Eskandinaviar mitologia

Wikipedia(e)tik
Hona jo: nabigazioa, Bilatu
Eskandinaviar jainkoak hilkorrak ziren, y Iðunnen sagarrak behar zituzten Ragnarök arte bizitzeko. J. Penrosek egindako margolana, 1890.

Eskandinaviar mitologia eskandinaviar herrien —eta haien ondorengo diren islandiarrenerlijio, sinesmen eta kondairez osatuta dago. Antzinako germaniarren mitologiatik ekarria eta anglosaxoi mitologiari lotua, aurreko indoeuropar mitologian du oinarria[1].

Eskandinaviar mitologia iparraldeko germaniarren sinesmen eta kondairen bilduma da. Mitologia hau ez zen bertan bizi ziren uraliar (finlandiar, estoniar eta laponiarrek) eta baltiar herrien (letoniar) partekatua, herri hauek bere mitologia zutelako. Bere erlijioa ez zen teofania bat, ez zegoen jainkoek gizakiei emandako egia (hala ere badaude gizakiek jainkoak bisitatu, edo alderantziz, eta zerbait ikasten dutela kontatzen zuten kondairak) eta ez zuten liburu saindurik. Mitologia hau eskualdatzeko ahozko tradizioa erabiltzen zuten, poesia luzeak izanik. Ahozko eskualdatze hori bikingoen artean zabaldu eta Erdi Aroan, kristautasuna etortzear zegoela edo hasiberria zela, Edda izeneko liburuetan idatzi zuten.

Eskandinaviar folklorean, sinesmenak luzaroan mantendu zituzten eta zenbait baserri-eskualdetan ohiturek gaur arte diraute. Besteak, berriz, berpiztuak edo asmatuak izan dira, tartan Ásatrú edo germaniar neopaganismoa. Mitologia honek literatura, antzerkia edo filmei ere iradoki die.

Kosmologia[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Mundua eskandinaviar mitologiaren bitartez ikusita.

Eskandinaviar mitologian mundua disko laua formakoa da. Diskoa Yggdrasil izeneko bederatzi munduez osatutako unibertsoa eusten duen arbolaren adarretan dago[2]. Arbola honetan zenbait izaki bizi dira:

Hona hemen bederatzi munduetan nagusiak:

Kosmologia honetan dualtasuna inportantea da oso. Adibidez, eguna eta gaua bere kontrakontu mitologikoak ditu, Dagr/Skinfaxi eta Nott/Hrímfaxi hain zuzen ere.

Eragina gaur egun[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Eskandinaviar jainkoek eta bere kondaira nagusiek eragina izan dute egungo munduan. Nabarmenena egungo hizkuntzetan asteko egunen izenak dira:

Euskara Ingelesa Alemaniera Suediera Jatorrizko izena
Astelehena Monday Montag Måndag Ilargiaren eguna
Asteartea Tuesday Dienstag Tisdag Tyrren eguna
Asteazkena Wednesday Mittwoch Onsdag Odinen (Woden) eguna
Osteguna Thursday Donnerstag Torsdag Thorren eguna
Ostirala Friday Freitag Fredag Frigg edo Freyjaren eguna

Artean ere mitologia honetan oinarritutako lanak arrakastatsuak izan dira oso, adibidez J. R. R. Tolkienen Eraztunen Jauna edo Richard Wagnerren Der Ring des Nibelungen.

Erreferentziak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

  1.   Niedner, Heinrich (1997), Mitología Nórdica, Bartzelona: Edicomunicación, ISBN 84-7672-781-X .
  2.   Crossley-Holland, Kevin (1981), The Norse Myths, New York: Pantheon Books, ISBN 0-394-74846-8 .
  3.   Mable, Hanilton Wright (1901), Norse Stories Retold from the Eddas, New York: Hippocrene Books, ISBN 0-7818-0770-0 .
Commonsen badira fitxategi gehiago, gai hau dutenak: Eskandinaviar mitologia Aldatu lotura Wikidatan