Ainhoa

Wikipedia, Entziklopedia askea
Artikulu hau Lapurdiko udalerriari buruzkoa da; beste esanahietarako, ikus «Ainhoa (argipena)».
Ainhoa
 Lapurdi, Euskal Herria
Ainhoa Vue.JPG
Ainhoako ikuspegia.

Blason ville fr Ainhoa (Pyrénées-Atlantiques).svg
Armarria


Kokapena
Herrialdea Euskal Herria
Lurraldea Lapurdi
Administrazioa
Estatua Frantzia
Eskualdea Akitania Berria
Departamendua Pirinio Atlantikoak
ElkargoaEuskal Hirigune Elkargoa
BarrutiaBaiona
KantonamenduaUztaritze-Errobi eta Urdazuri ibarrak
Izen ofizialaBlason ville fr Ainhoa (Pyrénées-Atlantiques).svg  Ainhoa
AuzapezaHenri Agerre (2008-2014)
Posta kodea64250
INSEE kodea64014
Herritarraainhoar
Geografia
Azalera16,19 km²
Garaiera52-649 metro
Distantzia27 km (Baionatik)
Demografia
Biztanleria671 (2018: Red Arrow Down.svg −1)
alt_left 332 (%49.5)340 (%50.7) alt_right
Dentsitatea41,14 biztanle/km²
Zahartzea[1]% 19,5
Ugalkortasuna[1]‰ 72,88
Ekonomia
Jarduera[1]% 78,49 (2011)
Desberdintasuna[1]% 6,18 (2011)
Langabezia[1]% 6,61 (2013)
Euskara
Euskaldunak% 27,34 (2010)
Erabilera% 4,7 (2011)
Datu gehigarriak
SorreraXIII. mendea. urtea
Webguneahttp://www.ainhoa.fr/


Ainhoa Lapurdiko hegoaldeko udalerri bat da, Pirinioen mendebaldean eta Lapurdi Garaia eskualdean kokatua, Nafarroa Garaiarekiko mugan.

Xareta elkartea osatzen du udalerriak, Sara, Urdazubi eta Zugarramurdi herriekin batera.

Izena[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Udalerriaren izena historian zehar honako grafiez idatzia izan da: Aynoa (1238), Aynho (1243), Aignoa eta Aynoa (1249), Haynou eta Anhoe (1289), Nostre-Done d'Ainhoe (1511, Baionako Santa Klara abadiako tituluak), Añoa (1650, Guiena, Gaskonia eta inguruko Herrialdearen Gobernu Generalaren mapa), Anhoue (1684, Baionako diozesiaren izendapenak), Mendiarte (1793), Ainhone (1793), Ainhoue (1801, Legeen txostena), Ainhoue edota Ainhoa (1863, Biarno-Euskal Herriko hiztegi topografikoa) eta XIX. mendean Ainhoa.

Brigitte Jobbé-Duvalen ustez[2] udalerriaren izena euskarazko aino hitzetik etor liteke: hitz horrek "ahuntz" esan nahi omen du.

Geografia[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Ingurune naturala[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Urdazuri ibaia udalerritik igarotzen da, bere zenbait ibaiadarrekin batera: Larreko erreka (eta bertara isurtzen diren Haitzaberriko erreka, Erdiko erreka eta Farendeiko erreka) eta Opalazioko erreka.

Udalerri mugakideak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Herria[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Pilotalekua eta hilerria —bizitza eta heriotza— herrigunearen erdi‑erdian daude.

Ainhoako eliza eraikin handia da: kanpandorrearen oinarria karratua du, gorago oktogono‑forman, eta goi‑goian orratza dauka. Galeria landuak ditu, bertako ohituraren arabera, eta Errenazimentuko erretaula eta absidea zirrimargotuta daude (asmoa ona bide zen, baina ez zuten asmatu).

Hilerrian taula‑formako hilarri interesgarriak daude. Haietako bat 1685ekoa da eta hauxe jartzen du:

« Ezpondaco sepultura. Martin de Goieneche eta Maria de Segurac eguina. »

Al­dapa piko samarra badu ere, Atsulai mendian, Ainhoa inguruko ibarra mendean hartuta, Arantzetako Ama Birjinaren kapera dago, Gipuzkoako zaindaria eta Arantzazuko santutegikoaren irudiaren erreplika.

Hari ere esaten diote Ainhoako Ama Birjina. Ermitatik gertu trikuharri bat dago. Bistak zoragarriak dira. Ainhoako baserri‑gunean XVII. mendeko etxeak daude, fatxada aurreratuak eta habe horizontal zizel­katuak dituztenak. Esate baterako, Ithurria etxea 1636koa da. Koloreei erreparatuta, rouge basque gailentzen da: gorri motela, diskretua, dotorea...

