Artikulu hau "Kalitatezko 2.000 artikulu 12-16 urteko ikasleentzat" proiektuaren parte da
Artikulu hau Wikipedia guztiek izan beharreko artikuluen zerrendaren parte da

Propaganda

Wikipedia, Entziklopedia askea

Rosie the Riveter posterra, Bigarren Mundu Gerran emakumeek lantegietan lan egin zezaten propaganda.

Propaganda ideia, doktrina edo produktu bat jendartean ezagutarazi eta hedatzeko egindako ekintza antolatuen multzoa da[1].

Propaganda komunikazio-metodo bat da, jendearengan eragiteko asmoz informazio bat ezagutaraztea helburu duena, modu jakin batean jardun dezan edo zerbitzu edo produktu jakin bat erabil dezan.

Publizitateak ez bezala, propagandaren helburu nagusia, publikoa helburu jakin batekin erakartzea da, ez du zertan produktu baten salmentarekin lotuta egon.

Propaganda politikoaren helburua ideia bat azaltzea baino bere babesa edo arbuioa handitzea da, hau da, jendearen opinioa bereganatzea, ez trebatzea. Horretarako, emandako informazioak emoziozko karga handia du, askotan sentimendu abertzaleak bultzatuz.

Ingelesez propaganda hitzak konnotazio negatiboak izan arren, beste hizkuntzetan (adibidez Brasilen eta Hego Amerikako zenbait herrialdetan) publizitatearen baliokidea da. Edonola ere, gurean gutxiespen-zentzua mantentzen du, enteleguari baino emozio primarioetara jotzen duelako.

Ezaugarriak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

  • Subjektiboa eta partziala da.
  • Jendearen arreta pizten duten eta masentzat erakargarriak diren baliabideak erabiltzen dira.
  • Baliabide grafikoak, kolorez, letra handiz eta mezuz beteta daude, eta hartzailearen emozioa astintzen dute proposatutako helburuak lortzeko.
  • Hainbat transmisio-kanal erabiltzen dituzte.
  • Propaganda masiboa da.
  • Beti saiatzen da propagandaren mezua jasotzen duten pertsonak konbentzitzen.
  • Babesa bilatzen du, eta, era berean, ideia, alderdi eta abarren aurkako arbuioa.
  • Propaganda-diskurtsotik abiatuta, pertsona bakoitza aske da bere irizpideak osatzeko.

Propagandaren jatorria[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Propaganda hitza latinetik dator. 1622an, Gregorio XV.a aita santua izan zen , 30 urteko gerra amaitu eta gutxira, 'Propaganda Fideren Kongregatioa' sortu zuena, misiolariek kristautasuna herrialde ez kristauetara nola hedatzen den ikuskatzeko helburuarekin.

Aro modernoan, propaganda, zuzenean, Frantziako Iraultzaren ondorengo estatua eta Napoleon Bonaparteren gobernuarekin lotzen da.

Propaganda XVIII. eta XIX. mendeko gobernu kolonialetan ezarri zen, baina askoz indar handiagoa hartzen du XX. mendeko erregimen politiko totalitarioetan, hau modu zientifikoan aplikatzen denean komunikabide masiboen laguntzaz, gizakiak konbentzitzeko teknika oldarkor eta suntsitzaileagoen bidez, Hitlerren "azken irtenbidea" edo Maoren "aurrera jauzi handia" kasu.

Nazien garaian, Adolf Hitlerrek esan zuen propagandaren oinarria, ideia kopuru txiki bat etengabe errepikatzea dela, ustez memoria falta handia duen masa baterantz bideratua.

Propaganda eta politika[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Propaganda oso lotuta dago politikarekin. Propaganda politikoaz ari garenean, herritarra alderdi, jarrera, ideologia edo sistema jakin batekin lotzea da helburua.

Komunikazio tresna hau, komunista, nazia edo Estatu Batuetako gobernuak bezalako sistemetan erabiltzen hasi zen, herritarrak sistemarekin konprometitzera eta armadan parte hartzera erakartzeko promozio kanpaina indartsuak egiten zituztenak.

Gaur egun, kanpaina horiek erabiltzen jarraitzen dira jendetzaren iritzian eragiteko, botoak eta alderdi politikoetako afiliatuak lortzeko helburuarekin.

Propaganda oso lotuta dago politikarekin, eta hauteskunde-kanpainak politikaren mende daude hein handi batean. Baliabide eta euskarri desberdinen bidez, komunikazio-plan konbentzigarri bat sortu nahi da, proposamenak, diskurtsoak eta baliabideak erabiliz, boto-emaile posibleak hunkitzeko. Halaber, keinuak, hautagaien nortasuna eta haien familia lantzen dira, herritarrengan ahalik eta eragin handiena izateko eta hauteskundeetan haien babesa lortzeko asmoz. AEB da estrategia hau gehien erabiltzen duen herrialdea.

Publizitatea eta propagandaren ezberdintasunak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Publizitate komertzialaren eta politikoaren arteko mugari dagokionez, desberdintasun nagusia aldatu nahi den jokabide mota da. Publizitatearen kasuan, pertsona baten kontsumo-jokabideetan eragin nahi da, hainbat hedabidetan publizitate-kanpainak edo -ekintzak eginez eta hainbat helbururekin, kontsumitzaileak kontsumo-ekintza bat egin dezan epe labur edo luze batean. Propagandan, aldiz, pertsona bat ideologia edo sinesmen bati atxikitzea da.

Beste desadostasunetako bat, publizitate komertziala norbanakoari zuzentzen zaiola da, propagandaren helburua, aldiz, hiritarra multzoaren balioekin identifikatzeko talde soziala da.

Publizitatea eta propaganda ere desberdinak dira landu ohi dituzten esparru edo gaietan. Oro har, publizitatea kontsumo-zerbitzuei edo -ondasunei buruzkoa da, baina erakundeak, enpresak, ideiak edo errealitate sozial orokorrak sustatzea ere bila dezakete. Kontrako propagandak sinesmenak, politika eta erlijioa bezalako gaiak jorratu ohi ditu.

Beste alderdi bereizgarri bat mezuak edukiarekiko ezartzen duen harreman-motan edo komunikazioaren edukiaren eta helburuaren arteko erlazioan aurki dezakegu. Oro har, publizitatea koherentea da daukan materialarekin edo mezuarekin, eta haren mezuarekiko onarpena eta erakarpena bilatzen du; horrenbestez, publizitate-komunikazioa sortzen duenak saltzen duenarekiko hurbilketa areagotzea bilatzen duen informazioa aurkezten du. Hala ere, propagandak ideologia edo pentsamendu bat onartzea edo hari atxikitzea bila dezake, edo ideologia edo pentsamendu hori baztertzen saia daiteke, eta norberaren pentsamoldearekiko urruntasuna sor dezake.

Bi kontzeptuen arteko beste alde handi bat honako hau da: publizitateak produktu edo ideia jakin bati buruzko arreta jaso eta, agian, haren beharraz kontzientziatzea baino ez du bilatzen, baina propagandaren helburua emozioak, itxaropenak, pentsamenduak, sinesmenak eta ikuspegiak esnatzea, erabiltzea eta aldatzea da. Alde horretatik, propagandak askoz gehiago sakondu nahi du subjektuaren psikean, haren ideologia aldatzeko konbentzitzeko; publizitateak, berriz, subjektuarekin elkarreragiten du.

Erreferentziak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

  1. Harluxet Hiztegi Entziklopedikoa. Propaganda. .

Kanpo estekak[aldatu | aldatu iturburu kodea]