Damasko

Wikipedia(e)tik
Hona jo: nabigazioa, Bilatu

Damasko

Damasko
Damasko Qasiyon menditik ikusia.
Damasko bandera

Damasko armarria

Ofiziala دمشق الشاَّم
Estatua SiriaSiria
Muhafazah
Muhafazah hiriburua
Damasko
Rif Dimashq
Sorrera
Hiriburu arameoa
K. a. VIII-X. mendea
K. a. 1100
Koordenatuak

33°30′47″N 36°18′31″E / 33.51306°N 36.30861°E / 33.51306; 36.30861Koordenatuak: 33°30′47″N 36°18′31″E / 33.51306°N 36.30861°E / 33.51306; 36.30861

Damasko non dagoen adierazten duen Siria-ko/-go/-eko mapa
Damasko
Eremua
Metropoli eremua
573 km²
1.200 km²
Biztanleria
Metropoli eremua
1.711.000 bizt. (2009[1])
4,356,000
Dentsitatea 2.986,04 bizt./km²
Telefono aurrizkia 011

Damasko[2][3] (arabieraz: دمشق‎Dimashq) Siriako hiririk handiena eta hiriburua da. Hizkera arruntean ash-Sham (arabieraz: الشام‎) deitzen zaio Sirian, eta Jasminaren hiria (arabieraz: مدينة الياسمين‎) goitizena eman zaio. Estatu horretako hegoaldean dago, Barada ibaiak ureztaturiko Ghutah oasiaren erdian, Libanoko mugatik hurbil. K. a. 2500. urtean sortu zen eta beraz munduan modu jarraian populatuta egon den hiribururik zaharrenetarikoa da. 2009an hiriak 1.711.000 biztanle zituen[1], eta metropoliak 4.500.000 inguru.

Historia[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Damasko hiriaren izena Bibliako Genesian ageri da. Egiptoko Inperioaren mendean egon zen, XVIII. dinastiaren garaian (K. a. XVI. mendea). Benetako historia, ordea, K. a. X. mendean hasi zen, Israelen etsaigo bizian jardun zuen erresuma aramear bateko hiriburua zelarik. K. a. 732. urtean Teglath-Phalasar errege asiriarrak bere mende hartu zuen. Persiar Inperioko hiria izan ondoren, Alexandro Handiaren esku egon zen eta harrezkero seleukotar dinastia heleniarraren hiriburua izan zen. K. a. 65. urtean Ponpeioren soldaduek hartu eta Erromaren manupeko hiri indartsu bihurtu zen. Kristautasunaren lehen garaietako hiri guztiz garrantzitsua izan zen (bertan predikatu zuen San Paulok).

Bizantziar Inperioaren barnean zegoela, 636an arabiarrek hartu eta omeiatar dinastiaren hiriburua izan zen 724. urtera arte. Garai honetan nabarmendu zen Damasko hiriaren nagusitasun tekniko eta artistikoa, metal (arma damaskinatuak) eta ehungintzan (Damaskoko zeta eta brokatuak guztiz ospetsuak ziren Mendebalean). Omeiatar dinastiaren gainbeheran (750), abbastar, Egiptoko tuliniar, ikhxudiar eta fatimien dinastia arabiarren mendean egon zen. 1148. urtean, gurutzatu kristauak saiatu ziren hiria konkistatzen, baina Nur al-Din Alepoko atabek edo erregeak egotzi zituen. Nur al-Din atabekaren Saladin ilobak Ekialdeko musulmanak batu zituen kristauen aurka eta guztiz hiri ahaltsu bilakatu zen Damasko aiubtarren garaian.

Mongolek hiria suntsitu ondoren (Hulagu Khan, 1259), mamelukoak hiriaz jabetu eta 1260an Siriako hiriburu bihurtu zuten. 1401. urtean gauza bera gertatu zen: Timur Lang buruzagi mongolak hiria menderatu eta mamelukoek berreskuratu zuten berehalakoan. 1516an Selim I.a otomandar sultanak konkistatu zuenetik 1918ra arte, Damasko izan zen otomandar gobernuaren egoitza hiria. 1860. urtean, Libanon bizi izan zuten zapalkuntzari erantzunez, drusoek kristau maronita asko hil zuten Damaskon. 1918an ingelesek hiria hartu eta Faysal I.a Arabiako xeikea Siriako errege egin zuten. Frantses kolonialistak, neurri honekin ados ez zirela eta, Damaskon geratu ziren jaun eta jabe, bertako mugimendu abertzalearen aurka. Damasko Siriako Errepublikako hiriburu bihurtu zen 1946. urtean.

Klima[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Damaskok basamortu beroko klima du, BWh Köppen klima sailkapenaren arabera.

