Taxkent

Wikipedia(e)tik
Hona jo: nabigazioa, Bilatu

Taxkent

Taxkent
bandera

armarria

Izen ofiziala Toshkent, Тошкент
errusieraz Ташкен
Estatua UzbekistanUzbekistan
Probintzia Taxkent probintzia
Alkatea Rakhmonbek Usmonov
Koordenatuak

41°16′0″N 69°13′0″E / 41.26667°N 69.21667°E / 41.26667; 69.21667Koordenatuak: 41°16′0″N 69°13′0″E / 41.26667°N 69.21667°E / 41.26667; 69.21667

Taxkent non dagoen adierazten duen Uzbekistan-ko/-go/-eko mapa
Taxkent
Eremua 334,8 km²
Garaiera 455 m
Posta kodea 100000
Biztanleria 2.180.000 bizt. (2008)
Dentsitatea 6.511,35 bizt./km²
Sorrera K. a. III. mendea
http://www.tashvil.gov.uz/

Taxkent[1] (uzbekeraz Toshkent, Тошкент, tɒʃˈkent ahoskatua; errusieraz Ташкент, tɐʂˈkʲent ahoskatua) Uzbekistango hiruburua da, Taxkent probintzian. 2008an 2.180.000 biztanle zituen[2], nahiz eta iturri ez ofizialen arabera 4,45 milioi dituela adierazi[3].

Egungo izena turkmenieratik datorkio eta harrizko hiria esan nahi du (taš, "harri" + kand, kent, "hiri"). Antzina beste izen batzuk izan zituen: Txatx, Xax eta Binkent, lehenengo biak taš ("harri") izenarekin lotuak. XVI. mendetik aurrera, Txtxkand/Txaxkand izena Taxkand bihurtu zen eta errusiaren eraginez Taxkent itxura aurtu zuen. Urteetan zehar, Asia eta Europa lotzen zituen Zetaren Bidean igarobide garrantzitsua izan zen.

Nahiz eta Uzbekistango beste hiri batzuen balio historikoa ez eduki, hala nola Bukhara, Samarkanda edo Khiva hiriena, Tashkent herrialdeko erdigune ekonomiko eta kulturala da. Bertan daude Uzbekistango kulturgune nagusiak (antzokiak, liburutegiak, akademiak...) eta nazioarteko enpresen egoitzak ere bai.

Klima[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Datu klimatikoak (Taxkent (1981–2010))
Hila Urt Ots Mar Api Mai Eka Uzt Abu Ira Urr Aza Abe Urtekoa
Erregistraturiko tenperatura maximoa (°C) 22.2 25.7 32.5 36.4 39.9 43.0 44.6 43.1 39.8 37.5 31.1 27.3 44.6
Batez besteko tenperatura maximoa (°C) 6.2 8.1 14.0 22.1 27.1 33.2 35.8 34.2 29.0 21.4 14.4 8.9 21.2
Batez besteko tenperatura (ºC) 1.8 3.4 9.0 16.1 20.3 25.6 27.7 25.9 20.9 14.5 9.1 4.5 14.9
Erregistraturiko tenperatura minimoa (°C) −28.0 −25.6 −16.9 −6.3 −1.7 3.8 8.2 3.4 0.1 −11.2 −22.1 −29.5 −29.5
Batez besteko tenperatura minimoa (°C) −2.6 −1.4 4.0 10.1 13.5 17.9 19.6 17.5 12.7 7.5 3.7 0.1 8.6
Pilatutako prezipitazioa (mm) 57.8 57.2 64.8 59.8 40.9 10.8 3.5 1.9 5.9 29.3 41.3 53.6 426.8
Prezipitazio egunak (≥ 1 mm) 11.1 9.6 11.4 9.5 7.0 3.2 1.3 0.7 1.5 4.8 7.3 9.5 76.9
Eguzki orduak 117.8 127.1 164.3 216.0 303.8 363.0 384.4 365.8 300.0 226.3 150.0 105.4 2823.9
Hezetasuna (%) 73 68 62 60 53 40 39 42 45 57 66 73 678
Iturria: Uzbekistango Hidrometeorologia Zerbitzua,[4] World Meteorological Organisation,[5] Pogoda.ru.net (tenperatura-errekorrak),[6] Hong Kong Observatory (eguzki-orduak)[7]

