San Petersburgo

Wikipedia(e)tik
Hona jo: nabigazioa, Bilatu

San Petersburgo

—  Hiri federala  —
Spb collage.JPG
San Petersburgoko bandera

San Petersburgoko armarria

Izen ofiziala Санкт-Петербург
Estatua
Barrutia
Subjektua
 Errusia
Ipar-mendebaldekoa
Hiri Federala
Alkatea Georgi Poltavtxenko
Koordenatuak 59°57′N 30°18′E / 59.950°N 30.300°E / 59.950; 30.300Koordenatuak: 59°57′N 30°18′E / 59.950°N 30.300°E / 59.950; 30.300
San Petersburgo non dagoen adierazten duen Errusia-ko/-go/-eko mapa
San Petersburgo
Eremua 1.439 km2
Garaiera 3 m
Posta kodea 190000-199406
Biztanleria 4.953.219 bizt. (2012)
Dentsitatea 3.442,13 bizt./km²
Ordu-eremua MSD (UTC+04:00)
http://www.gov.spb.ru

San Petersburgo[1] (errusieraz Санкт-Петерб́ург, Sankt Peterburg), 1914-1924 urteetan Petrogrado (errusieraz: ПетроградPetrograd) eta 1924-1991 urteetan Leningrado (errusieraz: ЛенинградLeningrad) ipar-mendebaldeko Errusiako hiria eta portua da. Neva ibaiaren bokalean dago, Finlandiako golkoaren ertzean, Finlandiako mugatik 160 kmra. 2010ean 4.879.566 biztanle zituen[2]. Errusiako bigarren hiria da jende kopuruari dagokionez, porturik garrantzitsuena eta Europako hiririk ederrenetakoa. 1990ean UNESCOk Gizateriaren Ondare izendatu zuen erdigune historikoa[3].

Historia[aldatu | aldatu iturburu kodea]

1703. urtean Petri Handia Errusiako tsarrak Neva ibaia itsasoratzen den toki zingiratsuaz jabetu zen eta urte berean, ibaiaren bokaleko uharteetako batean, Petri eta Pablo gotorlekua eraikitzen hasi zen. Gotorlekuaren inguruan hazi zen hiria. Hiriburu europar eta modernoa eraiki nahi izan zuen, Mosku deszentralizatzeko saiakeran. Hurrengo urtean hasi ziren Oktyabrsky auzo ikusgarria eraikitzen. 1712an Errusiako hiriburu bilakatu zen eta ondorengo urteetan elizak, jauregiak, etxeak eta administrazio egoitzak egin zituzten.

1726. urterako Errusiako esportazio porturik garrantzitsuena zen, eta XVIII. mendearen bukaeran 220.000 biztanle zituen. XVIII. mendetik aurrera izugarri hazi zen hiria eta era askotako arkitektura moldeetako eraikuntzak egin zituzten, barrokoak, klasikoak eta XIX. mendeko obra neoklasikoak. 1819. urtean zabaldu zituzten unibertsitateko ateak, eta XIX. mendean zehar arteari eta zientziari lotutako pertsonaia asko bizi izan zen hirian: Tolstoi, Dostoievski, Pavlov, etab.

1914an izena alemaniarregia zelakoan, Petrogrado jarri zioten, sustrai eslaviarrekoa; garai hartan 2.100.000 lagun bizi ziren hirian, industriaren garapenak, industria astunak batez ere, erakarrita. 1917. urtean, Europa Lehen Mundu Gerran murgilduta zegoenean hain zuzen, Errusiako sistema kapitalista eta monarkikoari amaiera eman zion matxinada egin zuten Leningradoko langileek. 1917-1920 urteetako Gerra Zibilak kalte handiak eragin zituen hirian, eta biztanleen bi heren galdu zituen. 1922. urtean Mosku egin zuten Errusia eta Sobietar Batasunako hiriburu.

Bigarren Mundu Gerra garaian alemaniarrek 872 egunez eduki zuten setiatua San Petersburgo (Leningradeko setioa), 1941 eta 1944 bitartean, eta milioi bat inguru biztanle hil ziren. 1950. urterako hiriak berreskuratuak zituen dotoretasuna eta handitasuna industriaren garapen eta hazkuntzari eta portuko jarduerari esker.

Geografia[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Neva ibaiaren deltan dago kokatua, Finlandiako golkoaren ertzean, Moskutik 640 km ipar-mendebaldera eta Zirkulu polar artikotik 7° hegoaldera[3]. Behe-ordoki zingiratsu batean dago, uharte ugariren aurrean, eta uholde asko izan dira historian zehar, azken urteetan egin diren ubideei esker saihestu direnak.

