Kromosoma

Metafasean dagoen kromosoma eukarioto baten irudia. (1) Kromatida - kromosoman berdin-berdinak diren bi ataletako bat. (2) Zentromeroa - bi kromatidak elkartzen diren puntua. (3) Beso laburra. (4) Beso luzea.

Kromosoma zelulan dagoen DNA eta proteinaz osatutako egitura bat da. Izena grezieratik dator, kromak kolorea esan nahi du eta somak gorputza.

Kromosomak oso aldakorrak dira organismo batetik bestera. Normalean zelula eukariotoetan zelula nukleoan daude eta prokariotoetan, non zelulek ez duten nukleo definiturik, zirkularrak dira eta aske daude zitoplasman. Gainera, zelulek kromosoma mota desberdinak izan ditzakete, esaterako, eukariotoen mitokondrio eta kloroplastoetan ere kromosomak daude.

Kromosomak zatiketa zelularrean ezinbesteko elementuak dira, bikoiztu, zatitu eta zelula alabetara igaro behar dira progeniearen biziraupena eta aniztasun genetikoa ziurtatzeko.

Kromosoma kromatina izeneko substantziaz osaturik dago. Halaber, kromatina hori histona motako proteinaz dago osatua, kate bikoitzeko DNA molekula bati lotua.

Giza kromosomak

Giza zelulek 23 kromosoma pare luze dituzte, guztira 46 zelulako (zenbaki diploidea). Hauez gain, giza zelulek genoma mitokondrialaren ehunka kopia dituzte.

23 kromosoma pare horietatik 22 kromosoma autosomikoak dira eta beste parea kromosoma sexualak. Azken hauek dira pertsonaren sexua erabakiko dutenak. Emakumeen kasuan XX eta gizonen kasuan XY.

Kromosoma kopurua oso aldakorra da espezie batetik bestera. Gizakiak 46 kromosoma ditu, saguak 40, behiak 60, Drosophila melanogaster euliak 8, etab. Espezie baten kromosomen multzoari kariotipoa deritzo.

Ondoko taulan giza-kromosomen ezaugarri batzuk aipatzen dira, besteak beste kromosoma bakoitzak dituen genen eta base nitrogenatuen kopurua:

Kromosoma	Geneak	Guztira baseak	Base sekuentziadunak
1	4,220	247,199,719	224,999,719
2	1,491	242,751,149	237,712,649
3	1,550	199,446,827	194,704,827
4	446	191,263,063	187,297,063
5	609	180,837,866	177,702,766
6	2,281	170,896,993	167,273,993
7	2,135	158,821,424	154,952,424
8	1,106	146,274,826	142,612,826
9	1,920	140,442,298	120,312,298
10	1,793	135,374,737	131,624,737
11	379	134,452,384	131,130,853
12	1,430	132,289,534	130,303,534
13	924	114,127,980	95,559,980
14	1,347	106,360,585	88,290,585
15	921	100,338,915	81,341,915
16	909	88,822,254	78,884,754
17	1,672	78,654,742	77,800,220
18	519	76,117,153	74,656,155
19	1,555	63,806,651	55,785,651
20	1,008	62,435,965	59,505,254
21	578	46,944,323	34,171,998
22	1,092	49,528,953	34,893,953
X kromosoma	1,846	154,913,754	151,058,754
Y kromosoma	454	57,741,652	25,121,652
Total	32,185	3,079,843,747	2,857,698,560

Ikus, gainera

• Kariotipo
• Kromosomopatia
• Gene
• Genetika
• Y kromosoma