Ezpeleta

Wikipedia(e)tik
Hona jo: nabigazioa, Bilatu
Ezpeleta
 Lapurdi, Euskal Herria
Espelette Euskadi.jpg
Ezpeletako Euzkadi Hotela.

Ezpeletako armarria

Administrazioa
Estatua Frantzia
Eskualdea Akitania Berria
Departamendua Pirinio Atlantikoak
Barrutia Baiona
Kantonamendua Baigura eta Mondarrain
Izen ofiziala Espelette
Posta kodea 64250
INSEE kodea 64213
Herritarra ezpeletar
Kokapena
Koordenatuak 43° 20′ 25″ N, 1° 26′ 52″ W / 43.340277777778°N,1.4477777777778°W / 43.340277777778; -1.4477777777778Koordenatuak: 43° 20′ 25″ N, 1° 26′ 52″ W / 43.340277777778°N,1.4477777777778°W / 43.340277777778; -1.4477777777778
Ezpeleta hemen kokatua: Lapurdi
Ezpeleta
Ezpeleta
Ezpeleta (Lapurdi)
Azalera 26,85 km2
Garaiera 77 metro
Distantzia 22 km Baionara
Demografia
Biztanleria 2.070 biztanle (2013)
Dentsitatea 77,09 biztanle/km²
Zahartze tasa[1] % 24,79
Ugalkortasun tasa[1] ‰ 52,2
Ekonomia
Jarduera tasa[1] % 75,45 (2011)
Genero desoreka[1] % 4,44 (2011)
Langabezia erregistratua[1] % 5,3 (2013)
Kultura
Euskaldunak % 14,96 (2010)
Euskararen erabilera

1,31 (2011)
Datu gehigarriak
Webgunea http://espelette.mairie.com/


Ezpeleta Lapurdiko hegoaldeko udalerri bat da, Lapurdi Garaian kokatua. Oso ezagunak ditu herriko piper gorriak.

Geografia[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Ingurune naturala[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Udalerritik hainbat erreka igarotzen dira: Latsa erreka (hara isurtzen da Zubizabaleta erreka) eta Urotzeko erreka. Biak Errobira isurtzen dira, beherago, udalerritik kanpo. Antzara errekaren ibaiadarra den Urloko erreka ere Ezpeletako lurretatik igarotzen da. Urdazuri ibaira isurtzen den Larreko errekak ere udalerria zeharkatzen du, bai eta haren ibaiadar diren Farendeiko eta Erdiko errekek ere.

Udalerri mugakideak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Etxeak eta auzoak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

  • Legañoa
  • Xerrenda
  • Burgua
  • Basaburu
  • Mendia

Herria[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Ezpeletako ikuspegia

Giro atsegineko herria da eta, horko Ezpeletako piperren bidez, bizitasuna eramaten dute “ahogozo”ko Frantziara.

Herriak bi auzo ditu, eta Kanbora doan errepideak bi auzo horiek banatzen ditu. Goial­dean udaletxea (herriko etxea) dago, Errenazimentu garaiko Jauregia gazteluan. Bailaratxoaren atzeal­dean, San Esteban eliza sendoa altxatzen da. Lapurdiko dorre klasikoa du eta XVII. mendearen hasieran eraiki zuten, baita haren erretaula nagusia ere. Alboetan, berriz, al­de batean, eseritako Ama Birjina dago, Michelangeloren estilokoa; beste al­dean, Kristo bikain bat. Riberaren olio-pintura bat dago, Ezpeletako baroiaren dohaintza. Halaber, badira ere bertan Errenazimentuko ur bedeinkatuko ontzi bitxi bat eta kantore barroko bat.

Hilarrien bil­duma oso interesgarria da, baita lau esbastika dituen hilobi‑harria ere bai. Hilerri horretan bertan, absidearen ondoan, Agnès Soureten hilobia dago, historian lehendabiziko aldiz, Frantziako neska ederrena edo "Miss France" hautatua, eta 1902an Ezpeletan sortua.

Eraikinak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Historia[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Olha izeneko tokian historiaurreko bizilekua dago. Moustier aldiko hezur eta harri landuak atzeman dira bertan.[2]

Ekonomia[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Ezpeletako piperra[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Sakontzeko, irakurri: «Ezpeletako piperra»
Ezpeletako piper gorri min ezagunak

Bertako piper gorri minak oso ezagunak dira eta oso aintzat hartuak sukaldaritzan, saltsak, barrubeteak eta abar prestatzeko.

Adibidez, bixigarria ematen die dela pil-pilean egindako bakailaoari, dela marmitakoari, dela axoari. Ezpeletar esapideak dioenez: «Euskaldun, fededun, biperdun».

Urtero, Ezpeletako Biper Eguna ospatzen da.[3]

Demografia[aldatu | aldatu iturburu kodea]

XIX. mendearen erdialdean 1.700 biztanle baino gehiago izatera iritsi zen Ezpeleta, baina hurrengo hamarkadetan lagunak galtzen hasi zen eta 1960ko hamarkadan behea jo zuen, 1.200 biztanle inguruan. Ondoren hazkunde nabarmena izan zuen udalerriak, eta XXI. mendearen hasieran 2.000 biztanleen maila gainditu zuen.

Ezpeletako biztanleria
Datuen iturburua: INSEE
Ezpeletako kalea

Politika[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Kultura[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Mitologia[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Jaiak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Uda‑garaian Donibaneko ekimen‑sindikatuak jaial­diak eta ikuskizunak antolatzen ditu. Herriko festak ekainaren 24ean hotsandiz ospatzen dituzte, San Joan Bataiatzailearen egunean. Bezperako sua festen hasiera izan ohi da.

Ezpeletar ospetsuak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Armand Daviden omenezko plaka Ezpeletan.

Erreferentziak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Kanpo loturak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Wikimedia Commonsen badira fitxategi gehiago, gai hau dutenak: Ezpeleta Aldatu lotura Wikidatan
Portal.svg
Euskarazko Wikipedian bada atari bat, gai hau duena:
Euskal Herriko Wikiatlasa