Doctor Who

Wikipedia, Entziklopedia askea
Doctor-who-logo-removebg.png Doctor Who
Doctorwhologo2018.png
Jatorria
SortzaileaDonald Wilson (en) Itzuli, C. E. Webber (en) Itzuli eta Sydney Newman (en) Itzuli
IzenburuaDoctor Who
Jatorrizko hizkuntzaingelesa
Jatorrizko herrialdeaErresuma Batua
KomisarioaBBC
Sasoi kopurua36, 26 eta 13
Atalak862, 826 eta 798
Banatze bideaeskatu ahalako bideo
Honen izena daramaThe Doctor (en) Itzuli
Ezaugarriak
Genero artistikoazientzia-fikzioa, ekintzako telesaila, abenturazko telesaila, time-travel television program (en) Itzuli, telebista drama eta time-travel fiction (en) Itzuli
HizkuntzaIngeles britainiarra
Koloreazuri-beltzekoa
Antzezlea(k)
Sylvester McCoy (en) Itzuli (Seventh Doctor (en) Itzuli)
Samuel Anderson (en) Itzuli (Danny Pink (en) Itzuli)
Pearl Mackie (en) Itzuli (Bill Potts (en) Itzuli)
Penelope Wilton (en) Itzuli (Harriet Jones (en) Itzuli)
Jenna Coleman (Clara Oswald (en) Itzuli)
Alex Kingston (River Song (en) Itzuli)
Arthur Darvill (Rory Williams (en) Itzuli)
Karen Gillan (Amy Pond (en) Itzuli)
John Barrowman (Jack Harkness (en) Itzuli)
Catherine Tate (Donna Noble (en) Itzuli)
Freema Agyeman (Martha Jones (en) Itzuli)
Noel Clarke (Mickey Smith (en) Itzuli)
Billie Piper (Rose Tyler (en) Itzuli)
Elisabeth Sladen (en) Itzuli (Sarah Jane Smith (en) Itzuli)
Kate O'Mara (en) Itzuli (Rani (en) Itzuli)
Jon Pertwee (Third Doctor (en) Itzuli)
Tom Baker (Fourth Doctor (en) Itzuli)
William Hartnell (First Doctor (en) Itzuli)
David Tennant (Tenth Doctor (en) Itzuli)
Patrick Troughton (Second Doctor (en) Itzuli)
Peter Capaldi (Twelfth Doctor (en) Itzuli)
Jacqueline Hill (Barbara Wright (en) Itzuli)
Colin Baker (en) Itzuli (Sixth Doctor (en) Itzuli)
Peter Davison (Fifth Doctor (en) Itzuli)
Paul McGann (Eighth Doctor (en) Itzuli)
William Russell (en) Itzuli (Ian Chesterton (en) Itzuli)
Christopher Eccleston (Ninth Doctor (en) Itzuli)
Matt Smith (aktorea) (Eleventh Doctor (en) Itzuli)
Carole Ann Ford (en) Itzuli (Susan Foreman (en) Itzuli)
Sarah Sutton (en) Itzuli (Nyssa (en) Itzuli)
Roy Skelton (en) Itzuli
Geoffrey Beevers
Katy Manning (en) Itzuli (Jo Grant (en) Itzuli)
Caroline John (en) Itzuli
Bonnie Langford (en) Itzuli
Nicholas Courtney (en) Itzuli (Brigadier Lethbridge-Stewart (en) Itzuli)
Deborah Watling (en) Itzuli
Frazer Hines (en) Itzuli (Jamie McCrimmon (en) Itzuli)
Lalla Ward (en) Itzuli (Romana (en) Itzuli)
Roger Delgado (en) Itzuli (The Master (en) Itzuli)
Richard Hurndall (First Doctor (en) Itzuli)
Nicola Bryant (en) Itzuli (Peri Brown (en) Itzuli)
Peter Purves (en) Itzuli
John Leeson (K9 (en) Itzuli)
John Scott Martin (en) Itzuli
Anthony Ainley (The Master (en) Itzuli)
David Banks (en) Itzuli
Michael Sheard
Louise Jameson (Leela (en) Itzuli)
Sophie Aldred (en) Itzuli (Ace (en) Itzuli)
Anneke Wills
Peter Pratt (en) Itzuli
Mark Strickson
Janet Fielding (en) Itzuli (Tegan Jovanka (en) Itzuli)
John Hurt (War Doctor (en) Itzuli)
Jodie Whittaker (Thirteenth Doctor (en) Itzuli)
Sacha Dhawan (en) Itzuli (The Master (en) Itzuli)
Alisha Bailey (en) Itzuli
[[Kategoria:Sylvester McCoy (en) Itzuli antzeztutako telesailak]]
[[Kategoria:Samuel Anderson (en) Itzuli antzeztutako telesailak]]
[[Kategoria:Pearl Mackie (en) Itzuli antzeztutako telesailak]]
[[Kategoria:Penelope Wilton (en) Itzuli antzeztutako telesailak]]









