Atharratze-Sorholüze

Wikipedia(e)tik
Hona jo: nabigazioa, Bilatu
Atharratze-Sorholüze
 Zuberoa, Euskal Herria
Atharratze.jpg
Atharratzeko plaza.

Atharratzeko armarria

Administrazioa
Estatua Frantzia
Eskualdea Akitania Berria
Departamendua Pirinio Atlantikoak
Barrutia Oloroe-Donamaria
Kantonamendua Euskal Mendialdea
Izen ofiziala Ecu losangé d'or et de gueules.svg Tardets-Sorholus
Alkatea Arnaud Villeneuve
(2008-2014)
Posta kodea 64470
INSEE kodea 64533
Herritarra atharraztar-sorholüztar
Kokapena
Koordenatuak 43° 06′ 59″ N, 0° 51′ 45″ W / 43.116388888889°N,0.8625°W / 43.116388888889; -0.8625Koordenatuak: 43° 06′ 59″ N, 0° 51′ 45″ W / 43.116388888889°N,0.8625°W / 43.116388888889; -0.8625
Atharratze-Sorholüze hemen kokatua: Zuberoa
Atharratze-Sorholüze
Atharratze-Sorholüze
Atharratze-Sorholüze (Zuberoa)
Azalera 14,99 km2
Garaiera 209 - 793 metro
Distantzia ? km Maule-Lextarrera
Demografia
Biztanleria 590 biztanle (2013)
Dentsitatea 39,36 biztanle/km²
Zahartze tasa[1] % 26,61
Ugalkortasun tasa[1] ‰ 56,22
Ekonomia
Jarduera tasa[1] % 69,87 (2011)
Genero desoreka[1] % 5,23 (2011)
Langabezia erregistratua[1] % 4,78 (2013)
Kultura
Euskaldunak % 74,84 (2010)
Euskararen erabilera

%

47,64 (2011)
Datu gehigarriak
Sorrera 1859 (Atharratze eta Sorholüze batu). urtea


Atharratze-Sorholüze Zuberoako udalerri nagusietako bat da, Maule, Sohüta, Barkoxe eta Bildoze-Onizpea udalerriekin batera. Halaber, Basabürüko hiriburua da.

Probintziako beste udalerriek bezala, galera demografiko handia izan du azken hamarkadetan.

Benito Lertxundi kantariak ezagunago egin zuen herria "Atharratzeko Jauregia" abestiagatik.

Izena[aldatu | aldatu iturburu kodea]

"Atharratze" toponimoak[2] aldaera hauek izan zituen: Tardedz (1249, Oloroeko notarioa[3]), Tardetz (1385, Duchesne Bilduma CXIV Liburukia[4]), Tarzedz (1310, Baionako kartularioa[5]), Tardix (1692, Lextarreko Gortearen arautegia).

"Sorholüze" toponimoa[2] 1520ko Zuberoako ohituran[6] agertzen da. Agian euskarazko sorho edo "soro" hitzarekin lotura du.

Frantsesez eta okzitanieraz Tardets-Sorholus du izena.

Geografia[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Hidrografia[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Udalerria Oloroeko uhaitzaren ibaiadar batzuek zeharkatua da[7]:

  • Joos erreka eta haren ibaiadarrak:
    • Ibarra erreka
    • Sustaris erreka
  • Ühaitza eta haren ibaiadarrak:
    • Batasse erreka
    • Etxeberri erreka eta haren ibaiadarrak:
      • Adacassé erreka
      • Erretzu erreka
      • Goienlepue erreka
    • Jaga erreka
    • Laritolle erreka eta haren ibaidarra:
      • Lauzibar erreka

Udalerri mugakideak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Historia[aldatu | aldatu iturburu kodea]

1790, Atharratzeko Kantonamendua 10 herrik osatua izan zen: Hauze, Ligi-Atherei, Larraine, Liginaga-Astüe, Montori, Santa Grazi, Zalgize, Sorholüze, Atharratze eta Iruri[2].

1859ko apirilaren 17an, Atharratze eta Sorholüze herriak batu eta Atharratze-Sorholüze udalerria sortu zuten, Onizegaine antzinako herriaren zati batekin batera (beste zatiak Aloze-Ziboze-Onizegaine sortu zuen). Segidan eliza berria eraikitzeari ekin eta 1866an bukatu zuten. Antzinako eliza 1883an bota zuten.

1905eko irailaren 1ean Oloroe-Maule trenbidearen Landa-Atharratze tartea ireki zuten.

Ekonomia[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Udalerriko ekonomia laborantzan dago oinarritua (abelazkuntza, belardiak). 2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 330 ziren, horien artean 233 aktiboak ziren eta 97 inaktiboak ziren. 233 pertsona aktiboetatik 219 lanean zeuden (119 gizon eta 100 emakume) eta 14 langabezian zeuden (5 gizon eta 9 emakume). 97 pertsona inaktiboetatik 43 erretiraturik zeuden, 23 ikasten zeuden eta 31 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.[8]

Diru sarrerak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

2009an Tardets-Sorholus udalerrian 244 unitate fiskal zeuden, 467 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana 16.577€ zen.[9]

Ekonomia jarduerak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

2007an zeuden 83 komertzioetatik, 1 erauzte enpresa zen, 2 janari enpresak ziren, 3 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresak ziren, 7 eraikuntza enpresak ziren, 16 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 3 garraio enpresak ziren, 8 ostalaritza eta jatetxe enpresak ziren, 8 finantziazio enpresak ziren, 6 higiezinen enpresak ziren, 5 zerbitzu enpresak ziren, 17 administrazio publikoko enpresak ziren eta 7 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresak ziren.[10]

