Amadeo I.a Espainiakoa

Wikipedia(e)tik
Hona jo: nabigazioa, Bilatu
Amadeo I.a Espainiakoa
Amadeo I.a Espainiakoa

Amadeo I.a Espainiakoa, Vicente Palmaroliren margolana


1870eko azaroak 16 – 1873ko otsailak 11
Aurrekoa Elisabet II.a Espainiakoa
Ondorengoa Estanislao Figueras Lehen Errepublikako presidentea
Dinastia Savoia

Jaiotza 1845ko maiatzaren 30a
Turin, Sardiniako Erresuma
Heriotza 1890eko urtarrilaren 18a
Turin, Italia
Ezkontidea
Senideak Aita: Viktor Emanuel II.a Italiakoa
Ama: Adelaida Austriakoa
Erlijioa Katolikoa
Armas de Amadeo I de Saboya.svg

Amadeo I.a Espainiakoa, izen osoa Amedeo Ferdinando Maria di Savoia (Turin, Sardiniako Erresuma, 1845eko maiatzaren 30a - Turin, Italia, 1890eko urtarrilaren 18a) Aostako dukea eta, 1870-1873 bitartean, Espainiako erregea izan zen.

Biografia[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Piemonte-Sardiniako errege Viktor Emanuel II.aren eta Adelaida Austriakoaren bigarren semea zen[1]. 1861ean aita Italiako errege bilakatu zen. Heziketa militarra izan zuen eta Custozzako guduan (1866) aritu zen. 1867an María Victoria dal Pozzo della Cisternarekin ezkondu zen[2].

1868ko Iraultzaren ostean Elisabet II.a erreginak Espainiatik ihes egin behar izan zuen. 1869ko Konstituzioak monarkia konstituzionala ezarri zuen, baina kargua onartuko zuen erregea aurkitzea nekeza zen. 1870eko azaroaren 16an Espainiako Gorteek Amadeo Savoiakoa aukeratu zuten errege, 191 botorekin. Erabaki honetan, funtsezkoa izan zuen Joan Prim jeneralaren babesa. Baina, abenduaren 30ean, artean Amadeo Espainiara iritsi gabe zela, Prim erahil zuten Madrilen[3].

1871ko urtarrilaren 2an karguaren zina egin zuen. Hasieratik errepublikanoak, karlistak, borboizaleak eta eliza bera aurka izan zituen. Bere alde bozkatu zuen koalizioa, berriz, zatikatu zen, eta Serrano, Ruiz Zorrilla eta Sagastaren goranahi politikoak gobernuaren lana galerazi zuen. Hori gutxi balitz, 1872ko udaberrian Hirugarren Karlistaldia piztu zen[3].

1872ko uztailaren 18an, Madrilen, onik atera zen bere kontrako atentatu batetik. Horren ostean, Pérez Galdósen arabera, "Ah, per Bacco, io non capisco niente. Siamo una gabbia di pazzi" (Bakorengatik, ez dut deus ere ulertzen. Eroetxe bat gara) esan omen zuen[4]. Kuban, berriz, Hamar Urteko Gerra gaiztotuz joan zen. Azkenik, 1873ko otsailaren 11n, uko egin zion koroari[3].

Erabat desengainatua, Italiara itzuli eta Turinen kokatu zen. 1876ko azaroaren 8an, María Victoria emaztea hil zen. 1888ko irailaren 11n bigarren aldiz ezkondu zen, Leticia Bonaparterekin[3]. Turinen hil zen, 1890eko urtarrilaren 18an, bronkopneumoniak jota, eta bertako Supergako basilikan ehortzi zuten[1].

Erreferentziak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

  1. a b Amadeo I de Saboya Cervantesvirtual.com
  2. Henry WICKHAM STEED: Amedeo Ferdinando Maria di Savoia 1911 Encyclopædia Britannica, Volume 1. 2013ko urtarrilaren 30ean begiratua
  3. a b c d Victoria HORRILLO LEDESMA: Amadeo I de Saboya, Rey de España (1845-1890) Mcnbiografias.com
  4. María Jesús CAVA MESA: Un viajero regio en el Norte, Amadeo I. Bilbao aldizkaria (2011ko abendua). Bilbao.net
Commonsen badira fitxategi gehiago, gai hau dutenak: Amadeo I.a Espainiakoa Aldatu lotura Wikidatan