Uztaritze

Wikipedia(e)tik
Hona jo: nabigazioa, Bilatu
Uztaritze
 Lapurdi, Euskal Herria
Ustaritz Mairie.jpg

Uztaritzeko armarria

Administrazioa
Estatua Frantzia
Eskualdea Akitania Berria
Departamendua Pirinio Atlantikoak
Barrutia Baiona
Kantonamendua Uztaritze-Errobi eta Urdazuri ibarrak
Izen ofiziala Ustaritz
Posta kodea 64480
INSEE kodea 64547
Herritarra uztariztar
Kokapena
Koordenatuak 43° 23′ 58″ N, 1° 27′ 23″ W / 43.399444444444°N,1.4563888888889°W / 43.399444444444; -1.4563888888889Koordenatuak: 43° 23′ 58″ N, 1° 27′ 23″ W / 43.399444444444°N,1.4563888888889°W / 43.399444444444; -1.4563888888889
Uztaritze hemen kokatua: Lapurdi
Uztaritze
Uztaritze
Uztaritze (Lapurdi)
Openstreetmap logo.svg Ikusi OpenStreetMapen
Azalera 32,75 km2
Garaiera 0-143 metro
Demografia
Biztanleria 6.362 biztanle (2013)
Dentsitatea 194,26 biztanle/km²
Zahartze tasa[1] % 41,43
Ugalkortasun tasa[1] ‰ 55,2
Ekonomia
Jarduera tasa[1] % 75,06 (2011)
Genero desoreka[1] % 3,01 (2011)
Langabezia erregistratua[1] % 6,21 (2013)
Kultura
Euskaldunak % 13,3 (2010)
Euskararen erabilera

1,02 (2011)
Datu gehigarriak
Webgunea http://www.mairie-ustaritz.fr

Uztaritze Lapurdiko udalerri bat da, Lapurdi Erdialdean kokatua. Lapurdiko hiriburua izan zen 1177tik 1789 arte, Frantziako Iraultza gertatu arte.

Geografia[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Ingurune naturala[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Herria Errobi ibaiaren bi aldeetara hedatzen da. Era berean, Uhabia ibaiak ere udalerria gurutzatzen du. Udalerriak dituen 3.275 hektareetatik 900 (% 27,48) basoak dira.

Udalerri mugakideak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Herriko auzoak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Uztaritze

Uztaritzeko herriko etxearen arabera, herria 5 auzotan banatuta dago:

  • Hiri-Barnea: Betidanik, urteetan zehar, leku bat arras inportantea izan da Lapurdin. Gaur ere gune administratiboa eta turismo bulegoa bada, ahantzi gabe Lota gaztelua (XIX. mendekoa).
  • Hiribehere: hegoaldean den hirixka eta iparrean den Heraitze artean da. Han kokatzen dira Arkia eihera, Saint Joseph lizeoa, baita Sorhoeta etxe azkarra ere (XIII. mendea).
  • San-Mixel / Oihanak: hegoaldean Zuraide eta Senpererantz badira hilerria (Garat harrizko hilobia), Haitze gaztelua (ondare nazionala), Saint-François-Xavier ikastetxea (artea eta apaindura). Oihanak auzoan (650 hektarea, Senpereko bidean) dagoen basoan orientazio mahai bat eta kanpoko apairuko gune bat daude. Bertako leku izen batzuk dira hauek: Amestsia, Amestsi Handia, Apalaga, Hardoia, Larregi, Luxoki, Mindegitikia , eta Untzilarre. Badira ere Inglesen Gurutzea eta "Otsantzeko Santa Madalen kapera" (konponketan) Donejakue bidean kokatuta daudenak.
  • Heraitze: Errobi ibaiaren ondoan dagoen aldea da. Gotorleku batzuk badira hor: Larregienea (XVII. mendea) eta Haltia (XIX. mendea). Arkiako gazteluak (XIX. mendea) erdi aroko kapera bat dauka (Santa Katalina).
  • Arruntz: Ustaritzeko iparraldean dago Baionarako bidean. Euskal Herriko herri tipikoen irudia du, eliza eta frontoiarekin. Atzeman daitezke ere Lapurdiko Etxea (Elizalderena etxe museoa, 1696), XVII. mendeko sagar-dolarea (Bereterraenea).

Ekonomia[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Historian, Uztaritze Ipar Euskal Herriko jarduera zentro garrantzitsua izan da eta Frantzia eta Espainiaren hartu-eman ekonomikoen elkargune. Mandazain ugari joaten ziren Ainhoa, Baztan edota Iruñera, nekazaritza jarduera dinamiko baten eta herriak Errobin zuen ibai-portura heldutako ondasunei esker.

1245. urtean, sagardoa zen herriko ekoizpen nagusia eta 1523an, Europa osoko lehen arto laborea jaso zen bertan. Gaur egun, Ezpeletako piperra ekoizteko sor-markaren barruan dago.

2004ko urtarrilean egindako jardueren erroldan[2], industriari lotutako 19 establezimendu zenbatu ziren; 62, eraikuntzarekin zerikusia zutenak; 37, merkatatza eta konponketekin; eta 121, zerbitzuekin. Horietako 14 establezimendutan, 10 soldatapeko langile edo gehiago zeuden.