2009an zeuden norbanakoentzako 20 zerbitzu publikoetatik, 1 Ogasun Publikoaren administrazio bulegoa zen, 1 jendarmeria, 1 posta bulegoa, 3 banku bulegoak, 1 funeraria, 3 ibilgailuen konpontzeko eta nekazaritza tresnetako lantokiak, 2 margolariak, 1 zurgina, 1 iturgina, 3 ile apaindegiak, 2 albaitariak eta 1 apaindegia.[11]

2009an zeuden 12 establezimendu komertzialetatik, 3 120 m2 baino gutxiagoko dendak, 2 okindegiak, 2 harategiak, 1 liburu denda zen, 2 zapata-dendak eta 2 drogeria ziren.[12]

2000. urtean Tardets-Sorholus udalerrian 21 nekazaritza-ustiategi zeuden, 690 hektarea erabiltzen.[13]

Etxebizitza[aldatu | aldatu iturburu kodea]

2007an 363 etxebizitza zeuden, 262 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 55 bigarren erresidentzia ziren eta 45 hutsik zeuden. 225 etxeak ziren eta 137 apartamentuak ziren. 262 etxebizitza nagusietatik 152 bere jabearen bizilekua ziren, 89 alokairuan okupaturik zeuden eta 22 doan lagata zeuden; 8 etxek gela bat zuten, 30 etxek bi zituzten, 51 etxek hiru zituzten, 57 etxek lau zituzten eta 116 etxek bost zituzten. 128 etxebizitzek parking plaza bat zuten azpialdean. 120 etxetan auto bat zegoen eta 87 bi edo gehiago zeuden[14]

Demografia[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Biztanleriaren bilakaera[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Jean de Jaurgainen "Journal de Pierris Casalivetery" egunkariaren arabera[15] Maule-Lextarreko notarioa zen Pierre Casaliveteryk zioen 1460 eta 1481 artean 7,5 su zeudela Atharratzen eta 1540 eta 1548 artean 47, hau da, 41 eta 258 biztanle hurrenez hurren.

Bi herrien batuketa gertatu ondoren, XIX. mendearen bigarren erdialdean, Atharratze-Sorholüzeko biztanle kopurua 1.000 inguruan geratu zen. Mende batez maila horretan mantendu ondoren, 1960ko hamarkadatik aurrera biztanleen galera handia jasaten hasi zen, eta XXI. mendearen bigarren hamarkadan 600 biztanle baizik ez zituen.

Atharratze-Sorholüzeko biztanleria
Datuen iturburua: INSEE

Politika[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Alkateak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Agintaldia Alkatea Alderdia
1995-2001 Pierre Erbin
2001-2008 Pierre Erbin
2008-2014 Arnaud Villeneuve

Azpiegiturak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Osasuna[aldatu | aldatu iturburu kodea]

2009an iraupen erdiko (jarraipen eta errehabilitazio) tratamenduetarako ospitale 1, botika bat eta anbulantzia bat zegoen.

Kirolak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Atharratzetik 2007ko Frantziako Tourraren 16. etapa igaro zuen, uztailaren 25ean egina eta Orthezetik Aubisquera zihoana.

Hezkuntza[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Atharratzek haur-eskola bat eta lizeo bat, Jaureguy[16] izenekoa, ditu.

Kultura[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Atharratze-Sorholüzeko jaiak abuztuaren 15aren inguruan izaten dira, pilota txapelketa, suzko zezena eta dantza tradizional zuberotarrak egoten dira bertan.

Ondasun nabarmenak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Argazki galeria[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Atharraztar-sorholüztar ospetsuak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Erreferentziak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

  1. a b c d e   Euskal Herriari Begira, Udalbiltza, http://udalbiltza.eus/eu/euskal-herriari-begira .
  2. a b c Paul Raymond: "Dictionnaire topographique Béarn-Pays Basque"
  3. Oloroeko notarioa - Archives départementales des Pyrénées-Atlantiques
  4. Duchesne Bilduma, 99 - 114. Liburukiak, Oihenarten paperak, - Bibliothèque nationale de France
  5. XIV. mendeko Baionako kartularioa edo "Livre d'Or" - Archives départementales des Pyrénées-Atlantiques
  6. "Coutume de Soule de 1520", 1760ean Pauen argitaratua
  7. Sandre Datu-basea
  8. Emploi et population active 1999 et 2007
  9. Revenus fiscaux des ménages en 2008
  10. Créations et stock d'établissements par commune en 2009
  11. Nombre d'équipements des services aux particuliers
  12. Nombre d'équipements et de services dans le domaine du commerce en 2009
  13. Exploitations agricoles
  14. Logement, 1968-2007
  15. Manex Goyhenetche: "Histoire générale du Pays basque" 3. Liburukia Elkarlanean, 2001, ISBN 2-913156-34-7, 24. orr.
  16. Jaureguy
  17. Mérimée datu basea

Kanpo loturak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Wikimedia Commonsen badira fitxategi gehiago, gai hau dutenak: Atharratze-Sorholüze Aldatu lotura Wikidatan
Portal.svg
Euskarazko Wikipedian bada atari bat, gai hau duena:
Euskal Herriko Wikiatlasa