Uztaritze

Wikipedia(e)tik
Hona jo: nabigazioa, Bilatu

Uztaritze

 Lapurdi
Uztaritzeko Herriko Etxea.
Uztaritzeko Herriko Etxea.

Uztaritzeko armarria

Izen ofiziala Ustaritz
Estatua
Eskualdea
Departamendua
Barrutia
Kantonamendua
Frantzia
Akitania
Pirinio Atlantikoak (64)
Baiona
Uztaritze (burua)
Auzapeza Dominique Lesbats (2008-2014)
Herritarra uztariztar
Koordenatuak 43°24′N 1°27′W / 43.400°N 1.450°W / 43.400; -1.450Koordenatuak: 43°24′N 1°27′W / 43.400°N 1.450°W / 43.400; -1.450

Uztaritze kokapena lapurdi.jpg

Eremua 32,75 km2
Garaiera 0-143 m
Posta kodea 64480
INSEE kodea 64547
Biztanleria 5.458 bizt.
Dentsitatea 166,66 bizt./km²
http://www.mairie-ustaritz.fr

Uztaritze Lapurdiko udalerri bat da, Lapurdi Erdialdean kokatua. Lapurdiko hiriburua izan zen 1177tik 1789 arte, Frantziako Iraultza gertatu arte.

Uztaritze

Geografia[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Ingurune naturala[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Herria Errobi ibaiaren bi aldeetara hedatzen da. Era berean, Uhabia ibaiak ere udalerria gurutzatzen du. Udalerriak dituen 3.275 hektareetatik 900 (% 27,48) basoak dira.

Udalerri mugakideak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Herriko auzoak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Uztaritzeko herriko etxearen arabera, herria 5 auzotan banatuta dago:

  • Hiri-Barnea: Betidanik, urteetan zehar, leku bat arras inportantea izan da Lapurdin. Gaur ere gune administratiboa eta turismo bulegoa bada, ahantzi gabe Lota gaztelua (XIX. mendekoa).
  • Hiribehere: hegoaldean den hirixka eta iparrean den Heraitze artean da. Han kokatzen dira Arkia eihera, Saint Joseph lizeoa, baita "Sorhoeta" etxe azkarra ere (XIII. mendea).
  • San-Mixel / Oihanak: hegoaldean Zuraide eta Senpererantz badira hilerria (Garat harrizko hilobia), Haitze gaztelua (ondare nazionala), Saint-François-Xavier ikastetxea (artea eta apaindura). Oihanak auzoan (650 hektarea, Senpereko bidean) dagoen basoan orientazio mahai bat eta kanpoko apairuko gune bat daude. Bertako leku izen batzuk dira hauek: Amestsia, Amestsi Handia, Apalaga, Hardoia, Larregi, Luxoki, Mindegitikia , eta Untzilarre. Badira ere Inglesen Gurutzea eta "Otsantzeko Santa Madalen kapera" (konponketan) Donejakue bidean kokatuta daudenak.
  • Heraitze: Errobi ibaiaren ondoan dagoen aldea da. Gotorleku batzuk badira hor: Larregienea (XVII. mendea) eta Haltia (XIX. mendea). Arkiako gazteluak (XIX. mendea) erdi aroko kapera bat dauka (Santa Katalina).
  • Arruntz: Ustaritzeko iparraldean dago Baionarako bidean. Euskal Herriko herri tipikoen irudia du, eliza eta frontoiarekin. Atzeman daitezke ere Lapurdiko Etxea (Elizalderena etxe museoa, 1696), XVII. mendeko sagar-dolarea (Bereterraenea).

Demografia[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Biztanleriaren bilakaera
1793 1800 1806 1821 1831 1836 1841 1846 1851
1.877 1.539 1.583 1.826 1.940 2.154 2.348 2.465 2.259
1856 1861 1866 1872 1876 1881 1886 1891 1896
2.424 2.272 2.327 2.265 2.342 2.453 2.590 2.514 2.507
1901 1906 1911 1921 1926 1931 1936 1946 1954
2.485 2.399 2.322 2.105 2.062 2.546 2.505 2.508 2.754
1962 1968 1975 1982 1990 1999 2006 2007 -
2.393 2.477 2.841 3.353 4.263 4.984 5.458 5.506 -


Udalerrian, 2006. urtean, 2263 etxebizitza zeuden, zeinen %4,3a bigarren etxebizitzak ziren. [1]

