Kromosoma

Wikipedia(e)tik
Hona jo: nabigazioa, Bilatu
Metafasean dagoen kromosoma eukarioto baten irudia. (1) Kromatida - kromosoman berdin-berdinak diren bi ataletako bat. (2) Zentromeroa - bi kromatidak elkartzen diren puntua. (3) Beso laburra. (4) Beso luzea.

Kromosoma zelulan dagoen DNA eta proteinaz osatutako egitura bat da. Izena grezieratik dator, kromak kolorea esan nahi du eta somak gorputza.

Kromosomak oso aldakorrak dira organismo batetik bestera. Normalean zelula eukariotoetan zelula nukleoan daude eta prokariotoetan, non zelulek ez duten nukleo definiturik, zirkularrak dira eta aske daude zitoplasman. Gainera, zelulek kromosoma mota desberdinak izan ditzakete, esaterako, eukariotoen mitokondrio eta kloroplastoetan ere kromosomak daude.

Kromosomak zatiketa zelularrean ezinbesteko elementuak dira, bikoiztu, zatitu eta zelula alabetara igaro behar dira progeniearen biziraupena eta aniztasun genetikoa ziurtatzeko.

Kromosoma kromatina izeneko substantziaz osaturik dago. Halaber, kromatina hori histona motako proteinaz dago osatua, kate bikoitzeko DNA molekula bati lotua.

Giza kromosomak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Giza zelulek 23 kromosoma pare luze dituzte, guztira 46 zelulako (zenbaki diploidea). Hauez gain, giza zelulek genoma mitokondrialaren ehunka kopia dituzte.

23 kromosoma pare horietatik 22 kromosoma autosomikoak dira eta beste parea kromosoma sexualak. Azken hauek dira pertsonaren sexua erabakiko dutenak. Emakumeen kasuan XX eta gizonen kasuan XY.

Kromosoma kopurua oso aldakorra da espezie batetik bestera. Gizakiak 46 kromosoma ditu, saguak 40, behiak 60, Drosophila melanogaster euliak 8, etab. Espezie baten kromosomen multzoari kariotipoa deritzo.

Ondoko taulan giza-kromosomen ezaugarri batzuk aipatzen dira, besteak beste kromosoma bakoitzak dituen genen eta base nitrogenatuen kopurua:

Kromosoma Geneak Guztira baseak Base sekuentziadunak
1 4,220 247,199,719 224,999,719
2 1,491 242,751,149 237,712,649
3 1,550 199,446,827 194,704,827
4 446 191,263,063 187,297,063
5 609 180,837,866 177,702,766
6 2,281 170,896,993 167,273,993
7 2,135 158,821,424 154,952,424
8 1,106 146,274,826 142,612,826
9 1,920 140,442,298 120,312,298
10 1,793 135,374,737 131,624,737
11 379 134,452,384 131,130,853
12 1,430 132,289,534 130,303,534
13 924 114,127,980 95,559,980
14 1,347 106,360,585 88,290,585
15 921 100,338,915 81,341,915
16 909 88,822,254 78,884,754
17 1,672 78,654,742 77,800,220
18 519 76,117,153 74,656,155
19 1,555 63,806,651 55,785,651
20 1,008 62,435,965 59,505,254
21 578 46,944,323 34,171,998
22 1,092 49,528,953 34,893,953
X kromosoma 1,846 154,913,754 151,058,754
Y kromosoma 454 57,741,652 25,121,652
Total 32,185 3,079,843,747 2,857,698,560

Ikus, gainera[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Commonsen badira fitxategi gehiago, gai hau dutenak: Kromosoma Aldatu lotura Wikidatan