[[Kategoria:Elisabeth Sladen (en) Itzuli antzeztutako telesailak]]
[[Kategoria:Kate O'Mara (en) Itzuli antzeztutako telesailak]]







[[Kategoria:Colin Baker (en) Itzuli antzeztutako telesailak]]


[[Kategoria:William Russell (en) Itzuli antzeztutako telesailak]]


[[Kategoria:Carole Ann Ford (en) Itzuli antzeztutako telesailak]]
[[Kategoria:Sarah Sutton (en) Itzuli antzeztutako telesailak]]
[[Kategoria:Roy Skelton (en) Itzuli antzeztutako telesailak]]

[[Kategoria:Katy Manning (en) Itzuli antzeztutako telesailak]]
[[Kategoria:Caroline John (en) Itzuli antzeztutako telesailak]]
[[Kategoria:Bonnie Langford (en) Itzuli antzeztutako telesailak]]
[[Kategoria:Nicholas Courtney (en) Itzuli antzeztutako telesailak]]
[[Kategoria:Deborah Watling (en) Itzuli antzeztutako telesailak]]
[[Kategoria:Frazer Hines (en) Itzuli antzeztutako telesailak]]
[[Kategoria:Lalla Ward (en) Itzuli antzeztutako telesailak]]
[[Kategoria:Roger Delgado (en) Itzuli antzeztutako telesailak]]

[[Kategoria:Nicola Bryant (en) Itzuli antzeztutako telesailak]]
[[Kategoria:Peter Purves (en) Itzuli antzeztutako telesailak]]

[[Kategoria:John Scott Martin (en) Itzuli antzeztutako telesailak]]

[[Kategoria:David Banks (en) Itzuli antzeztutako telesailak]]


[[Kategoria:Sophie Aldred (en) Itzuli antzeztutako telesailak]]

[[Kategoria:Peter Pratt (en) Itzuli antzeztutako telesailak]]

[[Kategoria:Janet Fielding (en) Itzuli antzeztutako telesailak]]


[[Kategoria:Sacha Dhawan (en) Itzuli antzeztutako telesailak]]
[[Kategoria:Alisha Bailey (en) Itzuli antzeztutako telesailak]]
Ekoizpena
Konpainia ekoizleaBBC
Ekoizle eragileaSteven Moffat (en) Itzuli
Chris Chibnall (en) Itzuli
Bestelako lanak
MusikagileaMurray Gold
Jantzi-diseinatzaileaDaphne Dare (en) Itzuli
Alexandra Tynan (en) Itzuli
James Acheson (en) Itzuli
Dee Robson (en) Itzuli
Dinah Collin
Joan Ellacott (en) Itzuli
Emanaldia
Jatorrizko igorleaBBC One logo 2021.svg BBC One
BBC HD.svg BBC HD (en) Itzuli
Hasiera-data1963ko azaroaren 23a
Fikzioa
Fikzio-unibertsoaWhoniverse (en) Itzuli
Historia
Jasotako sariak
Nominazioak

doctorwho.tv eta bbc.co.uk…
Allocine: 575 Rottentomatoes: tv/doctor_who_1963 Allmovie: v174951 Metacritic: tv/doctor-who-1963 TV.com: shows/doctor-who
Facebook: DoctorWho Twitter: bbcdoctorwho Instagram: bbcdoctorwho Youtube: UCcOkA2Xmk1valTOWSyKyp4g Musicbrainz: 3f32c4cd-04ed-433e-a7a8-81a2ccc0c4c6 Discogs: 171721 Netlix: 70142441Edit the value on Wikidata

Doctor Who (euskaraz: «Who Doktorea») Erresuma Batuko zientzia-fikziozko telesail bat da. Sydney Newman, C. E. Webber eta Donald Wilson ekoizleek sortu zuten. Errekorren Guinness Liburuan agertzen denez "zientzia fikziozko munduko telesail luzeena eta historiako arrakastatsuena" da[1][2].

