Ainhoa

Wikipedia, Entziklopedia askea
Hona jauzi: nabigazioa, Bilatu
Artikulu hau Lapurdiko udalerriari buruzkoa da; beste esanahietarako, ikus «Ainhoa (argipena)».
Ainhoa
 Lapurdi, Euskal Herria
Ainhoa Vue.JPG
Ainhoako ikuspegia.

Ainhoako armarria

Administrazioa
Estatua Frantzia
Eskualdea Akitania Berria
Departamendua Pirinio Atlantikoak
Elkargoa Euskal Hirigune Elkargoa
Barrutia Baiona
Kantonamendua Uztaritze-Errobi eta Urdazuri ibarrak
Izen ofiziala Ainhoa
Posta kodea 64250
INSEE kodea 64014
Herritarra ainhoar
Kokapena
Koordenatuak 43° 18′ 24″ N, 1° 29′ 55″ W / 43.306666666667°N,1.4986111111111°W / 43.306666666667; -1.4986111111111Koordenatuak: 43° 18′ 24″ N, 1° 29′ 55″ W / 43.306666666667°N,1.4986111111111°W / 43.306666666667; -1.4986111111111
Ainhoa hemen kokatua: Lapurdi
Ainhoa
Ainhoa
Ainhoa (Lapurdi)
Azalera 16,19 km2
Garaiera 52-649 metro
Distantzia 27 km Baionara
Demografia
Biztanleria 666 biztanle (2013)
Dentsitatea 41,14 biztanle/km²
Zahartze tasa[1] % 19,5
Ugalkortasun tasa[1] ‰ 72,88
Ekonomia
Jarduera tasa[1] % 78,49 (2011)
Genero desoreka[1] % 6,18 (2011)
Langabezia erregistratua[1] % 6,61 (2013)
Kultura
Euskaldunak % 27,34 (2010)
Euskararen erabilera % 4,7 (2011)
Datu gehigarriak
Sorrera XIII. mendea. urtea
Webgunea http://www.ainhoa.fr/

Ainhoa Lapurdiko hegoaldeko udalerri bat da, Pirinioen mendebaldean eta Lapurdi Garaia eskualdean kokatua, Nafarroa Garaiarekiko mugan.

Xareta elkartea osatzen du udalerriak, Sara, Urdazubi eta Zugarramurdi herriekin batera.

Izena[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Udalerriaren izena historian zehar honako grafiez idatzia izan da: Aynoa (1238), Aynho (1243), Aignoa eta Aynoa (1249), Haynou eta Anhoe (1289), Nostre-Done d'Ainhoe (1511, Baionako Santa Klara abadiako tituluak), Añoa (1650, Guiena, Gaskonia eta inguruko Herrialdearen Gobernu Generalaren mapa), Anhoue (1684, Baionako diozesiaren izendapenak), Mendiarte (1793), Ainhone (1793), Ainhoue (1801, Legeen txostena), Ainhoue edota Ainhoa (1863, Biarno-Euskal Herriko hiztegi topografikoa) eta XIX. mendean Ainhoa.

Brigitte Jobbé-Duvalen ustez[2] udalerriaren izena euskarazko aino hitzetik etor daiteke, "ahuntz" esan nahiko lukeelarik.

Geografia[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Ingurune naturala[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Urdazuri ibaia udalerritik igarotzen da, bere zenbait ibaiadarrekin batera: Larreko erreka (eta bertara isurtzen diren Haitzaberriko erreka, Erdiko erreka eta Farendeiko erreka) eta Opalazioko erreka.

Udalerri mugakideak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Herria[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Pilotalekua eta hilerria —bizitza eta heriotza— herrigunearen erdi‑erdian daude.

Ainhoako eliza eraikin handia da, haren kanpandorrearen oinarria karratua da, gorago oktogono‑forma du, eta goi‑goian orratza dauka. Galeria landuak ditu, bertako ohituraren arabera, eta Errenazimentuko erretaula eta absidea zirrimargotuta daude (intentzioa ona izango zen baina ez zuten asmatu).

Hilerrian taula‑formako hilarri interesgarriak aurkituko ditugu. Haietako bat 1685ekoa da eta hauxe jartzen du:

« Ezpondaco sepultura. Martin de Goieneche eta Maria de Segurac eguina.  »

Al­dapa piko samarra badu ere, Atsulai mendian, Ainhoa inguruko ibarra mendean hartuta, Arantzetako Ama Birjinaren kapera dago, Gipuzkoako zaindaria eta Arantzazuko santutegikoaren irudiaren erreplika.

