Sara
Wikipedia(e)tik
|
Sara |
|||
|---|---|---|---|
 Lapurdi |
|||
|
|||
| Izen ofiziala | Sare | ||
| Antolaketa
Estatua
Eskualdea Departamendua Barrutia Kantonamendua |
Frantzia Akitania Pirinio Atlantikoak (64) Baiona Ezpeleta |
||
| Posta-kodea | 64310 64504 (INSEE kodea) |
||
 |
|||
| Koordenatuak |  Koordenatuak: |
||
| Garaiera | 27-881 m | ||
| Eremua | 5134 ha = 51,34 km2 | ||
| Biztanleria | 2.184 (1999) | ||
| Dentsitatea | 43 bizt/km2 | ||
| Distantzia | 28 km Baionara | ||
| Herritarra | saratar | ||
| Alkatea | Jean Aniotzbehere (2001-2008) | ||
| www.sare.fr | |||
Sara Lapurdiko udalerria da, 2184 biztanle zituen 1999. urtean eta Ezpeletako Kantonamenduan dago kokatua.
Xareta elkartea osatzen du Ainhoa, Urdazubi eta Zugarramurdi herriekin batera.
Eduki-taula |
[aldatu] Geografia
[aldatu] Auzoak
[aldatu] Ingurune naturala
[aldatu] Orografia
Larrun mendiak Sara iparraldean dauka, eta herria tontorrera igotzeko abiapuntuetariko bat da.
[aldatu] Hidrografia
Herritik Urdazuriren hainbat ibaiadar igarotzen dira: Tontolo, Uzkain, Arraio eta Galerdi errekak, eta Lizunia erreka honen isurkideekin, Beherekobenta, Portua (Helbarrunek honekin bat egiten du) eta Hiruetako errekak (eta azken honen isurkide diren Urio eta Tonba errekak).
[aldatu] Udalerri mugakideak
- Senpere ipar-ekialdean
- Azkain eta Urruña ipar-mendebaldean
- Zugarramurdi hegoaldean.
[aldatu] Historia
- Hego Euskal Herriarekin duen 32 kilometroko luzerako mugak (Hegoaldeko Zugarramurdi, Etxalar eta Bera udalerriekin da mugakide) bere historian eragin handia izan du. 1693an, mugaz gaindiko lapurretaz babesteko, Luis XIV.ak arma-olak egiteko baimena eman zion herriari.
- 1790. urtean, Sara, Ainhoa, Azkaine eta Sara barnean hartzen zituen kantonamendu bateko buru izan zen, Uztaritzeko distrituaren mendekoa zena.
- 1794ean, Frantziar Iraultzaren ondorengo izualdian, Itsasuko 47 gazteren deportazioaren ondoren, Osasun publikorako komiteak, Ainhoa, Azkaine, Ezpeleta, Itsasu, Sara eta Zuraideko bizilagun guztiak (gizon, emakume eta ume) atxilotu eta Landetara deportatzeko agindua eman zuen. Asko bidean hil ziren eta bueltan, ondasun gehienak ebatsiak edota apurtuak topatu zituzten.
- Aita Barandiaran etnologo famatua, Saran egon zen Espainiako Gerra Zibiletik babestu asmoz eta 1936an Sarako lezeak publikora aurkeztu zituen.
- 1978an Sarako herritarrak erreferendum batera izan ziren deituak. Bertan, Sarako herriak Larrunera igoko zuen errepide bat egiteari ezetz esan zion. Horrek ziurrenik, Larrungo tren ttipiaren biziraupena ziurtatu zuen.
[aldatu] Ekonomia
Herriko ekonomiaren oinarria laborantza da. XIX. menderarte iraun zuen burdin meategi bat ere egon zen udalerrian.
[aldatu] Biztanleriaren eboluzioa
| 1896 | 1901 | 1936 | 1954 | 1962 | 1968 | 1975 | 1982 | 1990 | 1999 |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| 1920 | 1927 | 1930 | 1910 | 1952 | 1921 | 1871 | 1930 | 2054 | 2184 |
[aldatu] Kultura
[aldatu] Literatura
Sarako kultur mugimendurik garrantzitsuena Sarako Eskola literatur mugimendu lapurtarra da. Sarako, Donibane Lohizuneko eta Ziburuko apaizak frantziskotarren komentu batean biltzen ziren euskarazko idazlanak prestatu eta eztabaidatzeko. Erlijioa izan zen gehien landu zuten gaia.