Telesailak bi aldi edo aro izan ditu: lehena, aldi klasikoa, 1963tik 1989 arte BBC One katean aireratu zenekoa, eta bigarrena, aldi modernoa, 2005etik gaur egun arte kate berdinean aireratzen dena. Jada 1960ko hamarkadan Erresuma Batuan telesail mitikoa bihurtu zen, britainiar pop kulturaren ikur, eta gaur egun kultoko telesaila izaten jarraitzen du[3].

Historia[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Sorrera eta aro zaharra (1963-1989)[aldatu | aldatu iturburu kodea]

1963ko azaroaren 23an argitaratu zen lehenengo atala. Hasiera hartan asteroko maiztasuna zuen eta 25 minutu irauten zituen atal bakoitzak. Hezkuntzara bideraturiko familia programa izatea zuen helburu, historiako momentu garrantzitsuak eta zientziaren aurkikuntzak zabaltzeko modu bat. Lehenengo denboraldi hartan dalek izaki gaiztoak agertu ziren eta arrakasta handia izan zutenez BBC kateak merchandising zabala egin zuen daleketan oinarrituta.

Hiru denboraldiren ondoren William Hartnell aktorearen osasuna gaiztotu egin zenez aktore berriak hartu zuen doktorearen papera, Patrick Troughtonek[4]. Hurrengo etorri ziren doktoreek 3-4 denboraldi osatu zituzten. Iraupen luzeena izan zuena Tom Baker izan zen, 1974 eta 1981 artean izan baitzen doktorea[5]. 1989an zazpigarren doktorearekin amaitu zen telesaila[6]. BBC katea saiatu zen telesaila berriz ateratzen eta 1996an telefilme bat egin zen eta arrakasta handia izan zuen, baina ez zen nahikoa izan telesailari berriz ekiteko[7].

Bestetik aipatu behar da 1967 ta 1978 arteab BBC-ren biltegietan pilaturiko bideozintek toki handia okupatzen zutela eta hainbat suntsitu egin zituen kateak espazioa eskuratzeko. Doctor Who-ren 253 atal grabatu ziren lehen sei urtetan eta haietatik 97 galdu dira[8], gehiena 3., 4. eta 5. denboraldietakoak. Atal horietako batzuk berreskuratu ahal izan dira ikusleek eginak zituzten grabaketei esker.

Aro berria (2005- )[aldatu | aldatu iturburu kodea]

2005ean aro berriari ekin zitzaion Christopher Eccleston aktorearekin[7]. Lehenengo kapituluaren izena "Rose" izan zen eta horrek erakusten du "Rose Tyler" (Billie Piper) doktorearen laguntzaileak aurrez ez bezelako pisua izango zuela Doctor Who-n[9]. Eguberrietako atal bereziak eman zion amaiera denboraldiari, aro berrian beti errepikatu den kontua da[10]. Hurrengo doktorea David Tennant aktoreak gorpuztu zuen eta arrakasta handia izan zuen, izan ere hamalaugarren doktorea ere bera izan baitzen, sorpresaz. Hasieran Billie Piperrek jarraitu zuen laguntzaile eta ondoren Catherine Tate. Tatek 14. doktorearen aldia ere errepikatu zuen Tennantekin.

Matt Smith eta Karen Gillan bikoteak oso ondo funtzionatu zuen, biek ala biek izaera indartsuak eman zizkieten pertsonaiei. Hauekin batera Arthur Darvill eta Alex Kingston ere aritu ziren. Gillanek telesaila utzi ondoren Jenna Coleman laguntzailea iritsi zen. Honek bi doktorekin egin zuen lan, Matt Smith eta Peter Capaldirekin. 2018an Jodie Whittaker aktoreak bete zuen doktorearen papera, lehenengoz doktorea emakumezkoa izan zen. Horrek izaera berezia eman zion doktoreari eta laguntzaileekin 2023an Ncuti Gatwa izango da hamabosgarren doktorea.

Doctor Who-ren spin-off gisa beste bi telesail sortu ziren, Torchwood[11] (2006tik aurrera) eta The Sarah Jane Adventures[12] (2007tik aurrera). Antzezlanak, audio-liburuak eta bestelako formatuetan ere egin izan dira lanak Doctor Who-rekin eta haren spin-offekin.

Argumentua[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Oharra: Atal honek istorio osoa edo amaiera argitzen du.

Inork ez daki doktorearen benetako izena, telesaila horregatik deitzen da Doctor Who ("Nor?" doktorea).

