Christiaan Huygens

Wikipedia, Entziklopedia askea
Hona jauzi: nabigazioa, Bilatu
Christiaan Huygens
Christiaan-huygens4.jpg
Bizitza
Jaiotza Haga1629ko apirilaren 14a
Herrialdea Zazpi Herbehere Batuen Errepublika
Heriotza Haga1695eko uztailaren 8a (66 urte)
Familia
Aita Constantijn Huygens
Ama Suzanna van Baerle
Anai-arrebak
Hezkuntza
Heziketa Leidengo Unibertsitatea
Tesi zuzendaria Frans van Schooten
Doktorego ikaslea(k) Gottfried Wilhelm Leibniz
Hizkuntzak latina
Irakaslea(k) Jan Jansz de Jonge Stampioen
Frans van Schooten
Ikaslea(k) Gottfried Wilhelm Leibniz
Denis Papin
Lanbidea
Lanbidea astronomoa, matematikaria, fisikaria, musikologoa, asmatzailea, musikaren teorikoa eta fisikari teorikoa
Lantokia(k) Paris
Enplegatzailea(k) Frantziako Zientzien Akademia
Kidetza Royal Society
Frantziako Zientzien Akademia

Christiaan Huygens (Haga, 1629ko apirilaren 14a - Haga, 1695eko uztailaren 8a), astronomo, fisikari eta matematikari holandarra izan zen, Isaac Newtonekin batera, astronomiaren gurasotzat jotzen dena.

Biografia[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Txikitatik astronomiarako grinarekin, adin txikiarekin ikasi zuen lenteak tailatzen (Herbehereetako espezialitatea teleskopioa asmatu zenetik, 1608an) eta anaia Constantinekin batera kalitate handiko teleskopioak eraikitzera heldu zen. Froga eta errorearen metodoarekin foku luzera handiko objektiboekin irudi hobeak lortzen zirela konturatu zirenean, gero eta foku handiagoko instrumentuak eraikitzen hasi ziren.

Astronomian, 1655ean kalitate handiko teleskopio bat bukatu zuen: 5 cm-ko diametro eta hiru metro eta erdiko luzeraduna. Aparatu honekin Saturno planetaren inguruan eraztun bat zegoela ohartu zen eta satelite baten, Titanen, existentziaz jabetu zen. Orion nebulosa ere aztertu zuen, baita Marteren poloak ere.

Lenteen eraikuntzan eta leunketan jarraitu zuen, 37 metroko foku distantzia zuen teleskopio bat sortzeraino. Berarekin, Saturnoren eraztunak hobeto aztertu zituen, planetan sortzen zuten itzala eta eguzkiaren posizioarekiko kolore aldaketa ere ikusiz.

1656an pendulu-erlojua asmatu zuen eta 1674an mugimendu etengabeko sakelako erlojua, horretarako, lehendabizi segundo-emailearen penduluaren luzera zehazki finkatu, eta pendulu fisikoaren arazoari irtenbidea aurkitu zion.

Fisikari bezala, argiaren lehen teoria ondulatorioa bota zuen, onda fronte bateko edozein puntu, fronte berri bat kontsidera daitekeen kontzeptutik abiatuz. Gorputz malguen talkak arautzen dituzten legeak azaldu zituen. Penduluaren mugimendua eta indar zentrifugoa ere aztertu zituen eta matematiketan, bigarren deribatuei buruzko kontzeptuen zirriborro batzuk egin zituen.

Matematikan kalkulu infinitesimala eta probabilitateen kalkulua landu zituen.

Parisen lan egin zuen Luis XIV.ak gonbidaturik. Zientzien Akademiako kide izendatu zuten (1695).

Idazlanak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

  • Horologium oscillatorium
  • Traité de la lumière (1678)
Wikimedia Commonsen badira fitxategi gehiago, gai hau dutenak: Christiaan Huygens Aldatu lotura Wikidatan

Erreferentziak[aldatu | aldatu iturburu kodea]