Antonio Zavala

Wikipedia, Entziklopedia askea
Hona jauzi: nabigazioa, Bilatu
Antonio Zavala
Bizitza
Jaiotza Tolosa1928ko urtarrilaren 23a
Herrialdea  Gipuzkoa, Euskal Herria
Heriotza Xabier2009ko urtarrilaren 2a (80 urte)
Hezkuntza
Hizkuntzak euskara
gaztelania
Lanbidea
Lanbidea idazlea
Sinesmenak
Erlijioa katolizismoa
Erlijio-ordena Jesusen Konpainia

Aita Antonio Zavala Echeverria[1][2] (Tolosa, Gipuzkoa, 1928ko urtarrilaren 23a - Xabier, Nafarroa Garaia, 2009ko urtarrilaren 2a) euskal idazlea, euskaltzaina eta euskal herri-literaturaren ikerlari eta editorea izan zen. Kazetaritzari ere ekin zion, La Voz de España, Diario del Alto Aragón eta El Diario Vasco egunkarietarako idatzita. Orobat, mendizale sutsua izan zen.[3]

« Zavalak egundoko lana egina du: hirurehundik gora liburu, benetako euskaraz idatziak, argitaratu. Baserritarren eta euskararen jabe direnen kontakizunak jaso ditu. Eta bertso mordoa. Kontu horietan, Euskal Herri osoan, gutxi izango da berak bezainbat dakienik.  »
Gotzon Garate[4]

Biografia[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Antonio Zavala 1945ean sartu zen Jesusen Lagundian. Horri esker Oñan Filosofia eta Teologia ikasi zituen.

1954an, bertsoak biltzeari ekin zion, 1961ean, Auspoa argitaletxea sortu zuen, horien berri zabaltzeko. 1993an, Auspoa argitaletxearen barruan beste bilduma bat sortu zuen, Biblioteca de Narrativa Popular izenekoa, gaztelaniazko ipuinak argitaratzeko. Berrogei urtetik gorako bide horretan, 361 liburu argitaratu zituen guztira: 332 liburu, Auspoa sailekoak (310 ohikoak, eta 22 sail nagusikoak); eta beste 29 ale, Biblioteca de Narrativa popular sailekoak. Hor agertu dira bertsolarien bertso bildumak, biografiak eta pasadizoak; herriko jendearen kontakizunak; garai bateko bizimoduaren berri ematen duten liburuak; erromantzeak; narrazioak... Euskal herri-literaturaren gordailurik oparoena da gaur egun Auspoa liburutegia, eta bertsolaritzaren ikuspegitik ez ezik, antropologiaren, historiaren, soziologiaren eta literaturaren ikuspegitik ere berebiziko garrantzia du. Biltzaile, ikertzaile eta eragile izan da Zavala. Izan ere, biltzen eta ikertzen ez ezik, lan handia egin du zer kontatua bazuen jendea bilatzen eta horiek idaztera bultzatzen.[5][6]

Euskaltzaina eta omendua[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Euskara batuan inoiz idatzi ez zuen arren (nahiago zuen euskara batuaren aurretiko grafia erabili; bere abizenen idazkera lekuko), euskararen eta herri literaturaren alde egiten ari zen lan bikaina eskertu nahi izan zion Euskaltzaindiak, eta euskaltzain urgazle izendatu zuen Antonio Zavala, 1961ean; eta, handik hiru urtera, 1964ko abenduaren 18an, euskaltzain oso. Euskaltzaindiaren barruan, Herri Jakintza eta Bertsolaritza batzordeen buru izan zen, eta Euskararen Lekukoak batzordeko kide. Hala ere, Zavala hurbiletik ezagutu zuen Joxemari Iriondok hauxe dio: «Ez dut ustea, ordea, bilera askotara joango zenik, bere lanetan aspergabea eta bakartia baitzen, eta ez zuen betetzen inongo taldetako diziplinak, bileretan denbora gehiegi galtzen dela uste eta esaten baitzuen».[7]

Zavala omenaldizalea ez zen arren,[7] Tolosako herriko seme kuttun izendatu zuten 2000. urtean;[8] Deustuko Unibertsitateak honoris causa doktore egin zuen 1999an;[9] Durangoko Euskal Liburu eta Disko Azokak Argizaiola saria eman zion 1996an,[10], eta erakusketa bibliografikoa egin 1999an;[7] eta Labayru ikastegiak Gatzontzi saria eman zion 1997an.[8]

Lanak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Antonio Zavalak berak honela laburbildu zuen bere bizitza:[5]

« Nere bizitzan, [...] ez ditut liburu asko idatzi, bakarra baizik; ez ditut lan asko egin, bakarra baizik; ez ditut gai asko erabili, bakarra baizik: erria. Beraren serbitzari biurtu nuan nik nere burua. Baiña erri orrek ederki saritu du nere lana. Uzta ugaria jarri du nere eskuetan.  »

Antzerkia[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Bertsoa[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Erreferentziak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

  1. Abizenak horrela idaztea, euskal herritar horren aukera pertsonala da. Izan ere, Euskaltzaindiak, euskara baturako, Zabala Etxeberria onartu du deitura horien grafiatzat. Ikus Euskal Onomastikaren Datutegia.
  2. Joxemari Iriondoren esanetan: «Antonio Zavala Echeverria —berari gustatzen zitzaion bezala idatzi nahi izan dut, gurasoengandik horrela ikasi omen zuelako— [...]» (Joxemari Iriondo (2009ko abendua): «Antonio Zavalaren hilberri-txostena», Plazaberri, Euskaltzaindia, 2010-02-01).
  3. Euskaltzaindiko Prentsa Zerbitzua: «Antonio Zavala euskaltzain oso emeritua hil da», Plazaberri, Euskaltzaindia, 2009-01-04.
  4. Hasier Etxeberria: «Gotzon Garateri elkarrizketa», Jakin, 149. zenbakia, 2005eko uztaila-abuztua.
  5. a b Pello Esnal (euskaltzain urgazle eta Herri Literatura batzordeko burua): «Antonio Zavala, Xabierren ehortzia: Auspoa jaio zen lekuan», Plazaberri, 2009-01-08.
  6. Hilberria, Berria egunkarian.
  7. a b c Joxemari Iriondo (2009ko abendua): «Antonio Zavalaren hilberri-txostena», Plazaberri, Euskaltzaindia, 2010-02-01.
  8. a b Hilberria, Gara egunkarian.
  9. Deustuko Unibersitateak Antonio Zavala honoris causa doktore izendatzeko ekitaldiaren argazkia (1999-11-17).
  10. Antonio Zavalari emandako Argizaiola sariaren berri, Durangoko Azokaren webgunean.

Kanpo loturak[aldatu | aldatu iturburu kodea]