Hari ere esaten diote Ainhoako Ama Birjina. Ermitatik gertu trikuharri bat dago. Bistak zoragarriak dira. Ainhoako baserri‑gunean XVII. mendeko etxeak ikusiko ditugu, fatxada aurreratuak eta habe horizontal zizel­katuak dituzte. Esate baterako, Ithurria etxea 1636koa da. Koloreei erreparatuta, rouge basque gailentzen da: gorri motela, diskretua, dotorea...

Etxeak eta auzoak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

  • Dolhareko Borda[3]
  • Ezponda[3]
  • Ezpondako Borda[3]
  • Fulianborda[3]
  • Gaskoinen Borda[3]
  • Haizagerri[3]
  • Haltien Borda[3]
  • Hariztoien Borda[3]
  • Harotxaren Borda[3]
  • Janmarien Borda[3]
  • Joanioren Borda[3]
  • Kanpainia[3]
  • Kontxoenea[3]
  • Mazondoa[3]
  • Mendiondoa[3]
  • Mentaberria[3]
  • Murruenea[3]
  • Narkoinborda[3]
  • Okilaua[3]
  • Olhatxoa[3]
  • Ordokiko Borda[3]
  • Ordosgoitiko Borda[3]
  • Patzikoen Borda[3]
  • Peorteiko Borda[3]
  • Perlaen Borda[3]
  • Tanburin Borda[3]
  • Ukutea[3]
  • Urrutieneko Errota[3]
  • Xara Handia[3]
  • Xarak[3]

Historia[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Ainhoako hilerria

XIII. mendea[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Ainhoa, Urdazubiko priore-etxeak sortu zuen bikario gisa XIII. mendean. Ingalaterra eta Nafarroako erresumaren arteko guden ondoren, Ainhoa parrokiako lurrak, bi erresumen arteko lur banatugabeak bihurtu ziren.

XVII. mendea[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Hogeita Hamar Urteko Gerraren (1618-1648) ondorioz Ainhoa suntsiturik geratu zen; dena dela,horren ondoren, berreraikia izan zen.

XVIII. mendea[aldatu | aldatu iturburu kodea]

1724. urtean, Donazaharre (1685), Mugerre eta Hiriburu (1696) herrietako erreboltei jarraiki, gatzaren gaineko zerga berrien aurka altxatu ziren ainhoarrak. Geroago, 1726. urtean, 50. zerga deituko zitzaionaren aurka Lapurdi osoan zabalduko ziren altxamenduen aitzindari gisa [4].

1790. urteko martxoaren 4ko legeak paisaia administratibo berria ekarri zuen Ipar Euskal Herrira: Kantonamenduak eta barrutiak sortzeaz gain, hainbat herritako izenak aldatu ziren, Frantziar Iraultzaren izpiritua hobeki adierazteko, omen. Ainhoak, Mendiarte izena hartu zuen.

Ekonomia[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Udalerriko ekonomiaren oinarria laborantza eta basogintza dira. Udalerriak dituen 1.619 hektareetatik, 500 basoak dira. Ezpeletako piperraren sor-markaren barruan dago kokaturik udalerria. Dena dela, turismoa gero eta garrantzia handiagoa hartzen ari da, Frantziako herri politenetariko bat (L'un des plus beaux villages de France) izendatu baitzuen "Les Plus Beaux Villages de France" elkarteak.

Demografia[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Ainhoako populazioak goia jo zuen XIX. mendearen erdialdean, ia 900 biztanle izatera iritsi zenean. 1960ko harmarkadan behea jo zuen, 50 biztanlerekin, baina ordutik berriro goranzko joera txikia hartu zuen populazioak.

Ainhoako biztanleria
Datuen iturburua: INSEE

Ondasun nabarmenak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Argazki galeria[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Ainhoar ospetsuak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Ikus gainera[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Erreferentziak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

  1. a b c d e   Euskal Herriari Begira, Udalbiltza, http://udalbiltza.eus/eu/euskal-herriari-begira .
  2. [rage|auteur=|titre=Dictionnaire des noms de lieux - Pyrénées-Atlantiques. Jobbé-Duval, Brigitte. Archives et Culture, 2009. isbn=978-2-35077-151-9] (Frantsesez)
  3. a b c d e f g h i j k l m n o p q r s t u v w x y z aa ab ac ad ae af ag ah ai aj ak al am an   Géoportail - Frantziako Institutu Geografiko Nazionala, Géoportail, http://www.geoportail.fr/. Noiz kontsultatua: 2011-10-16 .
  4. Philippe Veyrin Les Basques Arthaud, 1975 - 179. orr.

Kanpo loturak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Wikimedia Commonsen badira fitxategi gehiago, gai hau dutenak: Ainhoa Aldatu lotura Wikidatan
Portal.svg
Euskarazko Wikipedian bada atari bat, gai hau duena:
Lapurdi