Uztaritze

Uztaritze
Lapurdi, Euskal Herria
Uztaritze eta Errobi ibaia, Hiribehere auzoan
Armarria
Kokapena
Herrialdea	Euskal Herria
Lurraldea	Lapurdi
Administrazioa
Estatua	Frantzia
Eskualdea	Akitania Berria
Departamendua	Pirinio Atlantikoak
Elkargoa	Euskal Hirigune Elkargoa
Barrutia	Baiona
Kantonamendua	Uztaritze-Errobi eta Urdazuri ibarrak
Izen ofiziala	Ustaritz
Auzapeza	Bruno Carrere (Abertzale)Bruno Carrère (2020-2026)
Posta kodea	64480
INSEE kodea	64547
Herritarra	uztariztar
Geografia
Koordenatuak	43°23′58″N 1°27′23″W
Azalera	32,75 km²
Garaiera	0-143 metro
Demografia
Biztanleria	6.818 (2018:  213)
3.905 (%50,8)   (%49,2) 3.778
Dentsitatea	241,13 biztanle/km²
Zahartzea	% 41,43
Ugalkortasuna	‰ 55,2
Ekonomia
Jarduera	% 75,06 (2011)
Desberdintasuna	% 3,01 (2011)
Langabezia	% 6,21 (2013)
Euskara
Euskaldunak	% 13,3 (2010)
Erabilera	% 1,02 (2011)
Datu gehigarriak
Webgunea	http://www.mairie-ustaritz.fr

Uztaritze Lapurdiko udalerri bat da, Lapurdi Erdialdean kokatua. Lapurdiko hiriburua izan zen 1177tik 1789 arte, Frantziako Iraultza gertatu arte.

Geografia

Ingurune naturala

Herria Errobi ibaiaren bi aldeetara hedatzen da. Era berean, Uhabia ibaiak ere udalerria gurutzatzen du. Udalerriak dituen 3.275 hektareetatik 900 (% 27,48) basoak dira.

Udalerri mugakideak

• Milafranga, iparraldean,
• Basusarri, ipar-mendebaldean,
• Arrangoitze eta Senpere, mendebaldean,
• Zuraide eta Ezpeleta, hegoaldean,
• Larresoro eta Jatsu, ekialdean.

Herriko auzoak

Uztaritze

Uztaritzeko udalaren arabera, herria bortz auzotan banatuta dago:

• Hiri-Barnea: Betidanik, urteetan zehar, leku arras inportantea izan da Lapurdin. Gaur ere gune administratiboa eta turismo bulegoa da. Lota gaztelua (XIX. mendekoa) ere bertan dago.
• Hiribehere: hegoaldean den hirixka eta iparrean den Heraitze artean da. Han daude Arkia eihera, Saint Joseph lizeoa, baita Sorhoeta etxe azkarra ere (XIII. mendea).
• San-Mixel / Oihanak: hegoaldean Zuraide eta Senpererantz badira hilerria (Garat harrizko hilobia), Haitze gaztelua (ondare nazionala), Saint-François-Xavier ikastetxea (artea eta apaindura). Oihanak auzoan (650 hektarea, Senpereko bidean) dagoen basoan orientazio mahai bat eta kanpoko apairuko gune bat daude. Bertako leku izen batzuk dira hauek: Amestsia, Amestsi Handia, Apalaga, Hardoia, Larregi, Luxoki, Mindegitikia eta Untzilarre. Era berean, Inglesen Gurutzea eta "Otsantzeko Santa Madalen kapera" (konponketan) Donejakue bidean daude.
• Heraitze: Errobi ibaiaren ondoko aldea da. Gotorleku batzuk daude: Larregienea (XVII. mendea) eta Haltia (XIX. mendea). Arkiako gazteluak (XIX. mendea) Erdi Aroko kapera bat dauka (Santa Katalina).
• Arruntz: Uztaritzeko iparraldean dago, Baionarako bidean. Euskal Herriko herri tipikoen irudia du, eliza eta frontoiarekin. Halaber, Lapurdiko Etxea (Elizalderena etxe museoa, 1696) eta XVII. mendeko sagar-dolarea (Bereterraenea) daude.

