Hazparne

Hazparne
Lapurdi
Hazparneko eliza.
Izen ofiziala	Hasparren
Estatua Eskualdea Departamendua Barrutia Kantonamendua	Frantzia Akitania Pirinio Atlantikoak (64) Baiona Hazparne (burua)
Alkatea	Beñat Inchauspé (2008-2014)
Herritarra	hazpandar
Koordenatuak	43°23′8″N 1°18′13″W
Eremua	77,01 km2
Garaiera	7-610 m
Distantzia	25 km Baionara
Posta kodea	64240
INSEE kodea	64256
Biztanleria	5.742 bizt
Dentsitatea	74,56 bizt/km²
http://www.ville-hasparren.fr

Hazparne Lapurdi Ekialdeko udalerri bat da, azalerari dagokionez Lapurdi osoko zabalena. Hazparneko kantonamenduko herri nagusia da, eta 1999an Lapurdiko herri populatuenetatik zortzigarrena zen.

Hazpazneko pilotalekua.

Geografia

Ingurune naturala

Hazketako erreka igarotzen da udalerriaren hegoaldetik.

Udalerri mugakideak

• Beskoitze eta Ahurti iparraldean
• Kanbo, Haltsu, Jatsu eta Mugerre mendebaldean
• Makea, Lekorne eta Lekuine hegoaldean
• Aiherra eta Bastida ekialdean

Etxeak eta auzoak

• Ahotzia
• Aldabidia
• Altzieta
• Agerrea
• Côte
• Elizaberri
• Ermindegi
• Ganboia
• Harriagako San Martin
• Hazketa
• Labiri
• Labiri Behere
• Larrartia
• Minhotz
• Peña
• Sohano
• Urkodoi
• Xapitalia

Toponimia

Izenak bilakaera hau izan du, historian: *Ahaitz-barren(a) > *Ahaizparren(a) (Ahezbarrene 1247, Ayzparrena 1264, Ahezparren 1265).

Historia

Historiaurretik ezagutzen dira jende aztarnak Hazparneko aldean. Hazparneko elizako aldare nagusian III. mendeko estela erromatarra dago, Novenpopulania Akitania erromatar probintziaren sorrera markatzen duena, Verus delako batek eskerrak ematen dizkiolarik bertako jainko bati lurraldea Galiatik bereizi zelako. Bertako idazkunak honela dio latinez:

Flamen item dumuir quaestor pagiq. magister

Verus ad Augustum legato munere functus

pro novem optinuit populis seiungere Gallos

Urbe redux genio pagi hanc dedicat aram

Azken urteotan erromatar kanpamendu baten aztarnak aurkitu dira Hazparnen.

Herriaren lehen aipamena Erdi Arokoa da, 1247koa hain zuzen, Ahaizparrena Donejakue bideko geraleku gisa aipatzen duena, Zalduzahar (1125) eta Zalduberri (1310) gazteluek babestua. XIII. mendetik aurrera garrantzi handia izan zuen larrugintzak Hazparnen. XVIII. mendean 100.000 idi, behi eta ahari larruki inportatzen ziren bertara Ipar Amerikatik eta Ingalaterratik, eta ondu ostean Herbehereetara, Espainiara eta Europako iparraldeko herrietara esportatzen ziren. 1718. urtean 4.200 biztanle zituen Hazparneko herriak, eta egun baino askoz ere herri garrantzitsuagoa zen. XVIII. mendearen erdialdean hasi ziren hazpandarrak zapatagintza. Laurehun langiletik gora aritzen ziren garai hartan larrua ontzeko lanetan. 1784. urtean, Baionako portua eta Errobi ibaiaren ezkerraldea eremu franko egin zuten eta zerga bereziak ezarri zizkioten Hazparneko industriari, eremu hartatik kanpo baitzegoen. Hazparneko emakumeak neurri horien aurka matxinatu ziren, baina zapalkuntza latza izan zuten. Zapatagintzari loturiko industriak gaur arte iraun du, nahiz eta 1965-1967 urteetan desagertzear izan zen.

Demografia

Biztanle kopuruaren bilakaera

Ekonomia

Herriko ekonomia jarduera nagusiak industria (zapatagintza, ehungintza, eraikuntza) eta laborantza (bazkarako landareak, artzaintza) dira. Dena den zerbitzuek ere badute garrantzia, Nekazaritza Ikerketarako Zentroa eta udatiarrentzako azpiegitura izanik hirugarren sektoreko osagai nabarmenenak.

Kultura

Hizkuntza

Mendebaldeko behe-nafarrera da herriko berezko hizkuntza. Hazparneko biztanleen % 76 ziren euskaldunak 1999an.

Hiri senidetuak

• Azpeitia (Gipuzkoa)

Hazpandar ospetsuak

• Martin Larralde "Bordaxuri" (1782-1821), bertsolaria.
• Jean Hiriart (1859-1915), euskal idazlea.
• Piarres Xarriton (1921-), euskal idazlea eta politikari abertzalea.
• Janbattitt Dirassar (1937-), idazle eta kazetaria, Zelhai auzoan jaioa.
• Mattin Partarrieu (1946-), margolaria.
• Romain Sicard (1988-), txirrindularia.

Galeria

• 

  Hazparneko Xuriate jatetxe eta ostatua.

• 

  Hazparneko postetxea.

• 

  Hazparneko eraikin erlijiosoa.

• 

  Urkurai etxalekua.

Erreferentziak

• Artikulu honen edukiaren zati bat Lur hiztegi entziklopedikotik edo Lur entziklopedia tematikotik txertatu zen 2011/12/26 egunean. Izan ere, egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek lizentzia librearekin laga zituen, euskal Wikipedia osatzeko proiektu baterako.

Ikus, gainera

• Lapurdiko udalerrien zerrenda
• Asparrena

Kanpo loturak

• (Euskaraz)(Frantsesez)Hazparneko webgune ofiziala
• (Euskaraz)Hazparneko Bertsulariak
• (Euskaraz)Herriko karriken izenak
• (Euskaraz)Elizaberriko kapera