Txetxenia

Wikipedia, Entziklopedia askea
Jump to navigation Jump to search
Txetxenia
Чеченская Республика
Нохчийн Республика
 Errusia
Чечня 4.jpg
Flag of the Chechen Republic.svg Coat of arms of Chechnya.svg
Administrazioa
Herrialdea Errusia
ISO 3166-2 RU-CE
Hiriburua Grozny
Gobernuburua Ramzan Kadyrov
Zatiketa
Geografia
Koordenatuak 43° 24′ 00″ N, 45° 43′ 00″ E / 43.4°N,45.716694444444°E / 43.4; 45.716694444444Koordenatuak: 43° 24′ 00″ N, 45° 43′ 00″ E / 43.4°N,45.716694444444°E / 43.4; 45.716694444444
Map of Russia - Chechnya (Crimea disputed).svg
Azalera 17.500 km²
Mugakideak Dagestan, Stavropol kraia, Ipar Osetia-Alania eta Inguxetia
Demografia
Biztanleria 1.394.833 bizt. (2016ko urtarrilak 1)
Dentsitatea 79,7 bizt/km²
Hizkuntza ofiziala errusiera eta Txetxenera
Ordu eremua Moscow Time
Matrikula 20 eta 95
http://chechnya.gov.ru/
Chechnya03.png

Txetxeniako Errepublika[1][2] (errusieraz: Чече́нская Респу́блика, Chechenskaya Respublika; txetxeneraz: Нохчийн Республика, Noxçiyn Respublika), eskuarki Txetxenia izendatua, Errusiako Federazioko errepublika bat da. Hiriburua Grozny da. 1.268.989 biztanle zituen 2010ean[3].

Geografia[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Ipar-mendebaldean Stavropol kraiarekin muga egiten du, ekialde eta ipar-ekialdean Dagestango errepublikarekin, hegoaldean Georgiarekin, eta mendebaldean Inguxetia eta Alaniako (Ipar Osetia) errepublikekin.

Historia[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Errusiako Sobietar Errepublika Sozialista Federatiboaren barruko eskualde autonomoa izendatu zuten Txetxenia eta 1936an, Inguxiarekin batera, Txetxenia-Inguxiako Errepublika Autonomoa bihurtu zen. 1944an, Stalinek Kazakhstan eta Kirgizistan aldera deportatu zituen txetxenak eta inguxak. 1957an, Nikita Khrustxevek itzultzeko baimena eman zienean, errepublika autonomoa eratu zen ostera.

1990. urtearen bukaeran, Txetxeniako Kongresu Nazionalak Txetxenia-Inguxiako Errepublikaren burujabetasuna adierazi zuen. 1991ko azaroan deitu ziren lehendakaritzarako hauteskundeak, eta Dzhojar Dudaiev hautatu zuten lehendakari. Honek, bere aldetik, Itxkeriako Txetxeniar Errepublika Sobietar Batasunetik eta Errusiako Federaziotik independente deklaratu zuen. Errusiak txetxenen aurkako gerra hasi zuen lurraldearen kontrola berreskuratzeko. Hiru hilabeteko borroken ondoren beretu zuen hiriburua, Grozni, erabat suntsitua. 1995ean, errusiarrek eta txetxeniarrek su-etena izenpetu zuten lehenengo aldiz, baina borrokak ez ziren eten, eta 1996ko abuztuan txetxeniarrek hiriburua berreskuratzea lortu zuten, Dudaiev gabe, errusiarren misil batek hil baitzuen. Hilabete horretan bertan, Errusiako Federazioak eta Txetxeniako Errepublikak lehenengo itunak izenpetu zituzten. 1997ko urtarrilean, Aslan Maskhadov hautatu zuten errepublika berriko lehendakari.

2014ko abenduaren 4an, gerrillarien eta Poliziaren arteko borroketan 19 lagunek bizia galdu zuten[4].

Erreferentziak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Wikimedia Commonsen badira fitxategi gehiago, gai hau dutenak: Txetxenia Aldatu lotura Wikidatan