Klima

CNRSk 2010ean egindako Joly ikerketaren arabera, udalerriak klima ozeaniko aldatua du. Köppen-Geiger sailkapenaren arabera, Cfb motakoa da: klima epela, uda freskoa, sasoi lehorrik gabe. Météo-Franceren 2020ko tipologiaren arabera, udalerria mendiko klima du, eta Pirinio Atlantikoetako klima-eskualdean kokatuta dago (ezaugarri nagusiak: prezipitazio handiak (>1200 mm/urte) urte osoan; negu oso epela (7,5 °C lautadan), haize ahulak). RE2020 araudiaren arabera, eraikuntza berrietarako, udalerria H2c zonan dago.

1971-2000 aldiko batez besteko urteko tenperatura 14,1 °C-koa da, 12,8 °C-ko anplitude termikoarekin. Urteko batez besteko prezipitazio-metaketa 1433 mm-koa da, urtarrilean 13,3 euri-egun eta uztailean 8,1 egun izanik. 1991-2020 aldirako, hurbilen dagoen Météo-France estazioa Anglet udalerrian dago, 10 km-ra, eta bertan neurtutako batez besteko urteko tenperatura 14,5 °C-koa da eta prezipitazio-metaketa 1473,6 mm-koa delarik. Estazio horretan erregistratutako tenperatura maximoa 42,9 °C-koa da, 2022ko ekainaren 18an lortua; tenperatura minimoa, berriz, -12,7 °C-koa da, 1985ko urtarrilaren 16an lortua.

Historia

2009an egin ziren indusketek erakutsi dute Paleolitoan giza jarduera bazela Arrauntz, Haitzeko Ihara eta Larrexuria izeneko tokietan.

Antzinaroan tarbeliarrak izan ziren inguru honetan, aurre-euskaldun kontsideratu izan den akitaniar herria. Herri zeleten eta germaniarren Iberiar penintsularako bidean kokaturik dagoenez haien harpilaketak jasango zituela pentsatzen da.

Erdi Aroan

La Motteko gaztelu gotortuak eta beste hainbat dorretxek adierazten dute borroka lekua izan zela. Done Bikendi elizaren izena, gaur egun desagertua, mantentzen da antzinako kristautzearen seinale.

Nafarroako Antso III.a Nagusia erregeak Lapurdiko bikonderria eratu zuen 1023an. 1152an Leonor Akitaniakoa Henrike II.a Ingalaterrakoarekin ezkondu zen eta Ingalaterrak Akitania eskuratu zuen. 1174an Arnaud-Bertrand bizkondeak aurre egin zion Ingalaterrari eta Rikardo Lehoibihotzak Baiona setiatu zuenean Arnaudek ihes egin zuen Uztaritzera. Motte gazteluan ezarri zen eta Uztaritze bihurtu zen Lapurdiko hiriburu 1790. urterarte.

Antzinatik bazen epaitegia Uztaritzen. Lapurdiko 35 herriren auziak epaitzen zituen. Baionako katedraleko urrezko liburuak (edo Baionako katedraleko kartularioak) 1235ean aipatzen du “antiqui probi homines et seniores terrae sat in plena curia de Ustaritz”. Hau ere 1790an desegin zen.

Aro modernoa

Lapurtarren Biltzarraren oroitarria Uztaritzeko herriko etxe edo udaletxean. "Laphurdiko herriek eta Eskualzaleen Biltzarrak 1930an egina".

1523an Karlos V.aren ordainpeko alemaniarrek Uztaritze erre eta biztanleak hil zituzten. Urte berean artoa ereiteko lehen saiakera egin zen Uztaritzen, Euskal Herriko zein Europako lehenengo saiakera izan zen. Lapurdiko hiriburu izanik Kapito-harriaren inguruan biltzarrak egiten zituzten Lapurdiko 35 herrietako auzapezek (baldam-apheza). Dataturik dagoen biltzarrik zaharrena 1567ko urtarrilaren 24koa da eta Micheau de Sossiondo izan zen burua.