Sarako Eskola taldea osatu zutenak ondorengo idazleak dira: Axular, Joannes Haranburu, Joannes Haraneder, Esteve Materre, Pierre Argaiñaratz, Silvain Pouvreau, Joanes Etxeberri, Stephanus Hirigoiti, Klaberia, Gillentena, Hegi eta Voltoire.
Dena den Patxi Salaberri bezalako adituek zalantzan jartzen dute benetan "eskola" batez hitz egin dezakegunik, hau da, euren artean benetako adiskidetasun harremanik egon zitekeenik, eta garai bateko idazleak biltzeko etiketa baino ez litzateke izango.
[aldatu] Jaiak
Sarako bestak iraileko bigarren igandean ospatzen dira.
[aldatu] Ikustekoak
- Sarako lezeak
- Larrungo tren ttipia
- Ihartze Artea etxea: XVII. mendeko.
- Ortillopitz baserria: Sarako historiaren eta euskal ohituren erakustokia:
- San Martin eliza: XVII. mende hasieran eraikia, bertako apaiza "Axular" izan zen. Hilerriak inguratzen du eliza, baina 1804. urtera arte eliza barnean lurperaketak egin ziren, Axular ere bai. Dorrearena kanpoaldean idazkun ezaguna du: Oren guziek dute gizona kolpatzen azkenekoak du hobirat egortzen. Barruan, aldiz, hain ezaguna ez den beste idazki bat dago, Seroraren hilobian hain zuzen: Orai den seroraren eta izanen direnen jar lekua eta hobia.
- Santa Katerine kapera: XVII. mendean eraikia, 1481ko eraikin baten fundazioen gainean. Napoleon III.ari eta Eugenia enperatrizari eskinia izan zen 1867ko urriaren 6an udal batzaren eskutik.
- Otoiztegiak: hamalau ageri dira herrian zehar.
- Biskotxaren erakustokia.
|
|
|
[aldatu] Saratar ezagunak
- Joanes Ibarrola, Saran jaio XV mendean, utriusque juris doktorea (zuzenbide zibil eta eliza zuzenbidean doktorea), Erruango legebiltzarrean kontseilari, ondoren Bordelen, beste hainbaten artean 1520n erregearen aginduz Zuberoako Forua idatzi zuen.
- Bertrand Lahet, XV mendean Saran jaioa, Baionako apezpikua izan zen 1504tik 1519ra arte.
- Pedro Agerre "Axular", Urdazubi ustez 1556n jaioa eta 1644n hila, Gero aszetika liburu ospetsuaren idazlea eta euskararen kodifikazioarako urrats garrantzitsua egin zuena.
- Alberto de Palacio Elizaga, 1856n Saran jaioa eta 1939n hila, Getxo eta Portugalete lotzen dituen Bizkaiko Zubia (1893) diseinatu zuen.
- Jean Baptiste Elizanburu, 1828n Sarako Piarresenea etxean jaioa, kapitaina eta poeta.
[aldatu] Kanpo loturak
|
Sarako auzoak | |
|---|---|---|
|
Ahuntz karrika · Basaburua · Egimehar · Erremuxil · Goiburu · Haranburua · Helbarrun · Ihalar · Istilarte · Lehenbizkai · Olhalde |
||
 |
Lapurdiko udalerriak | |
|---|---|---|
|
Ahetze • Ahurti • Ainhoa • Angelu • Arbona • Arrangoitze • Azkaine • Bardoze • Basusarri • Baiona • Beskoitze • Biarritz • Bidarte • Biriatu • Bokale • Donibane Lohizune • Ezpeleta • Getaria • Gixune • Haltsu • Hazparne • Hendaia • Hiriburu • Itsasu • Jatsu • Kanbo • Larresoro • Lehuntze • Lekorne • Lekuine • Luhuso • Makea • Milafranga • Mugerre • Sara • Senpere • Urketa • Urruña • Uztaritze • Ziburu • Zuraide |
||
