Afganistan
Wikipedia(e)tik
|
Afganistango Errepublika Islamiarra |
|||||
|---|---|---|---|---|---|
|
|||||
| Goiburu nazionala: Ez du | |||||
| Ereserkia: Soroud-e-Melli | |||||
 |
|||||
| Hiriburua eta hiri handiena Koordenatuak |
Kabul 34°30′N 69°10′E |
||||
| Hizkuntza ofiziala(k) | Paxtuera, Persiera | ||||
| Gobernua
Presidentea
Presidenteordea 2. Presidenteordea |
Errepublika islamiarra Hamid Karzai Ahmad Zia Massoud Karim Khalili |
||||
| Independentzia Erresuma Batutik |
1919 abuztuaren 19 |
||||
| Eremua - Guztira - ur % |
647.500 km² (40.) - |
||||
| Biztanleria - Estimaketa (2006) - Errolda () - Dentsitatea |
31.056.997 (38.) 43 biztanle/km² (125.) |
||||
| Dirua | Afghani (Af) (AFN) |
||||
| Ordu eremua - Udan (DST) |
UTC (UTC +4:30) Ez (UTC +4:30) |
||||
| Interneteko domeinua | .af | ||||
| Telefono aurrizkia | +93 |
||||
| Herritarra | afganistandar, afganiar | ||||
Afganistan Erdialdeko Asian dagoen errepublika islamdarra da, Himalaia eta Kaspiar Itsasoaren arteko eremuan kokatutakoa.
Hiriburua Kabul da eta honako hiriak 200.000 biztanletik gora igarotzen dira: Kandahar, Mazar-e-Sharif, Herat eta Jalalabad. Munduko herrialde pobreenetakoa da, are gehiago, azken urteotako gerrateen ondorioz.
Eduki-taula |
[aldatu] Mugakideak
Mendebaldean, Iran du mugakide; hegoaldean, Pakistan; iparraldean, Turkmenistan, Uzbekistan eta Tadjikistan; eta ipar-ekialdean, Txina.
[aldatu] Historia
Pertsiar Inperioaren garaian gaur egungo lurraldearen mendebaldea Drangiana izeneko eskualdean zegoen, hego-ekialdea Gandharan zegoen bitartean. Islamaren hedapena honaino 637 eta 709. urteen artean gertatu zen.
Erdi Aroan bestela, Mongoldar Inperioaren sasoian Ilkhanerri izeneko lurraldea osatzen zuen gaurko ia herrialde osoak.
Aro Garaikidean, azkenik, gerrate garai luzea ezagutu du Afganistanek. Hasteko, hiru gerrate jasan zituzten Britainiar Inperioaren aurka, gerra anglo-afganistandarrak izenekoak: 1839–1842, 1878–1881 eta 1919 urteetan. Azken aipatutako urte hartan herrialdeak independentzia lortu zuen Erresuma Batutik.
Aurrerantzean Sobietar-Afganistandar Gerra pairatu zuten 1979 eta 1989 artean. Ondorengo urteetan hiru gerra zibil gertatu ziren, eta azkenik 2001ean nazioarteko koalizio batek, AEBek gidatuta, herrialdea inbaditu zuen talibanen gobernua bertatik botatzeko.
[aldatu] Banaketa administratiboa
Herrialdea 34 probintziatan banatuta dago: 1. Badakhshan; 2. Badghis; 3. Baghlan; 4. Balkh; 5. Bamyan; 6. Daykundi; 7. Farah; 8. Faryab; 9. Ghazni; 10. Ghor; 11. Helmand; 12. Herat; 13. Jowzjan; 14. Kabul; 15. Kandahar; 16. Kapisa; 17. Khost; 18. Konar; 19. Kunduz; 20. Laghman; 21. Lowgar; 22. Nangarhar; 23. Nimruz; 24. Nurestan; 25. Oruzgan; 26. Paktia; 27. Paktika; 28. Panjshir; 29. Parvan; 30. Samangan; 31. Sare Pol; 32. Takhar; 33. Wardak; 34. Zabol.
[aldatu] Etniak
Afganistan herrialde anitza da etnia taldeei dagokienez, paxtunak nagusi izanda (%39-42), tajikak (%27-38), hazarak (%8-10) eta uzbekak (%6-9) aurretik.
[aldatu] Kanpo loturak
- (Ingelesez) Presidentetzaren webgune ofiziala
- (Ingelesez) Afganistan - Irudiak
