Ezpeleta

Wikipedia(e)tik
Hona jo: nabigazioa, Bilatu

Ezpeleta

 Lapurdi
Ezpeletako Euzkadi Hotela.
Ezpeletako Euzkadi Hotela.

Ezpeletako armarria

Izen ofiziala Espelette
Estatua
Eskualdea
Departamendua
Barrutia
Kantonamendua
Frantzia
Akitania
Pirinio Atlantikoak (64)
Baiona
Ezpeleta (burua)
Auzapeza Graxi Florence (2008-2014)
Herritarra ezpeletar
Koordenatuak 43°20′29″N 1°26′47″W / 43.34139°N 1.44639°W / 43.34139; -1.44639Koordenatuak: 43°20′29″N 1°26′47″W / 43.34139°N 1.44639°W / 43.34139; -1.44639

Ezpeleta kokapena lapurdi.jpg

Eremua 26,85 km2
Garaiera 77 m
Distantzia 22 km Baionara
Posta kodea 64250
INSEE kodea 64213
Biztanleria 1.936 bizt.
Dentsitatea 72,1 bizt./km²
http://espelette.mairie.com/

Ezpeleta Lapurdiko hegoaldeko udalerri bat da, Lapurdi Garaian kokatua. Oso ezagunak dira herriko piper gorriak.

Geografia[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Ingurune naturala[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Udalerritik hainbat erreka igarotzen dira: Latsa erreka (hara isurtzen da Zubizabaleta erreka, eta azken horren ibaiadar da Mandopixako erreka) eta Urotzeko erreka. Biak Errobira isurtzen dira, beherago, udalerritik kanpo. Antzara errekaren ibaiadar den Urloko erreka ere Ezpeletako lurretatik igarotzen da. Urdazuri ibaira isurtzen den Larreko errekak ere udalerria zeharkatzen du, bai eta haren ibaiadar diren Farendeiko eta Erdiko errekek ere.

Udalerri mugakideak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Etxeak eta auzoak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

  • Legañoa
  • Xerrenda
  • Burgua
  • Basaburu
  • Mendia

Historia[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Olha izeneko tokian historiaurreko bizilekua dago. Moustier aldiko hezur eta harri landuak atzeman dira bertan.[1]

Herria[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Ezpeletako ikuspegia

Giro atsegineko herria da, eta hemengo Ezpeletako piperren bidez Frantzia “gozoko” hainbat ahotara bizitasuna eramaten dute.

Hiriak bi auzo ditu, eta Kanbora doan errepideak bi auzo horiek banatzen ditu. Goial­dean udaletxea dago, Errenazimentu‑garaiko Jauregia gazteluan, hain zuzen. Bailaratxoaren atzeal­dean, San Esteban eliza sendoa. Lapurdiko dorre klasikoa du eta XVII. mendearen hasieran eraiki zuten, baita erretaula nagusia ere. Alboetan, berriz, al­de batean eseritako Ama Birjina dago, Migel Angelen estilokoa, eta beste al­dean Krist o bikain bat. Riberaren olio bat dago, Ezpeletako baroiaren emaria. Halaber, Errenazimentuko ur bedeinkatu ontzi bitxi bat eta kantore barrokoa.

Hilarrien bil­duma oso interesgarria da, eta lau esbastika dituen hilobi‑harria ere bai. Hilerri horretan bertan, absidearen ondoan, Agnès Soureten hilobia dago, historiako lehenengo Miss World. 1902an Ezpeletan jaio zen eta 26 urte zituela gazterik hil zen.

Eraikinak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Mitologia[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Demografia[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Biztanleriaren bilakaera
1793 1800 1806 1821 1831 1836 1841 1846 1851
1.417 1.291 1.336 1.333 1.415 1.514 1.779 1.660 1.694
1856 1861 1866 1872 1876 1881 1886 1891 1896
1.532 1.549 1.506 1.541 1.570 1.588 1.555 1.525 1.317
1901 1906 1911 1921 1926 1931 1936 1946 1954
1.303 1.312 1.320 1.241 1.269 1.194 1.152 1.234 1.174
1962 1968 1975 1982 1990 1999 - - -
1.194 1.258 1.188 1.411 1.661 1.879 - - -


Ekonomia[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Ezpeletako piperra[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Sakontzeko, irakurri: «Ezpeletako piperra»
Ezpeletako piper gorri min ezagunak

Bertako piper gorri minak oso ezagunak dira eta oso aintzat hartuak sukaldaritzan, saltsak, barrubeteak eta abar prestatzeko.

Adibidez, bixigarria ematen die dela pil-pilean egindako bakailaoari, dela marmitakoari, dela axoari. Ezpeletar esapideak dioenez: «Euskaldun, fededun, biperdun».

Urtero, Ezpeletako Biper Eguna ospatzen da.[2]

Ezpeletako kalea

Azpiegiturak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Jaiak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Uda‑garaian Donibaneko ekimen‑sindikatuak jaial­diak eta ikuskizunak antolatzen ditu. Herriko festak ekainaren 24ean hotsandiz ospatzen dituzte, San Joan Bataiatzailearen egunean. Bezperako sua festen hasiera izan ohi da.

Ezpeletar ospetsuak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Armand Daviden omenezko plaka Ezpeletan.

Erreferentziak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Kanpo loturak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Wikimedia Commonsen badira fitxategi gehiago, gai hau dutenak: Ezpeleta Aldatu lotura Wikidatan
Portal.svg
Euskarazko Wikipedian bada atari bat, gai hau duena:
Euskal Herriko Wikiatlasa