Doktorea, 750 urteko adina (telesailaren hasieran) eta jatorriz Gallifrey planetakoa den estralurtar bat da, gizaki itxura hartu eta denboran nahiz espazioan atzera-aurrera abentura ugarietan zehar bidaiatzen duena. Horretarako TARDIS (Time And Relative Dimensions In Space, "Denbora eta Erlatibitate Dimentsioak Espazioan") izeneko aparatua lapurtu eta bere planetatik ihes egin zuen. TARDISak kamuflatzeko inguruko objeturen baten itxura hartzen du eta Lurrera iritsi zenean izorratu egin zitzaion aldatzeko gaitasun hori eta britainiar polizia kabina urdin baten itxurarekin gelditu zen betirako.

Izatez doktorea "denboraren jaun" bat da, gelditzen den azkena, eta espazioan edo denboran akatsak eragiten dituzten etsaien aurka borrokatzen du, bereziki dalek izaki zitalen aurka. Baditu beste hainbat etsai ere, ezagunenak cybermanak, The Master, sontaranak, aingeru negartiak eta ixiltasuna dira.

Doktorea gizaki bitxi eta bihurria da. Tarteka eraldatu egiten da eta itxura eta izaera berria hartzen ditu. 2023 artean hamabost eraberritze izan ditu.

Doktoreak laguntzaileak izaten ditu, lurtarrak gehienetan, eta telesailaren aro berrian laguntzaile hauek pisu handia dute istorioan[13]. Atal batzuetan doktorearen itxura desberdinak elkartu izan dira, eta adin desberdina duen doktore bera ere bai.

Telesaileko atalak toki eta garai desberdinetan girotzen dira, denboran eta espazioan bidaiatzen baitu. Antzinako Egipton, Ponpeian, Shakespeareren Londresen, Viktoria erreginaren garaian, gaur egun edo etorkizuneko 5000. urtean egon izan da, eta Lur planetaren azalean, nukleoan, ilargian, fikziozko planetatan, espazio ontzietan edo unibertso paralelotan ere koka daiteke istorioa.

Pertsonaiak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Doktorea[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Telesailaren iraupen handia dela eta, Doktorea eraldatu edo berriztu egiten da eta itxura eta izaera aldatu egiten ditu. Doktorearen pertsonaia aktore ugarik antzeztu izan dute[14].

Aktorea Pertsonaia Denboraldia
William Hartnell Lehen doktorea 1963–1966
Patrick Troughton Bigarren doktorea 1966–1969
Jon Pertwee Hirugarren doktorea 1970–1974
Tom Baker Laugarren doktorea 1974–1981
Peter Davison Bosgarren doktorea 1982–1984
Colin Baker Seigarren doktorea 1984–1986
Sylvester McCoy Zazpigarren doktorea 1987–1989
Paul McGann Zortzigarren doktorea 1996
Christopher Eccleston Bederatzigarren doktorea 2005
David Tennant Hamargarren doktorea 2005–2010
Matt Smith Hamaikagarren doktorea 2010–2013
Peter Capaldi Hamabigarren doktorea 2014–2017
Jodie Whittaker Hamahirugarren doktorea 2018-2022
David Tennant (berriz) Hamalaugarren doktorea 2023
Ncuti Gatwa Hamabosgarren doktorea 2023-gaur egun

Laguntzaileak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

1963an hasi zenetik doktoreak laguntzaile bat izan du. Laguntzaile honen rola doktorearen moralari eragitea da. Aro berrian laguntzaileak zeregin handiagoa izan du eta inoiz doktorea baino ezagunagoa ere bihurtu da gerora.

Hona hemen laguntzaile ezagunenetakoak:

Aro zaharra (1963-1989)
Aktorea Pertsonaia
Carole Ann Ford Susan Foreman
Jacqueline Hill Barbara Wright
William Russell Ian Chesterton
Mary Tamm
Lalla Ward
Romana
Elisabeth Sladen Sarah Jane Smith
Katy Manning Jo Grant
Aro berria (2005- )
Aktorea Pertsonaia Doktorea(k)
Billie Piper Rose Tyler 9. eta 10. doktoreak
Freema Agyeman Martha Jones 10. doktorea
Catherine Tate Donna Noble 10. eta 14. doktoreak
Alex Kingston River Song 10. 11. eta 12. doktoreak
Karen Gillan Amy Pond 11. doktorea
Arthur Darvill Rory Williams 11. doktorea
Jenna Coleman Clara Oswald 11. eta 12. doktoreak
Matt Lucas Nardole 12. doktorea
Pearl Mackie Bill Potts 12. doktorea
Tosin Cole Ryan Sinclair 13. doktorea
Bradley Walsh Graham O'Brien 13. doktorea
Mandip Gill Yasmin Khan 13. doktorea
Millie Gibson Ruby Sunday 15. doktorea

Etsaiak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Dalek bat.

