Exmoor poni

Wikipedia(e)tik
Hona jo: nabigazioa, Bilatu
Wikipedia:Taxotaula bat irakurtzeko eraTaxotaula bat irakurtzeko era
Exmoor ponia
Status iucn3.1 CR eu.svg

Iraute egoera: Arrisku larrian
Exmoor zaldia
Exmoor zaldia

Jatorrizko herrialdea(k):
 Ingalaterra

Sailkapen zientifikoa
Erreinua: Animalia
Filuma: Chordata
Klasea: Mammalia
Ordena: Perissodactyla
Familia: Equidae
Generoa: Equus
Espeziea: Equus ferus
Azpiespeziea: Equus ferus caballus
Arraza

Exmoor ponia

Sinonimoak

Exmoor ponia, Ingelesez "Exmoor pony", Ingalaterrako Exmoor eskualdearen inguruan hedatzen den bertako zaldi arraza bat da. Bere tamainagatik ponien sailkapen taldean sartzen da.

Sakontzeko, irakurri: Poni

Exmoor poniak Britainiar uhartetako mendi eta eremuetako ponien sailkapen taldean sartzen da ere.

Hedapena eta arrazaren egoera[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Exmoor poni arraza Ingalaterrako hego mendebaldean dauka jatorria. Poni arraza hauen samalda erdi-basatiak Devon eta Somerseteko mortu (ingelesez "moor") zabaletan larretzen dira. Bereziki Exmoor Parke Nazionalaren lurretan[1] Exmoor ponia natura parkearen ikur nagusia da.

Equus Survival Trust elkartearen arabera, arraza oso egoera larrian dago[2]. Arraza garbiko 800 abere baino ez dira geratzen. Haietatik umatzeko moduko 100 eta 300 arteko behor helduak.

Ashwicken, Dulvertonetik gertu "Exmoor Pony Centre" (Exmoor Poniaren Gunea), delako tokia dago ararrzaren inguruko informazio ugari eskeintzen duena, eta poni hauen inguruko hainbat aktibitate parke naturalaren bisitariariei eskeintzen diena[3].

Arrazaren historia[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Exmoor poniaren hazleek aldarrikatzen dute arraza antzineko poni basatien (tarpanen) ondorengo zuzena dela, eta Izotz Arotik zuzen datorrela. Arraza garbi mantendu dela duela 100.000 urtetik hona[4][5].

Antza aurreneko zaldiak Alaskatik Britaniar uhartetara etorri ziren duela 130.000 mila urte. Zaldi horiek egungo britainiar ponien arrazen arbasoak izan ziren[6]. Zaldiak uhartediko bazter guztietara hedatu ziren arrakasta handiz. Garai haietan beraien harrapatzailerik handiena sable horzdun tigrea zen.

Duela 100.000 urte inguru aurreneko Neanderthalgo gizakiak Bretainiar uhartetara heldu ziren eta zaldiak ehizatzen hasi ziren. Zaldien haragia oso estimatua izan zen garai hartako gizakientzat eta abereen larru eta gantza beharrezkoak negu latzak igarotzeko[7].

Duela 10.000 urte izotza atzeraka hasi zenean aldaketa sakonak eman ziren landaretzan eta estepa hotzek atzera egin zuten basoen alde. Belardi zabalak mortu zein mendien gainetara mugatu ziren. Haren ondorioz zaldientzat aproposak ziren habitatak murriztuz joan ziren.

Behorra moxalarekin

Askoz poni gutxiago geratu ziren eta gainera beraien populazioak Europako beste populazioetatik isolatuta geratu ziren egungo Bretainia Handiko mendiko poni arraza ezberdinen oinarria izanik.

Zeltak Britaniar Uhartetara heltzerakoan, poni basati hauek beraien gurdietatik tiratzeko erabiltzen hasi ziren.

Exmoor ponien aurreneko aipamen idatzia Domesday liburua delakoan agertzen da 1086. urtean, Exmoor "erret basoa" izendatua izan zenean.

1500. urte inguru egindako hainbat zentsoek 1.000 abere inguruan kokatzen zuten ponien populazioa Exmoorren. Hurrengo urtetan nahiz eta kanpoko hainbat poni ekarri Exmoorrera uste da oro har arraza nahiko garbia mantendu omen zela.

Exmoor poni arrazaren harremana Euskal Herriarekin[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Poni bat meategira jeisten. Industri iraultzan milaka poni eraman zituzten Kantauri itsasoko ertzatik Ingalaterrara bertako meategietan lan egiteko

Bibliografia ugari dago Exmoor arraza Kantauri itsasoko ertzaren poni arrazekin lotzen duena, Euskal Herriko bertako poni arrazak barne. Hau horrela da zeren eta Industria Iraultzaren urtetan ehunka poni inportatu zituzten Kantabriar erlaitzatik Inglaterrara bertako meategietan lan egiteko Meategiko zaldiak bezala, pottokak, montxinoak eta asturkoiak[8]. Poni hauek beraien ekarpena egin zuten Ingalaterrako poni arrazen garapenean, Exmoor eta Dartmoor ponien kasuan ere.

Sakontzeko, irakurri: Meategiko zaldi

Ezaugarriak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Exmoor ponia landa batean

Kanpoko loturak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Erreferentziak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Ikus gainera[aldatu | aldatu iturburu kodea]


Commons-logo.svg
Commonsen fitxategi gehiago dago honi buruz:
Exmoor poni


Iruditegia[aldatu | aldatu iturburu kodea]