Politika[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Hauteskundeak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

2008ko hauteskundeetan, Bernard Auroyk bere lekua galdu zuen, botoen % 30,6 bilduta. Bigarren itzulian, Herria Bizi Dadin talde abertzalea, komunista eta ezkertiar frantses batzuekin baturik, bozen % 33,6 lortu eta auzapezgoa eta gehiengoa ia lortu zituen. Hala ere, Dominique Lesbats-en Aimer Ustaritz zerrendak % 35,7 erdietsita, irabazi zituen hauteskundeak. Hautetsiei dagokienez, Lesbatsek 20 eserleku eskuratu zituen, HBDk 5 eta Auroyren zerrendak, 4.

Herria Bizi Dadin[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Herria Bizi Dadin da herriko talde abertzalea. 1989ko hauteskundeetan aurkeztu zen lehen aldikotz eta hautetsi bat lortu zuen. Geroztik, gorakada izan du eta 2001eko hauteskundeetan bozen % 26 eskuratu zuen (auzapezaren zerrendak, berriz, % 40). Frantses hautes sistemaren ondorioz, 27 hautetsietatik hiru postu izan zituen herriko etxean.

2008an, berriz, HBD "Ezkerra"rekin koalizioan aurkeztu zen.

Ekonomia[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Historian, Uztaritze Ipar Euskal Herriko jarduera zentro garrantzitsua izan da eta Frantzia eta Espainiaren hartu-eman ekonomikoen elkargune. Mandazain ugari joaten ziren Ainhoa, Baztan edota Iruñera, nekazaritza jarduera dinamiko baten eta herriak Errobin zuen ibai-portura heldutako ondasunei esker.

1245. urtean, sagardoa zen herriko ekoizpen nagusia eta 1523an, Europa osoko lehen arto laborea jaso zen bertan. Gaur egun, Ezpeletako piperra ekoizteko sor-markaren barruan dago.

2004ko urtarrilean egindako jardueren erroldan[2], industriari lotutako 19 establezimendu zenbatu ziren; 62, eraikuntzarekin zerikusia zutenak; 37, merkatatza eta konponketekin; eta 121, zerbitzuekin. Horietako 14 establezimendutan, 10 soldatapeko langile edo gehiago zeuden.

Jarduera ekonomikoa laborantzara dago zuzenduta gehienbat (1979. urtean, udalerriko 1.243 hektareek zuten nekazaritza erabilpena, udalerriko lurren ia % 40)[3].

Udalerriko lurretan dago halaber Larroulet S.A. enpresa, Pirinio Atlantikoak departamentuko lehen 50 agroelikadura enpresen barnean dagoena [4].

Toffolo talde industrialak ere egoitza soziala du Uztaritzen.

2006ko erroldan, 1.409 lanpostu zenbatu ziren udalerrian (1.181 soldatapeko eta 228 ez-soldatapeko).[5]

Kultura[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Hizkuntza[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Lapurtera da uztariztarren berezko euskalkia. Horrez gain, herrian ikastola eta bertso-eskola bana ere badituzte.

Jaiak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Udako Euskal Unibertsitatea[aldatu | aldatu iturburu kodea]

UEUren hirugarren eta laugarren ekitaldiak, 1976an eta 1977an egin zirenak, Ustaritzen antolatu ziren. Lehenago beste bi ekitaldi Donibane Lohizunen eginak ziren eta geroago, 1977tik aurrera, ekitaldiak Hego Euskal Herrian burutzea erabaki zen, Iruñean. Udako ekitaldien eragina zabaldu nahian.[6]

Ondasun nabarmenak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Uztariztar ospetsuak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Hiri senidetuak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Argazki galeria[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Erreferentziak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

  1. Insee 2006 - Biztanleriaren errolda
  2. Insee - Répertoire Sirène - Champs ICS
  3. Nekazaritza ministeritza - Errolda orokorra (1979)
  4. Sud-Ouest egunkarian eginiko agroelikadura enpresen klasifikazioa
  5. Insee 2006 - Biztanleriaren errolda
  6. UEU, Nor gara, Gure historia
  7. Hiri senidetuen urtekaria

Ikus, gainera[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Kanpo loturak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Commonsen badira fitxategi gehiago, gai hau dutenak: Uztaritze Aldatu lotura Wikidatan
Portal.svg
Euskarazko Wikipedian bada atari bat, gai hau duena:
Euskal Herriko Wikiatlasa