Abiadura

Wikipedia(e)tik
Hona jo: nabigazioa, Bilatu

Fisika klasikoan, abiadura edo lastertasuna denbora unitateko desplazamendua da, norabide jakin batean. Beraz, abiadura bektorea da eta orokorrean v ikurraz adierazten da. Gorputzen mugimenduak ez du zertan zuzena izanik; beraz, denborarekiko posizio aldaketari buruzko kontzeptua da abiadura.

Kontuan eduki behar da, beti ere, erreferentzia-sistema batekiko abiadura esan nahi dela. Abiadura oro (Erlatibitate bereziak deskribatutako c izan ezik) erlatiboa baita erreferentzia-sistemari dagokionez.

Batez besteko lastertasuna[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Denbora tarte zehatz batekiko gertatutako posizio aldaketa:

posizioaren aldaketa izanik
denboraren aldaketa izanik

Batzuetan, ingelesez bezala, moduluari hitz berezia esleitzen zaio: arintasuna / azkartasuna.

Aldiuneko abiadura[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Denboran zehar puntu zehatz baten gertatutako posizio aldaketa denbora berarekiko:

Era bektorialean:

desplazamenduaren diferentziala izanda
denboraren diferentziala izanik
bektore unitarioa izanda
posizio bektorearen diferentziala izanik


Hau dela eta askotan beste notazio bat erabiltzen da, denborarekiko deribatzen diren diren beste magnitudeen moduan puntu bat ipintzen zaio gainean; r-puntu irakurriz:

Higiduraren adierazpena abiadura eta denboraren menpe[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Era eskalarrean desplazamendua garapen honen bidez adieraz daiteke, dimentsio bakarrerako baino ez du balio:

Era bektorialean beste modu honetan egin daiteke. Hau gehienbat higidura dimentsio bakarrekoa ez denean erabiltzen da:

Abiadura erlatiboa[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Askotan, erreferentzia-sistema inertzial batetik ez-inertzial batean gertatutako higidura bat aztertzean (edo alderantziz) badirudi higidura okertua dela. Higidura erlatiboaren eragina da.

Translazioaren eragina[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Erreferentzi-sistema bat bestearengandik higiduran doanean euren ardatzak konstante mantendu arren:

 : posizio bektorearen aldaketa denborarekiko sistema ez-inertzialean
 : sistema inertzialetik ikusita

errotazioaren eragina[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Erreferentzi-sistema bien oinarriak puntu berean konstante mantentzen direnean bestelako higidurarik gabe:

ren definizio orokorraz ordezkatu

, eta  : sistema ez-inertzialeko ardatz cartesiarrak
, eta  : sistema ez-inertzialeko ardatz cartesiarretako bektore unitarioak


Biderkadurak direnez, deribatzeko berrantolatu [1]

bektore unitarioen aldaketa denborarekiko sistemak bestearekiko daukan abiadura angeluarra da:

orokorki azalduta[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Bi higidurak gertatzen direnean, aurrekotik ondorioztatua:

Abiadura unitateak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Unitate sistemaren arabera edozein magnitude neurtzeko modu bana egoten da. Lastertasunaren kasuan ere, berdin.

Nazioarteko Unitate Sistema[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Erreferentziak eta oharrak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

  1. biderkaduren deribatuak: lehenengoaren deribatua bider bigarrena gehi lehenengoa bider bigarrenaren deribatua

Ikus, gainera[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Wikimedia Commonsen badira fitxategi gehiago, gai hau dutenak: Abiadura Aldatu lotura Wikidatan

Iturriak[aldatu | aldatu iturburu kodea]