Almaty

Wikipedia(e)tik
Hona jo: nabigazioa, Bilatu

Almaty

Almatyko bandera

Almatyko armarria

Izen ofiziala Алматы
Kazakheraz Алматы
Estatua KazakhstanKazakhstan
Probintzia Almaty (hiria)
Koordenatuak

43°16′39″N 76°53′45″E / 43.27750°N 76.89583°E / 43.27750; 76.89583Koordenatuak: 43°16′39″N 76°53′45″E / 43.27750°N 76.89583°E / 43.27750; 76.89583

Almaty non dagoen adierazten duen Kazakhstan-ko/-go/-eko mapa
Almaty
Posta kodea 050000 - 050063
Biztanleria 1,420,747 bizt. (2009)
Sorrera 1854
Telefono aurrizkia 727
http://www.almaty.kz


Almaty[1] (kazakheraz: Алматы, «sagarren aita») Kazakhstango hiririk handiena da. 1854 eta 1921 artean Viernyi izena izan zuen; eta 1921 eta 1993 bitartean Alma-Ata[1]. 1929tik 1997ra herrialdeko hiriburu izan zen; 1997an hiriburu estatusa Astana hiriari ezarri zitzaion.

Kultura eta zientzia gune garrantzitsua da (unibertsitatea, behatoki garrantzitsua). Burdinbide gunea da eta aireportua du. Zentral termikoa ere badago. Janari industria (ardoa), ehungintza (kotoia) industria kimiko eta mekanikoak, aluminio metalurgia eta larrukiak dira jarduera nagusiak.

Etimologia[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Malus sieversii, Almaty eskualdeko sagarra.

Kazakhieraz sagarrari alma (алма) deitzen zaio, eta horrela, Almaty izenak "sagar ugari" esan nahi nahiko luke. Alma hitzak sagarra esan nahi du beste turkiar hizkuntzetan ere, baita Hungarieraz eta Mongolieraz ere. Antzinako bertsio sobietarrean, Alma-Ata, literalki Sagar Aitona esan nahi zuen.

Izatez, eskualde guztia sagasti gune historikoa izan da. Malus sieversii basa-sagarrak, Almaty ingurukoa jatorriz, baso handiak osatzen ditu eta beste basa-sagar zenbait espezieekin bizi daiteke.

Geografia[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Almaty Eurasiaren erdigunean kokatzen da, Kazakhstango errepublikako hego-ekialdean, Tian Shan mendikatearen iparraldean. Talgar mendia (4.979 m) hiriko toki guztietatik ikus daiteke.


Klima[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Almatyko klima kontinental hezearen kategoriaren barruan sailkatzen da (Köppen klima sailkapena:Dfa), eta hala, udara beroak eta negu hotzak gertatzen dira. Bertako ezaugarri nagusia mendia eta bailararen arteko haize zirkulazioa da. Eragin hori nabarmena da batez ere hiriaren iparraldean, mendialdearen eta lautadaren arteko trantsizio gunean.

Almaty ke-lainoaren azpia, ohikoa den tenperaturaren inbertsio batean ateratako argazkia

Airearen urteko batezbesteko tenperatua 10 gradukoa (°C) da; hotzena urtarrilan, -4.7 graduko batezbestekoa, eta beroena uztaila, batezbesteko 23,8 gradu. Orokorrean, lehen izotzak urriaren 14an hasi ohi dira eta apirilaren 18an amaitzen dira. Abenduaren 19a eta otsailaren 23a bitarte hotz handiko garaia izaten da, 67 egun inguru. 30 gradutik gorako egunak urtean 36 izan ohi dira batezbestez. Almatyko erdigunean, hiri handi ororen erdigunetan bezala, badago "uharte bero" bat, eta horregatik hiriaren kanpoaldea eta erdigunearen artean %3,8 eta %2,2 bitarteko tenperatura aldea izan ohi da. Horrez gain, izotz garaia hirigunean 7 egun inguru beranduago hasten da eta 3 egun lehenago amaitzen da. Urteko euria 650 mm eta 700 mm artekoa izaten da. Apirila eta maiatza izaten dira hilabete euritsuenak, izan ere, hilabete horietan hiriak urteko osoko euriaren herena jasotzen baita.


Datu klimatikoak (Almaty)
Hila Urt Ots Mar Api Mai Eka Uzt Abu Ira Urr Aza Abe Urtekoa
Erregistraturiko tenperatura maximoa (°C) 18.2 19.0 28.0 33.2 35.1 39.3 41.7 40.5 38.1 31.1 25.4 19.2 41.7
Batez besteko tenperatura maximoa (°C) -0.2 1.4 7.0 17.2 21.6 26.7 29.8 28.7 23.8 15.9 7.5 2.4 15.2
Batez besteko tenperatura (ºC) -4.9 -3.4 2.2 11.7 16.1 21.0 23.8 22.5 17.5 10.2 2.7 -2.2 9.8
Erregistraturiko tenperatura minimoa (°C) -30.1 -37.7 -24.8 -10.9 -7.0 2.0 7.3 4.7 -3.0 -11.9 -34.1 -31.8 -37.7
Batez besteko tenperatura minimoa (°C) -9.6 -8.2 -2.6 6.1 10.5 15.2 17.8 16.3 11.2 4.5 -2.1 -6.7 4.4
Pilatutako prezipitazioa (mm) 33 41 62 111 106 61 38 27 29 56 52 41 657
Eguzki orduak 117.8 117.6 145.7 195.0 241.8 279.0 306.9 294.5 246.0 182.9 126.0 102.3 2355.5
Iturria: Pogoda[2]

Demografia[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Talde etnikoak (2010)[3]

1989ko SESBko zentsuaren arabera, Almatyk 1.071.900 biztanle zituen; 1999ko Kazakhstango zentsuaren arabera, 1.129.400 biztanle.[4]

Ekonomia[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Almatyk Kazakhstango BPGren %20a inguru ekoizten du (36.000 milioi dolar 2010ean). Erdialdeko Asiako finantza gune garrantzitsuenetakoa da eta 2012an Hiri globala (Global City) izendatu zuen GaWCren ikerketa batek.[5]

Almatyko industria handienetako finantzak dira eta bertako finantza esportazioei esker Kazakhstango ordainketa balantzari ekarpen nabarmena egiten zaio. BTA bankuaren egoitza Almatyn dago, Erdialdeko Asiako bankurik handiena. Kazkommertsbank eta beste zenbait bankuk ere egoitza bertan dute. Kazakhstango burtsa ere Almatyn kokatzen da.

Iruditegia[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Herri eta hiri senidetuak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Erreferentziak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Kanpo loturak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Wikimedia Commonsen badira fitxategi gehiago, gai hau dutenak: Almaty Aldatu lotura Wikidatan


Geografia
Kazakhstan
Artikulu hau Kazakhstango geografiari buruzko zirriborroa da. Wikipedia lagun dezakezu edukia osatuz.