1576ko urriaren 2an sorginkeria egotzita 41 pertsona heriotzara zigortu zituen Uztaritzen epaile batek. Lanetabarta etxeko Marie de Chorropique, auzipetu nagusia, sutan erre zuten, eta beste 40ak hil. Haurrak akelarreetan erabiltzeko hiltzea egotzi zieten. Halere, epaiak ez zuen beharrezko prozedura bete, auzipetuei ez baitzien apelatzeko aukerarik eman. Pierre De Lancre inkisidore krudelari ere arreta deitu zion epailearen utzikeriak, idatzi zuenez.

XVII. mendean Pierre de Lancre majistratuaren sorgin-ehiza pairatu zuen. 1611ko uztailean inkisizioak Uztaritzeko hiru iheslari epaitu zituen Logroñon.

Frantziako Iraultzaren ondoren administrazioaren birrantolaketa bat egin zen. 1790ko martxoaren 4an Prinio Atlantikoak departamentua eratu zen eta Euskal Herriko hiru barruti eratu ziren, Maule, Donapaleu eta Uztaritze, baina Uztaritzeko egoitza berehala Baionara aldatu zen arrazoi historikoak argudiatuta.

1813an Iberiar penintsulan zehar Napoleonen tropen aurka borrokatu ziren portugaldarrak Uztaritzeraino iritsi ziren eta herria okupatu zuten. Okupazio baketsua izan zen. 1815ean tropa espainiarrak iritsi ziren baina Luis Antonio Frantziakoak eta Fernando VII.ak adostu zuten tropak mugara erretiratuko zirela.

Aro garaikidea

Frantziako Iraultzak eragin negatiboa izan zuen Lapurdiko ekonomian eta askok emigratu egin zuten Ameriketara. Era berean Espainian izandako karlistaldien ondoren hegoaldetik euskaldun ugarik egin zuten ihes eta Uztaritzen asko kokatu ziren.

1829an Gurutzetako Alabek komentua eraiki zuten. Mexikon eta Txilen aberastu ondoren hainbat uztariztar itzuli egin ziren eta herriaren ekonomia suspertu zuten. Etxe ederrak eraiki zituzten izen exotikoak zituztenak; hala nola Guadalupe, Lota, Arauco, Talcahuano eta Valparaiso. Eliza zaharraren lekuan eliza neogotiko berria altxatu zuten. Arkitekturan burdinurtua erabili izan den aurreneko elizetako bat izan zen.

Ekonomia

Enplegua

2023 urtean 15-64 urteko 4.939 biztanleetatik 3.990 aktibo ziren (% 80,8), horietako 3.697 lanean (% 74,9) eta 293 langabezian (aktiboen % 7,3).

4.93915-64 urteko biztanle

% 80,8aktibo

% 74,9lanean

% 7,3langabezia-tasa

Jarduera-tasa: talde bakoitzeko biztanleen artean zenbat diren aktibo (lanean edo langabezian).

15-24 urte% 49,9

25-54 urte% 93,4

55-64 urte% 62,5

Gizonak% 82,0

Emakumeak% 79,6

Langabezia-tasa hezkuntza-mailaren arabera

Titulurik gabe% 11,3

BEPC, brebeta% 14,0

CAP-BEP% 7,6

Batxilergoa% 8,8

Goi-mailako +2% 4,5

Goi-mailako +3/4% 7,9

Goi-mailako +5% 4,8

Marratxo bertikala: udalerriko langabezia-tasa orokorra (% 7,3). Zabalerak eskala finko batean daude (0-% 50), udalerri artean konparagarriak izan daitezen.

948 ez-aktibotik 325 ikasle edo ordaindu gabeko praktiketan ari ziren (% 34,3), 291 erretiraturik zeuden (% 30,7) eta 332 bestelako ez-aktibo ziren (% 35,0).

Ez-aktiboak

% 34

% 31

% 35

Ikasle edo praktikanErretiratuakBestelakoak

Lanbide-kategoria

% 10

% 17

% 30

% 25

% 17

NekazariakArtisau/merkatariakGoi-mailako langileakErdi-mailakoakEnplegatuakEskulangileak

Udalerrian 1.938 enplegu zeuden 2023 urtean. Udalerriko biztanle landunak 3.697 ziren; beraz, udalerria langile-erakarlea da.

