Gaia (jainkoa)

Wikipedia, Entziklopedia askea
Gaia (jainkoa)
Antzinako Greziako erlijioa eta Erromatar mitologia
Feuerbach Gaea.jpg
Ezaugarriak
Sexua emakumezkoa
Baliokideak Tellus eta Mat Zemlya (en) Itzuli
Domeinua ugalkortasuna
Familia
Aita Kaos, Eter eta baliorik ez
Ama Hemera, Caligo (en) Itzuli eta baliorik ez
Ezkontidea(k) Urano eta Tartaro
Bikotekidea(k) Poseidon, Zeus eta Helios
Seme-alabak Ourea (en) Itzuli, Kronos, Urano, Rea, Eurimedonte, Ozeano, Tifon, Tetis, Alcyoneus (en) Itzuli, Entzelado, Damysos (en) Itzuli, Alpos (en) Itzuli, Mimas, Gies, Klytios (en) Itzuli, Ephialtes (en) Itzuli, Porphyrion (en) Itzuli, Gration (en) Itzuli, Hippolytos (en) Itzuli, Briareo, Brontes, Anax, Pallas (en) Itzuli, Aristaeus (en) Itzuli, Astraios (en) Itzuli, Eurytos (en) Itzuli, Hoplodamus (en) Itzuli, Koto, Otus (en) Itzuli, Polybotes (en) Itzuli, Pelorus (en) Itzuli, Esteropes, Melia, Arges, Nereo, Krio, Tea, Febe, Zeo, Japeto, Hiperion, Temis, Mnemosine, Ponto, Fortzis, Zeto, Taumante, Euribia, Telchines (en) Itzuli, Megera, Alekto, Tisifone, Abseus (en) Itzuli, Antaeus (en) Itzuli, Manes (en) Itzuli, Pheme (en) Itzuli, Syceus (en) Itzuli, Dione, Acmon (en) Itzuli, Hyllus (en) Itzuli, Adanus (en) Itzuli, Creusa (en) Itzuli, Triptolemus (en) Itzuli, Glauce (en) Itzuli, Egeon, Aetna (en) Itzuli, Altercatio (en) Itzuli, Athos (en) Itzuli, Euonymus (en) Itzuli, Colophómvs (en) Itzuli, Corydon (en) Itzuli, Damasen (en) Itzuli, Dafne, Cepheus (en) Itzuli, Diophorus (en) Itzuli, Dolos (en) Itzuli, Dolor (en) Itzuli, Ekidna, Effra (en) Itzuli, Emphytus (en) Itzuli, Gorgone (en) Itzuli, Phlyus (en) Itzuli eta Karibdis
Anai-arrebak Nix eta Eros

Gaia[1] (antzinako grezieraz: Γαῖα, Γαῖη edo Τῆ, «lurra», Ge, Gea edo Gaea bezala ere irakurtzen da) lurraren emankortasuna sinbolizatzen duen greziar mitologiako jainkoa da.

Etimologia[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Grezierako γαῖα hitza γῆ -ren alboko forma bat da, “lurra” esan nahi duena, eta jatorri ezezagunekoa.[2] Gaia ga-rekin eta “-ia” atzizkiarekin uzkurtu zen, beste adibide honetan ikusi ahal den moduan: maia (adineko andreei zuzentzeko) eta graia (emakume zaharra). “Aia” “lurra” esan nahi duen “gai”ren forma poetiko bat da, eta, testu batzuetan, latineko “avia” (amona) hitzetik hartua da. [3]Geo” forma konbinatorioa antzinako grezieran zein hizkuntz modernoetan erabiltzen da, hala nola, geografia, geologia, geometria eta abar. [4]

Mitoa[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Lurraren pertsonifikazioa Hesiodoren kosmogonian, jainkoen eta munstroen ama. Kaosen ondoren eta Eros baino lehenago sortua da. Arrekin harremanik izan gabe Urano (ortzia), Mendiak eta Pontos (itsasoa) sortu zituen. Uranorekin bateraturik, Titanak eta Titanidak, Ziklopeak, Hekatonkirak sortu zituen. Uranok bere haurrak sabelean gordetzera behartzen du Gea, edo bestela Tartarora botatzen ditu. Kronosek, Titanen arteko azkenak, bere amarengandik igitai bat harturik, barrabilak moztu zizkion aitari. Uranosen odolak Gea ernaldu zuen, eta honek Eriniak, Erraldoiak eta oihanetako Ninfak sortu zituen. Beste seme batekin, Pontosekin, izandako harremanetatik itsasoko jainkoak sortu ziren, eta horien artean Nereo. Tartarorekin izandako harremanetatik Tifon eta Ejidna jaio ziren. Beste teogonia batzuek Anteo erraldoia, Piton herensugea eta beste munstro batzuk sortu izana leporatzen diote.

Adituek Gaia, bizitzaren abiapuntua da, Amalurra, Neolitotik Ekialde Hurbilean eta Europan gurtzen zen jainkosa, euskaldunon Mari kasu.[5]

Erreferentziak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

  1. Euskaltzaindia. 82. araua. Grezia eta Erromako pertsonaia mitologikoak. .. Euskaltzaindiak Gea eta Gaia onartzen ditu.
  2. (Ingelesez) «gaia | Origin and meaning of gaia by Online Etymology Dictionary» www.etymonline.com Noiz kontsultatua: 2020-03-26.
  3. «Greek Dictionary Headword Search Results» www.perseus.tufts.edu Noiz kontsultatua: 2020-03-26.
  4. (Gaztelaniaz) «Pequeña explicación sobre la palabra GAIA-» Etimologías de Chile - Diccionario que explica el origen de las palabras Noiz kontsultatua: 2020-03-26.
  5. (Gaztelaniaz) Barcena, Iñaki. (2016-12-10). «Hermes versus Gaia? Interferencias medioambientales en la comunicación» ZER: Revista de Estudios de Comunicación = Komunikazio Ikasketen Aldizkaria 3 (5) ISSN 1989-631X. Noiz kontsultatua: 2020-03-26.

Ikus, gainera[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Kanpo estekak[aldatu | aldatu iturburu kodea]