Jarduera ekonomikoa laborantzara dago zuzenduta gehienbat (1979. urtean, udalerriko 1.243 hektareek zuten nekazaritza erabilpena, udalerriko lurren ia % 40)[3].

Udalerriko lurretan dago halaber Larroulet S.A. enpresa, Pirinio Atlantikoak departamentuko lehen 50 agroelikadura enpresen barnean dagoena [4].

Toffolo talde industrialak ere egoitza soziala du Uztaritzen.

2006ko erroldan, 1.409 lanpostu zenbatu ziren udalerrian (1.181 soldatapeko eta 228 ez-soldatapeko).[5]

Demografia[aldatu | aldatu iturburu kodea]

XIX. mendearen erdialdean ia 2.500 biztanle izatera iritsi zen Uztaritze, baina horren ondoren populazioa egonkortu egin zen. 1960ko hamarkadatik aurrera, hazkunde nabarmena gertatu zen, eta XXI. mendearen lehen hamarkadarako 6.000 biztanleen maila gainditu zuen udalerriak.

Uztaritzeko biztanleria
Datuen iturburua: INSEE

Udalerrian, 2006. urtean, 2263 etxebizitza zeuden, haietatik %4,3a bigarren etxebizitzak zirelarik.[5]

Politika[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Artikulu nagusia: «Uztaritzeko Herriko Etxea»

Hauteskundeak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

2008ko hauteskundeetan, Bernard Auroyk bere lekua galdu zuen, botoen % 30,6 bilduta. Bigarren itzulian, Herria Bizi Dadin talde abertzalea, komunista eta ezkertiar frantses batzuekin baturik, bozen % 33,6 lortu eta auzapezgoa eta gehiengoa ia lortu zituen. Hala ere, Dominique Lesbats-en Aimer Ustaritz zerrendak % 35,7 erdietsita, irabazi zituen hauteskundeak. Hautetsiei dagokienez, Lesbatsek 20 eserleku eskuratu zituen, HBDk 5 eta Auroyren zerrendak, 4.

Herria Bizi Dadin[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Herria Bizi Dadin da herriko talde abertzalea. 1989ko hauteskundeetan aurkeztu zen lehen aldikotz eta hautetsi bat lortu zuen. Geroztik, gorakada izan du eta 2001eko hauteskundeetan bozen % 26 eskuratu zuen (auzapezaren zerrendak, berriz, % 40). Frantses hautes sistemaren ondorioz, 27 hautetsietatik hiru postu izan zituen herriko etxean.

2008an, berriz, HBD "Ezkerra"rekin koalizioan aurkeztu zen.

2014ko abenduaren 16an, Uztaritzen euskara ofiziala izendatzeko erabakia atzeratu egin zen[6]. Abenduaren 23an, euskara ofiziala izatearen aurkako auzia, urtarrilaren 13an egingo zela jakin zen[7]. 2015eko urtarrilaren 13an, berriro egin zuten Uztaritzeko Herriko Etxearen aurkako auzia eta epaileak berretsi zuen frantsesa bakarrik dela ofiziala[8].

Kultura[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Hizkuntza[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Lapurtera da uztariztarren berezko euskalkia. Horrez gain, herrian ikastola eta bertso-eskola bana ere badituzte.

Jaiak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Udako Euskal Unibertsitatea[aldatu | aldatu iturburu kodea]

UEUren hirugarren eta laugarren ekitaldiak, 1976an eta 1977an egin zirenak, Ustaritzen antolatu ziren. Lehenago beste bi ekitaldi Donibane Lohizunen eginak ziren eta geroago, 1977tik aurrera, ekitaldiak Hego Euskal Herrian burutzea erabaki zen, Iruñean. Udako ekitaldien eragina zabaldu nahian.[9]

Kirola[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Ondasun nabarmenak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Uztariztar ospetsuak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Hiri senidetuak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Argazki galeria[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Erreferentziak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

  1. a b c d e   Euskal Herriari Begira, Udalbiltza, http://udalbiltza.eus/eu/euskal-herriari-begira .
  2. Insee - Répertoire Sirène - Champs ICS
  3. Nekazaritza ministeritza - Errolda orokorra (1979)
  4. Sud-Ouest egunkarian eginiko agroelikadura enpresen klasifikazioa
  5. a b Insee 2006 - Biztanleriaren errolda
  6. «Uztaritzen euskara ofiziala izendatu izanaz deliberoa gibelatua izan da», Ipar Euskal Herriko Hitza, 2014-12-16
  7. «Euskara ofizialaren aurkako auzia, urtarrilaren 13an», Berria, 2014-12-24
  8. Maddi Ane Txoperena Iribarren, «Frantsesa baztertzea leporatuta», Berria, 2015-01-14
  9. UEU, Nor gara, Gure historia
  10. Hiri senidetuen urtekaria

Ikus, gainera[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Kanpo loturak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Wikimedia Commonsen badira fitxategi gehiago, gai hau dutenak: Uztaritze Aldatu lotura Wikidatan
Portal.svg
Euskarazko Wikipedian bada atari bat, gai hau duena:
Lapurdi