1.938enplegu udalerrian

% 76,2soldatapeko

% 23,8ez-soldatapeko

NekazaritzaIndustriaEraikuntzaMerkataritza/zerbitzuakAdministrazioa/hezkuntza/osasuna

Diru sarrerak

2023 urtean, diru-sarreren mediana 27.340 eurokoa zen, eta biztanleen % 9 pobrezian bizi zen (bizimoduaren medianaren % 60tik behera).

27.340 €diru-sarreren mediana▲ Dep.: 26.300 €

% 9,0pobrezia-tasa▼ Dep.: % 13,3

Departamenduarekiko konparaketa xehea

Pobrezia-tasa adinaren arabera (departamendua)

18 urtez azpiko% 17,6

18-29 urte% 17,6

30-39 urte% 12,5

40-49 urte% 13,4

50-64 urte% 12,4

65-74 urte% 9,0

75 urte eta gehiago% 9,3

Pobrezia-tasa etxebizitza-erregimenaren arabera (departamendua)

Jabeak% 6,5

Errentariak% 25,8

Eskuragarri dagoen errentaren osaera (departamendua)

INSEEk «eskuragarri dagoen errenta» horrela eraikitzen du: jarduera-errenta + pentsioak + ondarea + gizarte-prestazioak (batuz % 100 baino gehiago ematen dute) ken zuzeneko zergak (batez ere errentaren gaineko zerga).

Jarduera-errenta% 65,1

Pentsio/erretiroak% 32,3

Ondarea, bestelakoak% 13,8

Gizarte-prestazioak% 4,4

Zuzeneko zergak−% 15,7

Jarduera-errenta zatitzen bada: soldatak % 57,3, ez-soldatapekoen errenta % 5,5, langabezia-sariak % 2,3.

Historian, Uztaritze Ipar Euskal Herriko jarduera zentro garrantzitsua izan da eta Frantzia eta Espainiaren hartu-eman ekonomikoen elkargune. Mandazain ugari joaten ziren Ainhoa, Baztan edota Iruñera, nekazaritza jarduera dinamiko bati eta herriak Errobin zuen ibai-portura heldutako ondasunei esker.

1245ean,herriko ekoizpen nagusia sagardoa zen eta 1523an, Europa osoko lehen arto laborea jaso zen bertan. Gaur egun, Ezpeletako piperra ekoizteko sor-markaren barruan dago.

2004ko urtarrilean egindako jardueren erroldan, industriari lotutako 19 establezimendu zenbatu ziren; 62, eraikuntzarekin zerikusia zutenak; 37, merkataritza eta konponketekin; eta 121, zerbitzuekin. Horietako 14 establezimendutan, 10 soldatapeko langile edo gehiago zeuden.

Jarduera ekonomikoa laborantzara dago zuzenduta gehienbat (1979an, udalerriko 1.243 hektareek zuten nekazaritza erabilpena, udalerriko lurren ia % 40).

Udalerriko lurretan dago halaber Larroulet S.A. enpresa, Pirinio Atlantikoak departamentuko lehen 50 agroelikadura enpresen barnean dagoena .

Toffolo talde industrialak ere egoitza soziala du Uztaritzen.

2006ko erroldan, 1.409 lanpostu zenbatu ziren udalerrian (1.181 soldatapeko eta 228 ez-soldatapeko).

Demografia

XIX. mendearen erdialdean ia 2.500 biztanle izatera iritsi zen Uztaritze, baina horren ondoren populazioa egonkortu egin zen. 1960ko hamarkadatik aurrera, hazkunde nabaria gertatu zen, eta XXI. mendearen lehen hamarkadarako, udalerriak 6.000 biztanleen maila gainditu zuen.

Datu hauek Wikimedia Commonsetik eskuratu dira. Aldaketarik behar izanez gero, han egin dezakezu. 1962 eta 1999 artean kontatze bikoitz gabeko biztanleria; hortik aurrera, udalerriko biztanleria. Iturriak: Ldh/EHESS/Cassini 1999ra arte. 2006tik aurrera INSEEren datuak.

