Getaria (Lapurdi)
|
Getaria |
||
|---|---|---|
 Lapurdi |
||
 |
||
|
||
| Izen ofiziala | Guéthary | |
| Estatua Eskualdea Departamendua Barrutia Kantonamendua |
Frantzia Akitania Pirinio Atlantikoak (64) Baiona Donibane Lohizune |
|
| Alkatea | Albert Larrousset (2008-2014) | |
| Herritarra | getariar | |
| Koordenatuak | 43°25′N 1°26′W / 43.417°N 1.433°WKoordenatuak: 43°25′N 1°26′W / 43.417°N 1.433°W | |
|
|
||
| Eremua | 1,4 km2 | |
| Garaiera | 0-73 m | |
| Distantzia | 15 km Baionara | |
| Posta kodea | 64210 |
|
| INSEE kodea | 64249 |
|
| Biztanleria | 1.322 bizt. | |
| Dentsitatea | 944,29 bizt./km² | |
| Sorrera | 1633 | |
| http://www.guethary-france.com/ | ||
- Artikulu hau Lapurdiko herriari buruzkoa da; Gipuzkoako herria gaitzat duena beste hau da: Getaria (Gipuzkoa)
Getaria Lapurdiko udalerri bat da, Lapurdi Itsasegian kokatua.
Eduki-taula |
Geografia[aldatu]
Lapurdiko kostako udalerria da, Donibane Lohizuneko kantonamenduan. Muga hauek ditu: iparraldean, Kantauri itsasoa eta Bidarte; ekialdean, Bidarte; mendebalean, Kantauri itsasoa eta Donibane Lohizune, eta hegoaldean, Ahetze eta Donibane Lohizune.
Auzoak[aldatu]
- Behereta
- Elizaldea
- Haizpuru
- Kostaldia
Historia[aldatu]
Portu bat bazegoen Getarian erromatarren garaian, azken urteotan eginiko aurkikunde batek erakusten duen bezala. 1193. urteko dokumentu batean aipatzen da lehen aldiz Getariako herria. Arrantzale herria izan da Getaria, eta balearen arrantzan nabarmendu zen XIII - XV. mendeetan. Talaia, piraten eta baleen begiratokitzat izan zen erabilia. Baleak ikusten zituztenean, traineruetara jo eta haren atzetik joaten ziren; piraten erasoak pairatzean, aldiz, Ahetzerako bidean dagoen Ostalapia baserrian (Donejakue bidean) hartzen zuten babesa.
Hasieran, Getaria Bidarteren zati zen.[1] Nolabaiteko autonomia 1580. urtean lortu zuen eta 1633. urtean udalerri independente bihurtu zen.[2]
Louis XIV.a Frantziakoa udalerritik igaro zen Donibane Lohizunera ezkontzera zihoala.
Getaria, bainuetxe-toki bihurtu zen, bere hondartza eta algei esker eta 1959. urtetik aurrera, surf egiteko lekua ere bada, Biarritzen eta Donibane Lohizuneren artean duen posizio estrategikoa dela kausa.
Ekonomia[aldatu]
Turismoa da udalerriko ekonomia jarduera nagusia.
Demografia[aldatu]
|
|||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
Azpiegiturak[aldatu]
Errepideak[aldatu]
RN-10 errepide ohiak (egun RD 810 errepideak) gurutzatzen du udalerria iparraldetik hegoaldera. Hegoalderantz Hendaia eta Donibane Lohizunerantz doa eta iparralderantz Bidarte eta Baionara.
A-63 autobideak ere gurutzatzen du udalerria, dena den, ez dauka sarrera edo irteerarik bertan, irteera hurbilenak Biarritz-la-Négresse (iparraldean) eta Donibane-Lohizune Iparraldea (hegoaldean) dituelarik.
Burdinbidea[aldatu]
Getariak geltokia du Bordele-Irun trenbidean.
Kultura[aldatu]
Hizkuntza[aldatu]
Bertako euskalkia lapurtera da, eta euskaldunak % 22 dira.
Ondasun nabarmenak[aldatu]
- San Nikolas elizak XVI. mendean du jatorria. XV. mendeko prozesiotarako gurutzea du.
- Talaia, monumentu izendaturik dagoena.
- Saraleginea etxea, 1908an Jaques-Hippolyte Lesca izeneko indianoak eraikitakoa, François-Joseph Cazalis arkitektoaren euskal estiloko diseinuari jarraiki. Behe-solairuan Getariako museoa dago.
Getariar ospetsuak[aldatu]
Herrian jaiotakoez gain, XX. mendean arte desberdinetan gailendutakoen artean Getariak hartu zuen ospeak sona handiko hainbeste lagun erakarri zituen; haietako asko bertan urte luzez bizi edota bertan hil eta lurperatuta daude.
- Pierre-Xavier Mugaburu (Getaria, 1850 - 1910) Tokyoko artzapezpikua 1906tik 1910era.
- Paul-Jean Toulet (Paue, Okzitania, 1867 - Getaria, 1920); bertan lurperatutako idazle eta olerkaria.
- Joseph Apeztegi, Xikito Kanbokoa (Kanbo, 1881 - Getaria, 1950), pilotaria.
- Jacques Rigaut (1898 - 1929) idazleak Et puis merde ! lana bertako Café de Madrid ostatuan idatzi zuen 1926an.
- Pierre Daninos (Paris, 1913 - 2005) idazleak villa bat zuen herrian.
- Felipe Cazals (Getaria, 1937 -) Mexikora joana eta han zinema eta argazkigintzako arlo askotan nabarmendu zen.
- Christian Borde, ezizenez Jules-Edouard Moustic (Antony, 1951 -) telebista aurkezlea eta tokiko irrati bateko animatzailea azken urteetan Getarian bizi da.
- Georges Lunghini (Paris, 1953 -) antzerki, musika eta argazkigintzan aritzen denak ere herrian etxea du.
- Frédéric Beigbeder (Neuilly-sur-Seine, 1965 -) idazle sarituak txikitatik oporraldiak bertan pasatzen zituen aitona-amonenean eta herriarekiko harremana gorde izan du.
Erreferentziak[aldatu]
- Artikulu honen edukiaren zati bat Lur hiztegi entziklopedikotik edo Lur entziklopedia tematikotik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Izan ere, egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek Creative Commons Aitortu 3.0 Espainia lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.
Kanpo loturak[aldatu]
- (Frantsesez) Getariara bizitzera joan direnei buruzko artikulua Nouvel Observateur-en.
|
|||||||
