Xabierko gaztelua

Wikipedia(e)tik
Hona jo: nabigazioa, Bilatu
Artikulu hau Nafarroako gazteluari buruzkoa da; beste esanahietarako, ikus «Xabier (argipena)».
Xabierko gaztelua
Castillo javier.jpg

Xabierko gaztelua.

Herria Xabier
Koordenatuak 42°35′38″N 01°12′56″W / 42.59389°N 1.21556°W / 42.59389; -1.21556Koordenatuak: 42°35′38″N 01°12′56″W / 42.59389°N 1.21556°W / 42.59389; -1.21556
Herrialdea  Nafarroa
Euskal Herria
Garaia X. mendea
Xabierko gaztelua non dagoen adierazten duen Euskal Herriko mapa
Xabierko gaztelua
Xabierko gaztelua non dagoen adierazten duen Nafarroa Garaiko mapa
Xabierko gaztelua

Xabierko gaztelua (gaztelaniaz Castillo de Javier) Xabier hiribilduko muino batean dagoen gaztelua da, Iruñetik 52 km ekialderantz eta Zangozatik 8 kilometrotara kokatuta[1].

Izena[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Gazteluak bertako hiriaren izena du. Antzinako etxebarri izenaren eboluzioa omen da: exaberria, exabier eta xabier[2].

Deskribapena eta eraikuntza[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Ondoan dagoen XIX. mendeko basilika.

Gazteluak hiru atal ditu, antzinatasunaren arabera mailakatuta. Dorre nagusia ez ezik, ziegak eta kapera ere azpimagarriak dira. Kaperan gurutzefika gotikoa eta hormetan Heriotzaren Dantza irudikatzen duten margolanak daude

Dorre nagusia, "San Migel dorrea" izena duena, alde zaharrena da, gaztelua sortu zuen dorre-talaia[3]. Gazteluan betan jaiotako Frantzisko Xabierkoari sagaratutako museoa ere badago[4].

Gazteluaren basamentuetan oinalde musulmanak daude, X. mendekoak izan litezkeenak. XI. mendean inguruko barrutia eraiki zuten, antzinako gelak sortu zuena. XIII. mendean gainera, lau aldetan poligonal atal bi eta dorre bi gehitu zituzten.

Xabierraldia[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Urtero Iruñetik hasi eta Xabierko gazteluaren aurrean amaitzen den Xabierraldia izeneko erromesaldia burutu ohi da.

Historia[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Xabierko jaunen armarria, egun Xabier hiribilduarena dena.

Gaztelua X. mendekoa omen da. Gaztelua eta gertuko hiribildua Antso VII.a Nafarroakoak 1223 inguru lortuak ziren. Nafarroako erregeak Aragoiko infanteari 9.000 soseko mailegua eman eta berme moduan gaztelua eta herria okupatu zituen. Azken epea bukatu eta aragoarrak ezin izan zuenez dirua itzuli, behin-betikoz geratu ziren Nafarroan. Era horretan Escó, Peña, Petilla, Gallur, Trasmoz, Sádaba, eta beste hainbat gaztelu ere lortu zituen.

1236an Tibalt I.ak Adan Sadakoari eman zion. Sada leinuan egon zen 1474an Joana Aznarez Sadakoak Martin Azpilkuetakoa baztandarra ezkondu arte. Azpilkuetako jaunaren alaba Mariak Joanes Jatsukoa ezkondu eta hau gazteluaren jaun bihurtu zen[2].

1512ko Nafarroako konkista eta gero, Joanes Jatsukoa eta bere oinordekoa zen Miguel Jatsu Azpilikuetakoa agramondarrek Nafarroako erregeen alde egin zutenez, Cisneros kardinalak 1516an gazteluaren eraiste osoa agindu zuen. Zorionez, mozketa bat baino ez zuten egin:[5]

  • Inguurko harresia bota zuten, eta baita bertako almena eta gezileihoak ere.
  • Lubakia bete zuten, lurrazala parekatuz.
  • Portada erraldoiak hautsi zituzten.
  • Dorre biak bote ziztuzten.
  • Zubi altxagarria eta lorategia hondatu zituzten.
  • San Migel dorrea erdira beheratu zuten.

Oinordetza oinordetzaz gaztelua, Xabier herriarekin batea, Villahermosako dukeen eskuetan bukatu zen.

XIX. mendearen bukaeran gaztelua erortzeko zorian zegoen eta María del Carmen de Aragón-Azlor Villahermosako dukesak ordainduta, Angel Goikoetxea arkitektoak zaharberritu egin zuen gaztelua[2].

XX. mendearen hasieran, Villahermosa dukesak gaztelua eta eraikitako basilika Jesusen Konpainiari eman zion.

Urtero, martxoaren hasieran, Nafarroako patroia den Frantzisko Xabierkoa omentzeko gaztelura doan erromesaldia egiten da, Xabierraldi izenekoa.

Erreferentziak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Kanpo loturak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Commonsen badira fitxategi gehiago, gai hau dutenak: Xabierko gaztelua Aldatu lotura Wikidatan


Portal.svg
Euskarazko Wikipedian bada atari bat, gai hau duena:
Euskal Herriko Wikiatlasa