Telesailean agertu diren etsaien zerrenda oso luzea da. Batzuk ibilbide luzea izan dute, ia denboraldi guztietan agertzeraino, eta dagoeneko ikonikoak bihurtu dira.

  • Dalek: Lehenengo denboralditik aurrera agertu izan dira. Estralurtar arraza mutantea da, guztiz xenofoboa eta bortitza.
  • Cyberman: Lurraren antzeko planeta bateko gizakiak dira, cyborg izatera eboluzionatu dutenak. 2. denboraldian agertu ziren lehenengoz.
  • The Master: Doktorea bezala, hau ere denboraren jauna da. Doktorearen etsai gorena da.
  • Sontaran: Gizaki itxurako gerlari arraza da.
  • Siluriarrak: Homo reptilia izen zientifikoa ematen zaie, giza itxurara eboluzionatu zuten narrastiak dira, gizakiak baino lehenago Lurrean izan zirenak. Batzuk militarrak dira eta doktorearekin borrokatzen dute, baina badaude zientzilariak eta bestelakoak ere eta horiek ez ditu etsaitzat hartzen.
  • Zygon: Giza itxurako izaki bitxia da, itxura aldatzeko eta beste edozein izakiren antza hartzeko gaitasuna dutenak.

2005etik aurrera etsai berriak agertu dira:

  • Ood: Telepatia gaitasunak dituen eta olagarro antzeko burua duen izakia da.
  • Aingeru negartiak: Aingeruen harrizko eskulturak dirudite, negarrez daude. Zuzen begiratzen ez bazaie hurbildu egiten dira eta harrapatu ezkero energia xurgatzen dute.
  • Isiltasuna: Gizaki itxurako izaki honek mundua kontrolatzea du helburu. Beraien existentzia sekretu bat da, jendeak berehala ahazte baitu haiek ikusi izana.

Iruditegia[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Erreferentziak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

  1. (Ingelesez) Dr Who 'longest-running sci-fi'. 2006-09-28 (Noiz kontsultatua: 2023-01-05).
  2. (Ingelesez) Miller, Liz Shannon; Miller, Liz Shannon. (2009-07-26). «‘Doctor Who’ honored by Guinness» Variety (Noiz kontsultatua: 2023-01-09).
  3. (Gaztelaniaz) Doctor Who (Serie de TV) (1963). (Noiz kontsultatua: 2023-01-06).
  4. (Ingelesez) «The story behind the first Doctor Who regeneration - Lovarzi Blog» blog.lovarzi.co.uk 2021-06-11 (Noiz kontsultatua: 2023-01-09).
  5. (Ingelesez) «Doctor Who: Who is the longest-serving Doctor, really?» Radio Times (Noiz kontsultatua: 2023-01-09).
  6. (Ingelesez) Gladman, Andrew. (2021-04-20). «Doctor Who: Why the BBC Series Originally Ended in 1989» CBR (Noiz kontsultatua: 2023-01-09).
  7. a b (Gaztelaniaz) Zamora, +Alfredo L.. (2019-03-08). «‘Doctor Who’ noveno doctor: lo mejor y lo peor de Christopher Eccleston» Cien Megas (Noiz kontsultatua: 2023-01-09).
  8. «Doctor Who (partially lost episodes of British science-fiction TV series; 1963-1974) - The Lost Media Wiki» lostmediawiki.com (Noiz kontsultatua: 2023-01-08).
  9. (Ingelesez) «Rose Tyler» Tardis (Noiz kontsultatua: 2023-01-08).
  10. (Ingelesez) BBC wins Christmas TV ratings war. 2005-12-26 (Noiz kontsultatua: 2023-01-08).
  11. (Ingelesez) «TV ratings: October 22» the Guardian 2006-10-23 (Noiz kontsultatua: 2023-01-08).
  12. «BBC - Press Office - The Sarah Jane Adventures» www.bbc.co.uk (Noiz kontsultatua: 2023-01-08).
  13. (Ingelesez) Doctor Who (before the Tardis). 2008-11-19 (Noiz kontsultatua: 2023-01-05).
  14. «BBC - Doctor Who Classic Episode Guide - Season 3» www.bbc.co.uk (Noiz kontsultatua: 2023-01-06).

Kanpo estekak[aldatu | aldatu iturburu kodea]