Datu klimatikoak (Damasko)
Hila Urt Ots Mar Api Mai Eka Uzt Abu Ira Urr Aza Abe Urtekoa
Erregistraturiko tenperatura maximoa (°C) 21 30 28 35 38 39 42 45 39 34 30 21 45
Batez besteko tenperatura maximoa (°C) 12 14 18 29 29 33 36 37 33 27 19 13 24.6
Batez besteko tenperatura (ºC) 5.9 7.8 11 15.5 20.2 24.4 26.3 26 23.2 18.1 11.8 7.2 16.4
Erregistraturiko tenperatura minimoa (°C) -6 -5 -2 -1 7 9 13 13 10 6 -2 -5 -6
Batez besteko tenperatura minimoa (°C) 2 4 6 9 13 16 18 18 16 12 8 4 10.5
Pilatutako prezipitazioa (mm) 43 43 8 13 3 0 0 0 18 10 41 41 220
Eguzki orduak 155 168 217 270 310 360 403 372 300 248 210 155 3168
Iturria: BBC Weather[4]

Ekonomia[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Damasko merkatu eta industria hiri guztiz garrantzitsu bihurtu duen fruitu (meloiak, mertxikak), labore, olio eta ardo lurralde oparoa da Ghutah oasialdea. Indar etxea, janari industria (azukrea, olioa), ehunak, mekanika industria eta tabako ekoizpena dira ekonomiaren oinarria. Lehen mailako eskulanak (josturak, larruzko eta metalezko gaiak) egiten dira.

Damasko islamaren hiri santuetako bat da. Komunikabide sare sendo batek lotzen du, errepidez eta burdinbidez, Beirut (Libano), Alepo (Siria ipar-mendebaldea) eta Bagdad (Irak) hiriekin.

Ondasun nabarmenak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Hiri zaharrean daude mezkita zaharrenak. Omeiatarren meskita, al-Walid kalifak jasoa (706-715), arte musulmaneko obra aipagarrienetakoa da. Mezkita hau IV. mendeko kristau eliza (Teodosio II.a, San Joan Bataiatzailearen basilika) baten lekuan dago. Bertan dago Saladinoren hilobia. XVIII. mendeko Azem jauregia ere aipagarria da.

1979an UNESCOk Gizateriaren Ondare izendatu zuen Damaskoko Hiri Zaharra[5]

Barrutiak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Damasko hainbat barrutitan banaturik dago. Hona hemen nagusiak:

  • Abbasiyyin
  • Abu Rummaneh
  • Al-Afif
  • Al-Jisr Al-Abyad
  • Amara
  • Bahsa
  • Baramkah
  • Barzeh
  • Dummar
  • Ibn Asaker
  • Jobar
  • Kafar Souseh
  • Malki
  • Mazraa
  • Mezzeh
  • Al-Midan
  • Muhajreen
  • Qanawat
  • Qassaa'
  • Rukn Eddeen
  • Al-Salihiyah
  • Sarouja
  • Sha'alan
  • Al-Shaghour
  • Tijara
  • Zablatani

Herri eta hiri senidetuak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Galeria[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Erreferentziak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

  1. a b Siriako biztanleria Worldpopulationreview.com
  2.   Euskaltzaindia, Ekialde Hurbileko eta Ipar Afrikako toponimia, http://www.euskaltzaindia.net/dok/arauak/Araua_0164.pdf .
  3.   Euskaltzaindia (2006-1-27), Antzinateko hirien euskarazko izenak, http://www.euskaltzaindia.net/dok/arauak/Araua_0147.pdf .
  4.   BBC Weather (2011ko uztaila), Average Conditions Damascus, Syria, http://www.bbc.co.uk/weather/world/city_guides/results.shtml?tt=TT002850 .
  5. Ancient City of Damascus Whc.unesco.org
  6.   UAEinteract.com, Sister Cities delegates praise Dubai 'best practices', Uaeinteract.com, http://uaeinteract.com/docs/Sister_Cities_delegates_praise_Dubai_best_practices/12110.htm .
  7.   Sister Cities, Toledo Turismo, Patronato Municipal de Turismo, http://www.toledo-turismo.com/turismo/contenido/mas-toledo/toledo-historia/ciudades-hermanadas.aspx .
  8. Ayuntamento de Córdoba
  9.   International Relations – São Paulo City Hall – Official Sister Cities, Prefeitura.sp.gov.br, http://www.prefeitura.sp.gov.br/cidade/secretarias/relacoes_internacionais/cidadesirmas/index.php?p=1066 .
  10.   Sister Cities of Istanbul, Sister Cities of Istanbul – Turkey, http://www.greatistanbul.com/sister_cities.htm .
  11.   © 2005–2009 www.yerevan.am, Yerevan Municipality – Sister Cities, http://yerevan.am/main.php?lang=3&page_id=194 .
  12.   The Syrian-Iranian Joint Supreme Committee meetings, Alwehda Publications, 2009-03-08, http://thawra.alwehda.gov.sy/_print_veiw.asp?FileName=20193318520090307225758 .
  13.   Syria News, محافظة دمشق ومنطقة نينغيشيا الصينية توقعان على اتفاقية توأمة, http://www.syria-news.com/readmynews.php?sy_seq=113554 .
  14.   Worldbulletin.net (2010-07-06), Damascus, Ankara become sister cities, http://www.worldbulletin.net/news_detail.php?id=60995 .
Commonsen badira fitxategi gehiago, gai hau dutenak: Damasko Aldatu lotura Wikidatan