Biztanleria-piramidea 2022 Guztira: 3.778 gizon, 3.905 emakume
% Gizonak Adina Emakumeak % 0.13   95+   0.49 0.26   90-94   1.97 1.59   85-89   2.30 1.61   80-84   1.43 3.47   75-79   3.69 3.84   70-74   4.79 7.68   65-69   6.12 6.93   60-64   5.86 5.35   55-59   6.38 6.78   50-54   7.50 6.35   45-49   7.22 8.58   40-44   7.50 7.20   35-39   7.38 7.38   30-34   7.78 5.72   25-29   4.69 3.79   20-24   3.41 5.24   15-19   4.46 6.67   10-14   6.33 6.46   5-9   4.35 4.98   0-4   6.35
Iturria: INSEEren datuetatik eratorritako grafikoa. Biztanleria txikia duten herrietako biztanleria borobildu da bertan eskainitako zenbakietan oinarrituta.

Hazkunde begetatiboa

Urtea	2008	2009	2010	2011	2012	2013	2014	2015	2016	2017	2018	2019	2020	2021	2022	2023	2024	2025
Hazkunde begetatiboa	2	11	−7	38	27	7	36	25	10	11	16	17	11	30	27	18	0	−10
Jaiotzak	59	72	53	92	87	78	84	88	75	72	72	91	72	100	93	80	73	74
Heriotzak	57	61	60	54	60	71	48	63	65	61	56	74	61	70	66	62	73	84

Honakoa hazkunde begetatiboa erakusten duen grafiko bat da, hau da, urte batean jaiotakoei hildakoak kentzearen emaitza. Datuak INSEE erakundeak eskaintzen ditu eta Wikimedia Commonsen daude eskuragarri. Aldaketaren bat egin behar bada, bertan egin beharko da.

Familiak eta etxeguneak

2023 erroldaren arabera, Ustaritz udalerrian 7.735 biztanle zeuden eta 3.665 elkarbizitza unitate, hau da, 2,11 lagun elkarbizitza unitate bakoitzeko (Metropolitar Frantzian 2,13). Talderik handiena kide bakarreko elkarbizitza-unitateak ziren (% 36,4), Metropolitar Frantziako batez bestekoaren azpitik (% 39,2).

7.735biztanle

3.665elkarbizitza-unitate

2,11lagun elkarbizitza-unitateko

2.267familia

Udalerria

% 25

% 27

% 9

% 36

Metropolitar Frantzia

% 24

% 26

% 10

% 39

Bikotea seme-alabekinBikotea seme-alabarik gabe etxeanGuraso bakarrekoakKide bakarrekoaBestelakoak

Udalerrian 2.267 familia zeuden, eta horien artean etxean seme-alabarik ez zuten bikoteak ziren ugarienak (1.009). Guraso bakarreko 331 familietatik 258etan ama zen guraso bakarra. 1.151 familiek ez zuten 25 urtetik beherako seme-alabarik etxean. 528k seme-alaba bakarra zuten etxean, 484k bi, eta 105k hiru edo gehiago. Seme-alabadun 927 bikoteetatik 89tan (% 9,6) seme-alabaren bat bikotekide baten aurreko harreman batekoa zen.

1.009

927

331

Bikotea seme-alabarik gabeBikotea seme-alabekinGuraso bakarra

25 urtez azpiko seme-alabarik ez etxean1.151

Seme-alaba bat528

Bi seme-alaba484

Hiru seme-alaba90

Lau edo gehiago15

15 urte edo gehiago zituzten 6.585 biztanle zeuden. Horien artean 15-24 urtekoen % 11,2 bizi zen bakarrik eta 80 urte edo gehiagokoen % 31,8. Bikotean bizitzea ohikoagoa zen talde guztietan, 65-79 urteko taldean jotzen zuen gailurra (% 70,9). 80 urte edo gehiagoko 393 biztanleetatik 293 baino ez ziren elkarbizitza-unitateetan bizi; gainerako 100 kolektibitateren batean.

