Artikulu hau "Kalitatezko 1.000 artikulu 12-16 urteko ikasleentzat" proiektuaren parte da

Potentzia

Wikipedia, Entziklopedia askea
Jump to navigation Jump to search

Artikulu hau kontzeptu fisikoari buruzkoa da; beste esanahietarako, ikus «Potentzia (argipena)».

Fisikaren arloan, potentzia (sinboloa, ) deritzo sistema fisiko batean eginiko lanaren tasa denborala da, hau da, denbora-unitatean eginiko lana. Lana fisikako kontzeptu modura hartu behar da definizio horretan.

Potentzia magnitude fisiko eskalarra da. Nazioarteko SI unitate-sisteman, potentzia-unitateari watt deritzo euskaraz eta sinboloaz adierazten da. Izen hori James Watt ingeniariaren omenez eman zitzaion, lurrun-makinan hobekuntza nabariak egin zituelako. Dena den, watt unitatea joule segundoko () unitatearen baliokidea da:

Motor elektriko baten irteera-potentzia motorrak sortutako momentuaren eta irteera-ardatzaren abiadura angeluarraren biderkadura da. Ibilgailu bat mugitzeko behar den potentzia gurpilen trakzioaren eta ibilgailuaren abiaduraren biderkadura da. Bonbila batek energia elektrikoa argi eta bero bihurtzen duen potentzia watt-etan ematen da: zenbat eta watt gehiago, hainbat eta potentzia handiagoa, edo, era berean, energia elektriko gehiago erabiltzen da denbora-unitate bakoitzeko[1].

Definizioa eta oinarrizko kontzeptuak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Gorputz puntual batean denbora-tartean egindako lana bada, denbora-tarte horretan egindako batez besteko potentzia honelaxe definitzen da:

Bestalde, aldiuneko potentzia denbora-tartea zerora hurbiltzen deneko balio limitea da, hau da, indarrak egiten duen denborarekiko deribatua:

 Definizio horretan  dela kontuan izanik,

da, non aldiuneko potentzia,  lana, denbora,  posizio-bektorea,  indarra eta  abiadura diren.

Potentzia motak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Potentzia mekanikoa[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Indar baten eraginpean denbora-unitateko transferitutako energiari (edo burututako lanari) potentzia mekanikoa deritzo. Aurreko paragrafoan ikusitakoaren arabera, biraka ez dabilen solido bati aplikatutako potentzia mekanikoa indar erresultantearen eta abiaduraren arteko biderkadura eskalarra da:

Solidoa biratzen ari bada eta aplikatutako indarren abiadura angeluarra aldatzen ari bada:

non indar erresultantea,  indar-momentu erresultantea,   masa-zentroaren abiadura lineala eta   solidoaren abiadura angeluar bektorea diren.

Potentzia elektrikoa[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Potentzia elektrikoa denbora jakin batean korronteak egin dezakeen lana edo eman dezakeen energia da. Une jakin batean gailu batek garatutako potentzia elektrikoa era honetan adierazten da:

non  uneko potentzia den, watt-etan (joule/segundo) neurtuta;  bertatik zirkulatzen duen korrontea, ampere-tan;  osagaian dagoen potentzial diferentzia, volt-etan.

Osagaia erresistore bat izanez gero, era honetan adierazten da kontsumituriko potentzia elektrikoa:

non  erresistentziaren balioa den, ohm-etan neurtuta.

Potentzia kalorifikoa[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Berogailu baten aldiuneko potentzia kalorifikoa denbora unitateko honek askatzen duen bero kantitatean da:

non   uneko potentzia den, watt-etan (joule/segundo) neurtuta;  emandako energia, joule-tan; eta  denbora, segundotan.

Soinu-potentzia[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Soinu-potentzia soinu-uhinak denbora unitateko azalera jakin batean zehar garraiatzen duen energia da. Soinu-uhinaren intentsitatearen eta azaleraren menpe dago:

non soinu-potentzia den,  soinu-intentsitatea eta  soinu-uhinak zeharkatutako gainazal-elementu diferentziala. Isolatutako iturri baten kasuan, integrala iturria barnean daukan gainazal itxi batean gauzatzen da.

Potentzia-unitateak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Nazioarteko SI sisteman:

  • watt ()

Neurri-sistema anglosaxoian:

  • horsepower () ingelesez, edo zaldi-potentzia () euskaraz. .

Neurri-sistema teknikoan:

  • kilogrametro segundoko ():
  • kilokaloria orduko ():

Unitate-sistema zegesimalean:

  • erg segundoko ():

Unitateen arteko transformazioak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Erreferentziak[aldatu | aldatu iturburu kodea]