine Bessonart [11]

Azpiegiturak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Hezkuntza[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Senperek baditu haur-eskola bi —publikoa eta pribatua (Saint-Joseph)—, kolegio pribatu bat (Arretxea), nekazaritza-lizeo pribatu bat (Saint-Christophe) eta ikastola bat.

Garraiobideak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

D3, D4, D255, D305, D307, D855, D856 eta D918 departamendu errepideak udalerritik igarotzen dira.

Kultura[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Euskara[aldatu | aldatu iturburu kodea]

1968an, 2.422 biztanleetatik 2.050 euskaldunak ziren, herriko euskalkia lapurtera izanik[12].

Phillippe Veyrinek[5] herria buruzko euskarazko esaera zahar hau aipatzen du: Senpertarrak, belhaun buru handiak.

Kirolak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Herriak Frantziako 3. maila federalean jokatzen duen errugbi taldea du (Saint-Pée Union Club).

Gantchiki Harotcha senperetar gazteak 1857 edo 1858an, eskumuturrean gaztainondoko adarrak erabiliz jarri eta xistera asmatu zuen.[5]

Jaiak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Senpereko bestak ekainaren 29an ospatzen dira, Jondoni Petri egunez.

Horrez gain, urtero Seaskak antolatutako Herri Urrats Ipar Euskal Herriko ikastolen jaialdia bertako aintziraren inguruan ospatzen da.

Ondasun nabarmenak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

  • Larreondoan gaztelu zahar bat dago, 85 metroko altueran.
  • Ur-errotak: Ibarrun auzoarena 1652an auzolanean eraikia izan zen, jauntxoen arrunkeria-eskubidea urratuz. Senpereko jaunek hiru errota zuten. Eraiki zenean, jauntxoek protesta egin eta herriak haiekin akordio bat lortu zuen.[5] Atean duen inskripziok honela dio: Hau da errota senpereco herriac eraguinaracia. 1652.[5]
  • Senpereko Jondoni Petri eliza,[13] XVIII. mendeko erretaulaz hornitua.[14]
  • Senpereko gaztelua, non Pierre de Lancre 1609an bizi zen, Lapurdiko ezagunenetakoa. Herriaren ekialdean dago.

Senpertar ospetsuak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Herri eta hiri senidetuak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Erreferentziak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

  1. a b c d e   Euskal Herriari Begira, Udalbiltza, http://udalbiltza.eus/eu/euskal-herriari-begira .
  2. a b c d e f g h i j Paul Raymond, Dictionnaire topographique Béarn-Pays Basque
  3. Baionako eskutitzak edo Livre d'Or - XIV. mendeko eskuizkribua - Archives départementales des Pyrénées-Atlantiques
  4. 1736ko eskuizkribua - Archives départementales des Pyrénées-Atlantiques
  5. a b c d e f Philippe Veyrin Les BasquesArthaud, 1975, ISBN 2-7003-0038-6
  6. Languedocen baimenak, Artxibo inperialak, PP, 45
  7. Nafarroako Erresumako paperak - Archives départementales des Pyrénées-Atlantiques
  8. Sandre datu-basea
  9. Franck Dolosor: Senperetik Senpererat, begirada bat XX. mendeari. Elkar, 2009. Ikus 147. or.
  10. Stratégie.fr : Woolmark
  11. Bessonart zerrenda independente baten izenean izendatu zuten auzapez. Zenbait hauteskundetan MoDemen zerrendetan joan izan da.
  12. Auñamendi Entziklopedia: Senpere
  13. Franck Dolosor: Matxin Irabola, Senpereko bertsularia; Elkarlanean, 2010. Ikus 9. or.
  14. Palissy datu-basea
  15. Hiri senidetuen urtekaria

Ikus, gainera[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Kanpo loturak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Wikimedia Commonsen badira fitxategi gehiago, gai hau dutenak: Senpere Aldatu lotura Wikidatan
Portal.svg
Euskarazko Wikipedian bada atari bat, gai hau duena:
Lapurdi