Bakarrik bizi da

15-24% 11

25-39% 20

40-54% 18

55-64% 22

65-79% 24

80 +% 32

Bikotean bizi da

15-24% 12

25-39% 65

40-54% 68

55-64% 68

65-79% 71

80 +% 33

15 urte edo gehiagoko biztanleen % 37,1 ezkonduta zegoen, eta beste % 22,5 bikotean bizi zen ezkondu gabe (% 11,1 izatezko bikotean eta % 11,4 PACS bidez lotuta). % 27,8 ezkongabeak ziren, % 5,7 alargunak eta % 6,8 dibortziatuak.

Ezkonduta% 37,1

Ezkongabea% 27,8

PACS bidez lotuta% 11,4

Izatezko bikotean% 11,1

Dibortziatuta% 6,8

Alarguna% 5,7

Elkarbizitza-unitatearen erreferentziazko pertsonaren lanbide-kategoriari dagokionez, nagusiak hauek ziren: erretiratuak (% 27,0), erdi-mailako lanbideak (% 19,9), enplegatuak (% 17,5), eskulangileak (% 13,3). Talde nagusia (erretiratuak, % 27,0) Pirinio Atlantikoak departamenduko batez bestekoaren (% 34,1) azpitik dago. 10 elkarbizitza-unitatetan nekazari bat zen erreferentziazko pertsona (% 0,3).

Udalerria

% 12

% 20

% 18

% 13

% 27

Pirinio Atlantikoak

% 11

% 16

% 15

% 12

% 34

Metropolitar Frantzia

% 13

% 16

% 15

% 14

% 30

NekazariakArtisau, merkatari eta enpresa-buruakGoi-mailako langileakErdi-mailako lanbideakEnplegatuakEskulangileakErretiratuakBestelakoak

Taula osoa: elkarbizitza-unitateak eta familiak, 2023

	Kopurua	%
Elkarbizitza-unitateak
Seme-alabekin bizi ziren bikoteak	922	% 25,2
Etxean seme-alabarik ez zuten bikoteak	1.004	% 27,4
Guraso bakarrekoak	331	% 9,0
Kide bakarrekoak	1.335	% 36,4
Bestelakoak	73	% 2,0
Familiak
Seme-alabarik gabeko bikoteak	1.009	% 44,5
Seme-alabadun bikoteak	927	% 40,9
Guraso bakarrekoak	331	% 14,6
25 urtez azpiko seme-alabarik ez etxean	1.151	% 50,8
Seme-alaba bat	528	% 23,3
Bi seme-alaba	484	% 21,3
Hiru seme-alaba	90	% 4,0
Lau seme-alaba edo gehiago	15	% 0,7
Egoera zibila (15 urte edo gehiago)
Ezkonduta	2.445	% 37,1
Izatezko bikotean	734	% 11,1
PACS bidez lotuta	748	% 11,4
Ezkongabea	1.832	% 27,8
Alarguna	376	% 5,7
Dibortziatuta	450	% 6,8
Erreferentziazko pertsonaren lanbidea
Nekazariak	10	% 0,3
Artisau, merkatari eta enpresa-buruak	253	% 6,9
Goi-mailako langileak	429	% 11,7
Erdi-mailako lanbideak	729	% 19,9
Enplegatuak	642	% 17,5
Eskulangileak	487	% 13,3
Erretiratuak	990	% 27,0
Bestelakoak	125	% 3,4
Iturria: INSEE, RP2023.

Etxebizitza

2023 erroldaren arabera, udalerrian 4.064 etxebizitza zeuden. Horietatik 3.657 egoitza nagusi ziren, 151 bigarren egoitza edo noizbehinkakoak eta 255 hutsik zeuden. Etxebizitza gehienak etxeak ziren (2.204), eta apartamentuak gutxi ziren (1.842). Egoitza nagusietatik 2.173 beren jabearen bizilekuak ziren, 1.400 alokairuan zeuden, 399 errenta moderatuko etxebizitza gisa alokatuta eta 84 doan lagata.

