Marilyn Monroe

Marilyn Monroe

Datu pertsonalak
Izen osoa	Norma Jeane Mortenson
Jaio	1926ko ekainaren 1
	Los Angeles, Kalifornia (Ameriketako Estatu Batuak)
Hil	1962ko abuztuaren 5
	Los Angeles, Kalifornia (Ameriketako Estatu Batuak)
Webgunea	www.alyssa.com

Marilyn Monroe, jaiotzez Norma Jeane Mortenson eta bataioz Norma Jeane Baker, (Los Angeles, Kalifornia, 1926ko ekainaren 1 - Los Angeles, 1962ko abuztuaren 5) XX. mendeko film-izarra, sexu eta pop ikonoa da. Paper txikietan aritu ostean, pixkanaka 1950eko hamarkadako zinema-izar handiena bilakatu zen, haren komediarako senari eta haren erakargarritasunari esker. Azken urteotan paper serioagoetan ibiltzen saiatu zen. Hala ere, arazo pertsonalak zirela eta, bere buruaz beste egin zuen. Heriotzak, konspirazio teoriak pizteaz gain, mito bihurtu zuen Marilyn Monroe.

Bizitza

Norma Jeane Mortenson Los Angelesen (Kalifornia, AEB) jaio zen, 1926ko ekainaren 1ean. Geroago Norma Jeane Baker bezala bataiatu zuten, amaren maitale baten abizena jarriz. Baina Marilyn Monroe izenarekin egin zen mundu guztian ezagun. Bere amak, Gladys Monroe, RKO estudioetarako egiten zuen lan eta gaitzak zeuzkan buruan. Inoiz ez zen ezagutu bere aita nor izan zen. Marilyn Monroek adopzio etxeetan eta umezurztegietan pasatu zuen haurtzaroa.

16 urterekin, 1942ko ekainaren 19an, Norma Jean Jimmy Doughertyrekin ezkondu zen, hegazkinak egiten zituzten lantegi batean ezagutu zuen 21 urteko gaztearekin. Bigarren Mundu Gerra hasi arte etxeko andre izan zen, orduan bere senarra gerrara bidali zuten. Itsas Armadako argazkilari bat Marilynek lan egiten zuen lantegira joan zen, gerra garaian emakumeen lanak zuen garrantziaren inguruan erreportaje bat egiteko, eta horrela, ia konturatu gabe, modelo lanetan hasi zen Marilyn. 1945. urtean 33 aldizkari ezagunen portadan agertu zen bere argazkia. Hurrengo urtean dibortziatu eta modelo lanetan hasi zen, eta baita interpretazioa ikasten ere.

Garai horretan hartu zuen Marilyn Monroe izena. Marilyn, garai hartako Marilyn Miller aktoreagatik eta Monroe, amaren ezkon aurreko abizena zen. 1947an lehen filmean parte hartu zuen The Shocking Miss Pilgrim. Beste hainbat filmetan lan egin ostean, modelo lanei ekin zien berriz Marilyn Monroek.

1950ean Metro Goldwyn Mayer estudioekin kontratua sinatu zuen eta bi film egin zituen: La jungla de asfalto, John Hustonen thriller bat eta Eva al desnudo, John Mankiewiczena. Bi paper txiki hauekin eta ondoren egin zituen beste batzuekin, publikoa Marilyn ezagutzen hasi zen.

Marilyn Monroe

1953an Hollywoodeko aurpegirik ezagunenetakoa bihurtu zen Howard Hawksen Los caballeros las prefieren rubias (1953) eta Jean Negulescoren Como casarse con un millonario (1953) filmei esker. Henry Hatthawayk zuzendutako Niagara filmarekin, berriz, izar handia egin zen.

1954ko urtarrilaren 14ean berriz ezkondu zen Marilyn, oraingoan Joe DiMaggio beisbol jokalariarekin. Bakarrik bederatzi hilabete egon ziren ezkonduta.

Billy Wilderren La tentacion vive arriba filma egin zuen Marilynek 1955ean. Film honetakoa da Marilynen eszenarik ezagunenetakoa, metroaren aireztapen sistemako irteera baten gainean zegoela aireak gona altxatu zionekoa. Hau egin ostean, New Yorkeko Actor's Studio ezagunean hasi zen ikasten eta bere ekoiztetxea sortu zuen: Marilyn Monroe Productions. Joshua Loganek zuzendutako Bus Stop (1956) eta Laurence Olivierren El príncipe y la corista (1957) lanak egin zituzten.

1956ko ekainaren 29an Arthur Miller idazlearekin ezkondu zen Marilyn Monroe (1961ean banandu egin ziren). 1959an Con faldas y a lo loco filma egin zuen, Billy Wilderren esanetara. Komediarako zuen gaitasuna erakutsi zuen. Ondoren, El multimillonario (1960), George Cukorren zuzendaritzapean, eta Vidas rebeldes (1961), John Hustonen agindutara egin zituen. Azken film honen gidoia Millerrek idatzi zuen eta bi aktore handirekin batera protagonizatu zuen Mairlynek: Montgomery Clift eta Clark Gable.

1962ko martxoan munduko izar ezagunena izendatu zuten Marilyn, Urrezko Globoa ema zioten. Maiatzean, berriz, New Yorkeko Madison Square Gardenen Happy birthday ospetsua abestu zion John F. Kennedy AEBtako presidenteari. Urte bereko abuztuaren 4an, 36 urterekin, Brentwoodeko (Kalifornia) etxean, gaindosi baten ondorioz hil zen Marilyn Monroe (hilketa izan zela ere askotan esan izan da).

Filmografia

Urtea	Izenburua	Papera	Oharrak
1962	Something's Got to Give	Ellen Wagstaff Arden	(bukatu gabe)
1961	The Misfits	Roslyn Tabler
1960	Let's Make Love	Amanda Dell
1959	Some Like It Hot	Sugar Kane Kowalczyk
1957	The Prince and the Showgirl	Elsie Marina
1956	Bus Stop	Cherie
1955	The Seven Year Itch	The Girl
1954	There's No Business Like Show Business	Vicky Hoffman/Vicky Parker
1954	River of No Return	Kay Weston
1953	How to Marry a Millionaire	Pola Debevoise
1953	Gentlemen Prefer Blondes	Lorelei Lee
1953	Niagara	Rose Loomis
1952	O. Henry's Full House	Oinezkoa "The Cop and the Anthem" izeneko kapituluan
1952	Monkey Business	Miss Lois Laurel
1952	Don't Bother to Knock	Nell Forbes
1952	We're Not Married!	Annabel Jones Norris
1952	Clash by Night	Peggy
1951	Let's Make It Legal	Joyce Mannering
1951	Love Nest	Roberta Stevens
1951	As Young as You Feel	Harriet
1951	Home Town Story	Gina Norris
1950	Right Cross	Dusky Ledoux	(kreditoetan agertu gabe)
1950	All About Eve	Miss Caswell
1950	The Fireball	Polly
1950	The Asphalt Jungle	Angela Phinlay
1950	A Ticket to Tomahawk	Clara	(kreditoetan agertu gabe)
1949	Love Happy	Bezero bat
1948	Ladies of the Chorus	Peggy Martin
1948	Scudda Hoo! Scudda Hay!	Txalupako neska (lakuko eszenetan)/Elizatik ateratzen den neska	(Kreditoetan agertu gabe)
1947	Dangerous Years	Evie