Etxeak eta auzoak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

  • Dolhareko Borda[3]
  • Ezponda[3]
  • Ezpondako Borda[3]
  • Fulianborda[3]
  • Gaskoinen Borda[3]
  • Haizagerri[3]
  • Haltien Borda[3]
  • Hariztoien Borda[3]
  • Harotxaren Borda[3]
  • Janmarien Borda[3]
  • Patzikoen Borda[3]
  • Peorteiko Borda[3]
  • Perlaen Borda[3]
  • Tanburin Borda[3]
  • Ukutea[3]
  • Urrutieneko Errota[3]
  • Xara Handia[3]
  • Xarak[3]

Historia[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Ainhoako hilerria

XIII. mendea[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Ainhoa Urdazubiko priore-etxeak sortu zuen bikario gisa XIII. mendean. Ingalaterra eta Nafarroako erresumaren arteko guden ondoren, parrokiako lurrak bi erresumen arteko lur banatugabeak bihurtu ziren.

XVII. mendea[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Hogeita Hamar Urteko Gerraren (1618-1648) ondorioz, Ainhoa suntsiturik geratu zen; dena dela, horren ondoren, berreraiki zen.

XVIII. mendea[aldatu | aldatu iturburu kodea]

1724. urtean, Donazaharre (1685), Mugerre eta Hiriburu (1696) herrietako matxinadei jarraiki, gatzaren gaineko zerga berrien aurka altxatu ziren ainhoarrak, geroago, 1726. urtean, 50. zerga deituko zitzaionaren aurka Lapurdi osoan zabaldu ziren altxamenduen aitzindari gisa [4].

1790. urteko martxoaren 4ko legeak administrazio mota berria ekarri zuen Ipar Euskal Herrira: kantonamenduak eta barrutiak sortzeaz gain, hainbat herritako izenak aldatu ziren, Frantziar Iraultzaren izpiritua hobeki adierazteko, omen. Ainhoak Mendiarte izena hartu zuen.

Ekonomia[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Udalerriko ekonomiaren oinarria laborantza eta basogintza dira. Udalerriak dituen 1619 hektareetatik, 500 basoak dira. Ezpeletako piperraren sor-markaren barruan dago kokaturik udalerria. Dena dela, turismoa gero eta garrantzia handiagoa hartzen ari da, Frantziako herri politenetariko bat (L'un des plus beaux villages de France) izendatu baitzuen "Les Plus Beaux Villages de France" elkarteak.

Demografia[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Ainhoako populazioak goia jo zuen XIX. mendearen erdialdean, ia 900 biztanle izatera iritsi zenean. 1960ko harmarkadan behea jo zuen, 500 biztanlerekin, baina ordutik berriro goranzko joera txikia hartu zuen.

Ainhoako biztanleria
Datuen iturburua: INSEE

Kultura[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Ainhoako François Baptiste[5] (Ahotsak[6] proiekturako)

Euskara[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Ainhoak[7] berezko mintzaira du, Sara-Ainhoa ingurukoa[8] hain zuzen. Nafar-lapurtarraren aldaera da.

Ondasun nabariak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Argazki galeria[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Ainhoar ospetsuak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Ikus gainera[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Erreferentziak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

  1. a b c d e Euskal Herriari Begira. Udalbiltza.
  2. [rage|auteur=|titre=Dictionnaire des noms de lieux - Pyrénées-Atlantiques. Jobbé-Duval, Brigitte. Archives et Culture, 2009. isbn=978-2-35077-151-9] (Frantsesez)
  3. a b c d e f g h i j k l m n o p q r s t u v w x y z aa ab ac ad ae af ag ah ai aj ak al am an Géoportail - Frantziako Institutu Geografiko Nazionala. Géoportail. (Noiz kontsultatua: 2011-10-16).
  4. Philippe Veyrin Les Basques Arthaud, 1975 - 179. orr.
  5. «Baptiste, François - Ahotsak.eus» ahotsak.eus (Noiz kontsultatua: 2019-01-02).
  6. «Ahotsak.eus, Euskal Herriko hizkerak eta ahozko ondarea» ahotsak.eus (Noiz kontsultatua: 2019-01-02).
  7. «Ainhoa - Ahotsak.eus» ahotsak.eus (Noiz kontsultatua: 2018-11-15).
  8. «Sara-Ainhoa ingurukoa - Ahotsak.eus» ahotsak.eus (Noiz kontsultatua: 2018-11-15).

Kanpo estekak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Euskarazko Wikipedian bada atari bat, gai hau duena:
Lapurdi