4.064etxebizitza

3.657egoitza nagusi

2.204etxe

1.842apartamentu

Etxebizitza multzoa

3.657

Egoitza nagusia (3.657)Bigarren egoitza edo noizbehinkakoa (151)Hutsik (255)

Etxe mota

2.204

1.842

Etxea (2.204)Apartamentua (1.842)

Jabetza egoera

2.173

1.400

399

Jabeak (2.173)Alokairuan (1.400)HLM (399)Doan lagata (84)

Eraikuntza garaiari dagokionez, 2006-2020 artean eraikitako egoitza nagusiak ziren ugarienak (1.373).

Eraikuntza garaia

1919 aurretik265

1919-194590

1946-1970270

1971-1990808

1991-2005650

2006-20201.373

Egoitza nagusien artean gehienek 5 gela edo gehiago zituzten (1.391). Elektrizitatea zen berogailu mota nagusia (1.572 etxebizitzatan). 3.169 egoitza nagusik beren aparkalekua zuten: 1.645 etxebizitzatan auto bakarra zegoen eta 1.852tan bi edo gehiago.

Gela kopurua

1 gela83

2 gela584

3 gela797

4 gela802

5 gela edo gehiago1.391

Berogailu mota

1.387

1.572

499

Gas sarea (1.387)Fuel-olioa (125)Elektrizitatea (1.572)Gas botila (73)Bestelakoak (499)

Aparkalekua eta ibilgailuak

3.169aparkalekua

1.645ibilgailu 1

1.852ibilgailu 2+

Taula osoa: etxebizitzak, 2023

	Kopurua	%
Etxebizitza multzoa
Egoitza nagusia	3.657	% 90,0
Bigarren egoitza edo noizbehinkakoa	151	% 3,7
Hutsik	255	% 6,3
Etxe mota
Etxeak	2.204	% 54,2
Apartamentuak	1.842	% 45,3
Gela kopurua (egoitza nagusiak)
1 gela	83	% 2,3
2 gela	584	% 16,0
3 gela	797	% 21,8
4 gela	802	% 21,9
5 gela edo gehiago	1.391	% 38,0
Eraikuntza garaia (egoitza nagusiak)
1919 aurretik	265	% 7,2
1919-1945	90	% 2,5
1946-1970	270	% 7,4
1971-1990	808	% 22,1
1991-2005	650	% 17,8
2006-2020	1.373	% 37,5
Jabetza egoera (egoitza nagusiak)
Jabeak	2.173	% 59,4
Alokairuan	1.400	% 38,3
HLM	399	% 10,9
Doan lagata	84	% 2,3
Berogailu mota (egoitza nagusiak)
Gas sarea	1.387	% 37,9
Fuel-olioa	125	% 3,4
Elektrizitatea	1.572	% 43,0
Gas botila	73	% 2,0
Bestelakoak	499	% 13,6
Aparkalekua eta ibilgailuak (egoitza nagusiak)
Aparkalekua	3.169	% 86,7
Ibilgailu bat	1.645	% 45,0
Bi ibilgailu edo gehiago	1.852	% 50,6
Iturria: INSEE, RP2023.

Udalerrian, 2006. urtean, 2263 etxebizitza zeuden: haietako % 4,3 bigarren etxebizitzak ziren.

Politika

Artikulu nagusia: «Uztaritzeko Herriko Etxea»

Hauteskundeak

2008ko hauteskundeetan, Bernard Auroyk bere lekua galdu zuen, botoen % 30,6 bilduta. Bigarren itzulian, Herria Bizi Dadin talde abertzalea, komunista eta ezkertiar frantses batzuekin baturik, bozen % 33,6 lortu eta auzapezgoa eta gehiengoa ia lortu zituen. Hala ere, Dominique Lesbats-en Aimer Ustaritz zerrendak % 35,7 erdietsita, irabazi zituen hauteskundeak. Hautetsiei dagokienez, Lesbatsek 20 eserleku eskuratu zituen; HBDk, 5; eta Auroyren zerrendak, 4.