Klima[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Datu klimatikoak (San Petersburgo)
Hila Urt Ots Mar Api Mai Eka Uzt Abu Ira Urr Aza Abe Urtekoa
Erregistraturiko tenperatura maximoa (°C) 8.7 10.2 14.9 25.3 32.0 34.6 35.3 37.1 30.4 21.0 12.3 10.9 37.1
Batez besteko tenperatura maximoa (°C) -3.0 -3.0 2.0 9.3 16.0 20.0 23.0 20.8 15.0 8.6 2.0 -1.5 9.1
Batez besteko tenperatura (ºC) -5.5 -5.8 -1.3 5.1 11.3 15.7 18.8 16.9 11.6 6.2 0.1 -3.7 5.8
Erregistraturiko tenperatura minimoa (°C) -35.9 -35.2 -29.9 -21.8 -6.6 0.1 4.9 1.3 -3.1 -12.9 -22.2 -34.4 -35.9
Batez besteko tenperatura minimoa (°C) -8.0 -8.5 -4.2 1.5 7.0 11.7 15.0 13.4 8.8 4.0 -1.8 -6.1 2.7
Pilatutako prezipitazioa (mm) 44 33 37 31 46 71 79 83 64 68 55 51 661
Euri egunak (≥ 1 mm) 9 7 10 13 16 18 17 17 20 20 16 10 173
Elur egunak (≥ 1 mm) 25 23 16 8 1 0.1 0 0 0.1 5 16 23 117
Eguzki orduak 21.7 53.7 124.0 180.0 260.4 276.0 266.6 213.9 129.0 71.3 24.0 12.4 1633.0
Hezetasuna (%) 86 84 79 69 65 69 71 76 80 83 86 87 78
Iturria (1): Pogoda.ru.net[4]
Iturria (2): HKO (sunshine hours)[5]

Biztanleria[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Biztanleriaren eboluzioa
1800 1830 1850 1881 1900 1915 1920 1925 2002
220.200 435.500 487.300 928.000 1.440.000 2.348.000 763.900 1.379.000 4.700.000

Ekonomia[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Errusiako industriagune eta portu garrantzitsuena da San Petersburgo. Armagintza, erreaktore nuklearrak, tresneria elektrikoa eta mekanikoa, ontziolak, kimika industria, janari industria, metalurgia eta nekazaritzarako makineria dira industria garrantzitsuenak, eta makineria, zura, ikatza, potasioa eta pirita esportatzen dira portutik.

Garraiobideak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Komunikabide sare oparo batez (aireportua, metropolitanoa, burdinbideak eta errepideak) hornitua dago. Errusiak Baltikoan duen portu bakarra da.

San Petersburgoko metroa[aldatu | aldatu iturburu kodea]

San Petersburgoko metroa 1955eko azaroaren 15ean zabaldu zen eta gaur egun 110,2 kilometro eta 63 geltoki dauzka.

Metroak dituen bost lineatatik 832 milioi bidaiari igaro ziren 2008an.

Ondasun nabarmenak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

San Petersburgoko Gune Historikoa eta Dagokion Monumentu Multzoa1
UNESCOren gizateriaren ondarea
WinterPalaceAndAC.jpg

Jauregiko Plaza

Mota Kulturala
Irizpideak i, ii, iv, vi
Erreferentzia (ID) 540
Kokalekua ErrusiaErrusia
Eskualdea2 Europa
Izen ematea 1990 (XIV. bilkura)
1 UNESCOk jarritako izen ofiziala (euskaratua)
2 UNESCOren sailkapena
Amiraltza, urrezko orratzarekin
  • Hermitage museoa ( Эрмитаж ), munduko eder eta garrantzitsuenetakoa. Neva ibai ertzeko sei eraikin eder betetzen ditu, Neguko Jauregia barne. 3 milioi artelan baino gehiago ditu ikusgai.
  • Alexandr Nevski monasterioa
  • San Petri eta San Paulo gotorlekua (hiriaren sorlekua)
  • Amiraltza
  • Odol Isuriaren katedrala
  • San Isaak katedrala
  • Kazango Andre Mariaren katedrala
  • Passage merkatari arkupea
  • Mariinski antzokia

Aldirietako egoitza inperialak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

  • Peterhof
  • Pushkin edo Tsarskoie Selo
  • Pavlovsk

Musika[aldatu | aldatu iturburu kodea]

San Petersburgotar ospetsuak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Hiri senidetuak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

San Petersburgo hiri hauekin senidetua dago:

Ikus, gainera[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Erreferentziak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Kanpo loturak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Commonsen badira fitxategi gehiago, gai hau dutenak: San Petersburgo Aldatu lotura Wikidatan