Gotzon Garate

Wikipedia, Entziklopedia askea
Hona jauzi: nabigazioa, Bilatu
Gotzon Garate
Gotzon Garate.jpg
Bizitza
Jaiotza Elgoibar1934ko irailaren 1a
Herrialdea  Gipuzkoa, Euskal Herria
Heriotza Bilbo2008ko urriaren 8a (74 urte)
Hezkuntza
Heziketa Madrilgo Complutense Unibertsitatea
Hizkuntzak gaztelania
euskara
Lanbidea
Lanbidea idazlea eta apaiz katolikoa
Enplegatzailea(k) Deustuko Unibertsitatea
Genero artistikoa eleberri beltza
Sinesmenak
Erlijioa katolizismoa
Erlijio-ordena Jesusen Konpainia

Gotzon Garate Goihartzun (Elgoibar, Gipuzkoa, 1934ko irailaren 1a - Bilbo, Bizkaia, 2008ko urriaren 8a) euskal idazlea, hizkuntzalaria eta apaiz jesulaguna izan zen. Abertzalea zen, eta areago euskaltzalea:

« Euskaldun batzuek Euskal Herriaren independentzia Madriletik libre ibiltzearren nahi dute. Edo ekonomia hobea lortzearren.

Beste batzuek ordea, geure nortasunari eutsi nahi diogulako. Garbi ikusten dugu, independentziarik gabe euskara ez dela beharrezkoa izango eta Euskal Herria Erdal Herria bihurtuko dela.

 »
Gotzon Garate[1]

Madrilgo Unibertsitate Konplutentsean Filosofian doktoratu zen, Innsbruckeko Unibertsitatean Teologian lizentziatu zen, Deustuko Unibertsitatean Filologia Erromanikoan lizentziatu zen, eta Fribourgeko Unibertsitatean Marxismoan espezializatu zen.

1976an Euskal Filologiako ikasketak abiarazi zituen Deustuko Unibertsitatean, hura izanik ikasketok abian jartzeko lehen saioa unibertsitate batean. Euskal Filologiako katedraduna izan zen, eta eskolak eman zituen.

Oso maiz joaten zen Estatu Batuetara, New Yorkera bereziki, literatura eskolak jasotzera. Hango latinoamerikar jatorriko bizilagunekin spanglisha ikasi zuen, Indiara egindako bidaietan hindia, eta Moskun, errusiera. Errusiako egonaldietan, Leninen jatorrizko idatziak ikertu zituen. Orotara bederatzi hizkuntza zekizkien: euskara, espainiera, latina, greziera, frantsesa, errusiera, ingelesa, alemana eta hindia.

1967tik aurrera, euskal atsotitzen biltzeari ekin zion, 2004an Atsotitzak liburuan argitaratu zituenak.

2005ean Argizaiola saria eman zioten Durangoko Azokan, kultura arloan egin zuen lanaren esker onez.


Bizitza[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Elgoibarren egin zituen lehen ikasketak. Gaztaroan Durangon ikasi zuen San Jose Josulagunen ikastegian. 21 urterekin euskal kontzientzia piztu zitzaion, eta orduan hasi zen Jesusen Biotzaren Deia, Egan eta Euzko-gogoa aldizkarietan euskaraz idazten.

1972tik 2005era arte zazpi eleberri, lau narrazio, hamar saiakera, lau kronika, bi hiztegi eta bilduma bat argitaratu zituen euskaraz. Euskal nobela beltzaren aitapontekotzat har daiteke. Garate, konturatuta munduan irakurle gehien dituzten literatura-lanak detektibe nobelak edo poliziakoak direla, erabaki zuen euskaraz ere genero hori landu beharra zegoela. Horrela, Jon Bidart euskaldun detektibea asmatu zuen.

2004an argitaratu zuen BBKren laguntzaz Atsotitzak lan erraldoia, 14.458 euskal atsotitz, 5.208 espainol atsotitz, 4.045 ingeles atsotitz eta 3.462 latin atsotitz biltzen dituena, guztira 27.173 atsotitz edo errefrau. 1967an ekin zion baserriz baserri esamoldeak biltzeko lanari euskal herrialde guztietan zehar.

Lanak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Elgoibarren Udal Liburutegiak idazlearen izena du.

Gotzon Garate (1934-2008), Manuel Larramendi (1690-1766), Luis Luziano Bonaparte (1813-1891) eta Resurreccion Maria Azkue (1864-1951) euskalzale eta hizkuntzalarien mailara heldu zen, Euskal Herriko euskalki guztiak aztertu baitzituen 1967tik aurrera, 33 urterekin, 2008ra arte 74 urterekin. Atsotitzak hiztegi-liburua osatu zuen 40 urtean zehar lan. Euskara batuaren defendatzaile eta langile sutsua izan zen, nahiz eta euskalki guztiak jakin. Euskal Filologiako ikasketen sortzaile eta aitzindaria da Deustuko Unibertsitatean, euskara maila intelektualera eramanez, filosofia eta hizkuntzalaritzaren eskutik.

Euskaldunek Garateri zor diote euskara normalizatu eta estandardaren eginiko lanengatik, saiakeran, eleberrian, ipuinean, kronikan, hiztegigintzan eta euskal hizkuntzalaritzan. Euskalkiek dakartzaten ulermen arazoak gainditzeko eta hainbat alorretan hizkuntza arautu baten beharrari erantzuteko sortu zen euskara batua. Txillardegi, Saizarbitoria edo Bernardo Atxaga euskara batuan idazten duten lehen idazleekin batera koka dezakegu Garate, literatura garaikidean eta zientzian oinarrituz. Gotzon Garate euskal naturalismoaren narratiban sailka daiteke, Emile Zola idazle frantsesaren bidetik. "Hizkuntzaren aldetik, garaiko garbizalekeria utzi egiten da eta euskara baturako joera dute. Euskara nahiko herrikoia, baina ez baserrikoa, hiri-girokoa bizik (267. orria, 1964-... Uhin berria, Euskal literatura alfabetatzeko, Enrike Zabala, PAX argitaletxea)".

Narrazioa (ipuina)[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Eleberria[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Saiakera[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Kronika[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Hiztegia[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Bilduma[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Erreferentziak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

  1. Gotzon Garate: «Etorkinak New Yorken eta Euskal Herrian», Gara, 2006-08-31.

Ikus, gainera[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Kanpo loturak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Wikimedia Commonsen badira fitxategi gehiago, gai hau dutenak: Gotzon Garate Aldatu lotura Wikidatan