Herria Bizi Dadin

Herria Bizi Dadin herriko talde abertzalea da. 1989ko hauteskundeetan aurkeztu zen lehen aldikotz eta hautetsi bat lortu zuen. Geroztik, gorakada izan du eta 2001eko hauteskundeetan bozen % 26 eskuratu zuen (auzapezaren zerrendak, berriz, % 40). Frantses hautes sistemaren ondorioz, 27 hautetsietatik hiru postu izan zituen herriko etxean. 2008an, berriz, HBD "Ezkerra"rekin koalizioan aurkeztu zen.

2014. urteko hauteskundeetarako zerrenda are irekiago baten alde egin zuen, 2008ra arte boterean jardun zen Auroy-ren zerrendako kideak zerrendan hartuta, baita Carrère auzapezgaiaren inguruneko jendez osatuta.

2014ko abenduaren 16an, Uztaritzen euskara ofiziala izendatzeko erabakia gibelatu egin zen. Abenduaren 23an, euskara ofiziala izatearen aurkako auzia urtarrilaren 13an eginen zela jakin zen. 2015eko urtarrilaren 13an, berriro egin zuten Uztaritzeko Herriko Etxearen aurkako auzia eta epaileak berretsi zuen frantsesa bakarrik dela konstituzionala eta ofiziala, kontrakoa egitea "euskara frantsesaren gainetik" jarriko lukeelakoan..

2018an taldean krisi larria gertatu zen, Carrère auzapezaren jokamoldeekin desadostasun handiak zeudelako. Gainera, Carrère bere baitatik 2020ko hauteskundeetara auzapezgai gisa aurkeztu zen, talde historikoaren jokaeraren aurka. HBDk ez zuen haren hautagaitza babestu (bozkan, Carrère guttiengoan geratu zen), eta geroztik taldea kinka larrian dago.

Kultura

Lota jauregia

Hizkuntza

Uztariztarren berezko euskalkia nafar-lapurtera da. Euskara sustatzeko, herrian ikastola eta bertso-eskola dituzte.

Jaiak

• Uztaritzeko inauteriak

Udako Euskal Unibertsitatea

UEUren hirugarren eta laugarren ekitaldiak, (1976 eta 1977) Uztaritzen antolatu ziren. Lehenago, beste bi Donibane Lohizunen egin ziren eta geroago, 1977tik aurrera, denak Hego Euskal Herrian eratzea erabaki zen, Iruñean, udako ekitaldien eragina zabaldu nahian.

Kirola

• Rugby Club Ustaritz Jatxou

Ondasun nabariak

• San Bixintxo eliza
• Haitze gaztelua
• Haltia gaztelua
• Lota jauregia
• Mokopeita etxea
• Uztaritzeko Herriko Etxea

Uztariztar ospetsuak

• Martin Duhalde (1733-1804) euskarazko idazlea.
• Pierre-Nérée Dassance (1801-1858) elizagizona.
• Jean Baptiste Darricarrere (1842-?) filologoa.
• Louis Dassance (1888-1976) euskarazko idazlea.
• Eugène Goienetxe (1915-1989) historialaria.
• Jean-Baptiste Amestoy (1935) errugbi jokalaria.
• Jean-Martin Etxenike (1954) errugbi jokalaria.
• Manez Saint-Jean (1844-1909) bertsolaria eta garraiolaria

Hiri senidetuak

• Tolosa (Gipuzkoa), 1989. urtetik aurrera.

Argazki galeria

• 
  Herriko Etxea
• 
  Pilotalekua
• 
  Uztaritzeko Lota jauregia
• 
  Uztaritzeko Senkastenea etxea

• 
  Uztaritzeko udalerriaren norabide mahaia
• 
  Ganibetxarbeita etxea
• 
  Filiperenea etxea
• 
  Errobi Kirol Zelaia

Ikus, gainera

• Gure Irratia

Kanpo estekak

• (Frantsesez) Herria Bizi Dadin Uztaritzeko talde abertzalearen webgunea
• Uztaritzeko ikastola
• (Frantsesez) Uztaritzeko informazio eta zerbitzu ataria

• Datuak: Q269874
• Multimedia: Ustaritz / Q269874
• Liburuak: Euskal Herriko bidaia-gida/Herriz herri/Uztaritze