Barrutiak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Taxkent egungo honako barrutitan (tuman) banaturik dago:

Zbk. Barrutia Biztanleria
(2009)[8]
Azalera
(km²)[8]
Dentsitatea
(area/km²)[8]
Mapa
1 Bektemir 27.500 20,5 1.341 Tashkent District 1 - Bektemir.png
2 Txilanzar 217.000 30,0 7.233 Tashkent District 2 - Chilanzar.png
3 Hamza 204.800 33,7 6.077 Tashkent District 3 - Hamza.png
4 Mirobod 122.700 17,1 7.175 Tashkent District 4 - Mirobod.png
5 Mirzo Ulugbek 245.200 31,9 7.687 Tashkent District 5 - Mirzo Ulugbek.png
6 Sergeli 149.000 56,0 2.661 Tashkent District 6 - Sergeli.png
7 Xaijontohur 285.800 27,2 10.507 Tashkent District 7 - Shaykhontohur.png
8 Olmazar 305.400 34,5 8.852 Tashkent District 8 - Olmazar.png
9 Uxtepa 237.000 28,2 8.404 Tashkent District 9 - Uchtepa.png
10 Jakkasarai 115.200 14,6 7.890 Tashkent District 10 - Yakkasaray.png
11 Junusabad 296.700 41,1 7.219 Tashkent District 11 - Yunusabad.png

Ikustekoak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Errusiar Iraultzaren garaian eta 1966ko lurrikaran, antzinako hiria suntsitu zen eta horregatik eraikin historiko gutxi geratzen dira Taxkenten. Hala ere, hiriak monumentu eta sobietar garaiko monumentu ugari ditu.

  • Kukeldax madrasa. Abdullah Khan-en agintaldikoa (1557–1598), zaharberritze prozesuan dago. Museo bihurtzeko asmoa dute, baina oraingoz meskita da.
  • Txorsu bazarra, Kukeldax madrasatik hurbil dago. Aire zabaleko bazar erraldoi hau Taxkent zaharreko erdigunea da.
  • Teliaxajak meskita (Khast Imam meskita). Uthman Qur'an delakoa dago bertan, munduko koran zaharrena. 655ekoa da eta eraildako Uthman kalifaren odolez zikindua dago, Tamerlanek Samarkandara eraman zuena eta gero errusiarrek San Petersburgoran eraman zutena. Uzbekistanera 1914an itzuli zuten[9].
  • Junus Khan mausoleoa. XV. mendeko mausoleo multzoa da, XIX. mendean zaharberritua. Handiena Junus Khan-en hilobia da, Mogol Inperioa sortu zuen Babur-en aitonarena.
  • Romanov printzearen jauregia. XIX. mendena, Nikolai Konstantinovitx duke handia, Alexandro III.a Errusiakoaren lehengusua, Taxkentera erbesteratu zuten, Errusiak Koroaren Bitxien inguruko afera ilun batengatik. Haren jauregia oraindik hiri erdialdean dago eta behiala museo izandakoa, orain Kanpo Arazoetarako Ministerioa da.
  • Alixer Navoi opera eta ballet antzokia, Aleksei Stxusev arkitektoarena da, Leninen hilobia egin zuenarena.
  • Arte Ederren museoa. Errusiar-aurreko arte bilduma garrantzitsua du, horien artean sogdiar horma-irudiak, estatua budistak eta zoroastrismoko artea. XIX eta XX. mendeko arte aplikatua ere erakusgai dago. Interes handiagoa dute Romanov printzeak Hermitage museotik "mailegatu" zituen margolanak, erbesteko jauregia apaintzeko eta inoiz itzuli ez zituena.
  • Arte Aplikatuen museoa.
  • Amir Timur muesoa.

Garraioa[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Hiri senidetuak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Taxkent hiri hauekin senidetua dago:

Erreferentziak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Ikus, gainera[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Commonsen badira fitxategi gehiago, gai hau dutenak: Taxkent Aldatu lotura Wikidatan


Geografia
Uzbekistan
Artikulu hau Uzbekistango geografiari buruzko zirriborroa da. Wikipedia lagun dezakezu edukia osatuz.